Một ngày tháng 6/2013, nữ diễn viên Talulah Riley thuê lâu đài ở Tarrytown, New York, để tổ chức sinh nhật cho chồng mình, Elon Musk. Riley từng kết hôn và ly hôn hai lần với tỷ phú này vào các năm 2010-2012 và 2013-2016.
"Đó là một lâu đài giả cổ kiểu Mỹ", Demis Hassabis, người đoạt giải Nobel Hóa học năm 2024 và đồng sáng lập công ty khởi nghiệp AI DeepMind, kể lại trong cuốn sách sắp xuất bản The Infinity Machine: Demis Hassabis, DeepMind and the Quest for Superintelligence (Cỗ máy vô hạn: Demis Hassabis, DeepMind và cuộc truy tìm siêu trí tuệ) do nhà báo Sebastian Mallaby chấp bút.
Musk là một trong những nhà đầu tư đầu tiên vào DeepMind - startup thành lập năm 2010 và nhanh chóng thu hút sự chú ý khi theo đuổi mục tiêu tham vọng về trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI). Nhiều năm trước khi OpenAI hay Anthropic ra đời, Hassabis đã hình dung "dự án Manhattan dành cho siêu trí tuệ", tuyển dụng những bộ óc xuất sắc trong lĩnh vực và phát minh ra trợ lý ảo có thể chơi nhiều trò chơi điện tử khác nhau.
Larry Page, nhà đồng sáng lập Google, cũng có mặt tại buổi tiệc và đề nghị đi dạo với Hassabis. Ông nói thì thầm do ảnh hưởng của căn bệnh hiếm gặp ở dây thanh quản, gợi ý rằng nỗ lực xây dựng DeepMind "có thể vô nghĩa" nếu không có sự hậu thuẫn.
"Sao cậu không tận dụng những gì tôi đã tạo ra?", Page nói. Khi đó, Google đã mua lại một số startup về trí tuệ nhân tạo và tiếp tục săn lùng những cái tên tiềm năng trong lĩnh vực.
"Về cơ bản, ông ấy nói tôi có thể xây dựng một công ty như Google, nhưng điều đó sẽ chiếm mất phần lớn sự nghiệp", Hassabis nhớ lại. "Nhưng nếu nhiệm vụ thực sự là đạt được AGI, sao tôi không sử dụng tất cả nguồn lực mà ông ấy đã tích lũy được. Tôi nghĩ lập luận khá thuyết phục".
Hassabis cho biết đã "chán ngấy" việc phải tất bật xoay xở, cố gắng gây quỹ cho DeepMind - công ty mà ông gọi là "sự kiện quan trọng nhất" của bản thân. "Tôi sẽ đến Google, mua một đống máy móc và sau đó tập trung giải quyết vấn đề trí tuệ nhân tạo", ông kể.
Hassabis thuyết trình trong sự kiện quảng bá AlphaGo tại Seoul, Hàn Quốc tháng 3/2016. Ảnh: Reuters
Mùa thu năm 2013, Hassabis và các nhà đồng sáng lập bay đến trụ sở chính của Google ở Mountain View, California. Để giữ bí mật, hai bên thuê một văn phòng đối diện. Google cử chuyên gia AI nội bộ để đánh giá năng lực DeepMind.
Nhóm DeepMind trình diễn những tiến bộ với phần mềm "tác nhân" Atari. Tuy nhiên, xuyên suốt cuộc họp, mức giá không được đề cập. "Chúng tôi nghĩ, ngay khi nhắc đến tiền, họ sẽ cho rằng chúng tôi đang cố gắng lấy tiền rồi chuồn mất", Mustafa Suleyman, nhà đồng sáng lập DeepMind, nói.
Không nhắc đến giá trị thương vụ, nhưng Suleyman và Hassabis muốn biết ngân sách nghiên cứu mà Google có thể cung cấp cũng như đảm bảo sự an toàn khi hoạt động. Cả hai lập luận, nếu DeepMind thuộc sở hữu của Google, công ty cần được bảo vệ bởi một hội đồng giám sát độc lập gồm các nhà khoa học, triết gia và những người có uy tín. Họ sẽ có tiếng nói cuối cùng về cách thức triển khai AI vào xã hội.
"Ý tưởng cơ bản là, chúng tôi phải lên kế hoạch cho sự thành công", Suleyman giải thích. "Trong kịch bản đó, chúng tôi không thể để các nhà sáng lập Google sử dụng AGI cho mục đích riêng".
Để gây thêm áp lực, Suleyman nhắc đến một loạt tên tuổi đã đầu tư, như Peter Thiel, Solina Chau, Elon Musk - đều là tỷ phú khi đó. Một công ty khác cũng đang lôi kéo DeepMind: Facebook (Meta).
CEO Facebook Mark Zuckerberg khi đó được cho là đã rất lo lắng khi hàng loạt ông lớn công nghệ bắt tay tạo năng lực trí tuệ nhân tạo riêng. Suleyman cũng đã gặp Amin Zoufonoun, đứng đầu bộ phận phát triển doanh nghiệp của Facebook.
Qua các cuộc thảo luận, Zoufonoun đề xuất giải pháp giúp những nhà sáng lập DeepMind sẽ giàu có hơn so với việc Google mua lại. Nếu Facebook thâu tóm, họ sẽ định giá thấp hơn giá mua cổ phần công ty, nhưng vẫn trả một khoản tiền thưởng khổng lồ cho người sáng lập và các cộng sự hàng đầu.
Tuy nhiên, tiền không phải mục tiêu chính. Zoufonoun đã gạt bỏ những lời bàn luận của Suleyman về quản trị AI. Do đó, Suleyman và Hassabis nghĩ Facebook thờ ơ đối với an toàn AI - điều mà DeepMind chú trọng.
Zoufonoun cũng thông báo với Zuckerberg, nhấn mạnh DeepMind đang có đội ngũ chuyên gia AI hùng hậu và đặc biệt giỏi. Nếu không mua, toàn bộ sẽ thuộc về Google.
Khi biết Hassabis ăn trưa với Page, Zuckerberg cũng mời ông đến nhà ăn tối. Hai người thảo luận về tiềm năng AI và Zuckerberg tỏ ra rất hào hứng. Nhưng sau đó, Hassabis nhắc đến những công nghệ đang thịnh hành khác như thực tế ảo, thực tế tăng cường, in 3D và nhận thấy CEO Facebook cũng hào hứng không kém.
"Đó là phép thử, cho tôi biết những gì cần biết", Hassabis kể lại. "Facebook đề nghị mức lương cao hơn, nhưng tôi muốn tìm người thực sự hiểu tại sao trí tuệ nhân tạo lại quan trọng hơn tất cả những thứ khác".
Sau đó, Hassabis quay lại gặp Page: "Chúng ta hãy tiến xa hơn nữa".
Bị từ chối, bản năng cạnh tranh của Zuckerberg trỗi dậy dữ dội. Ông được cho là đã "điên cuồng" chiêu mộ các nhà nghiên cứu cá nhân. Một trong số đó là Yann LeCun, người tiên phong về công nghệ học sâu (Deep Learning) tại Đại học New York và cũng là một trong những người đặt nền móng cho AI hiện đại.
"Cần điều gì để ông gia nhập Facebook?", Zuckerberg hỏi LeCun.
Mục tiêu của Zuckerberg khá rõ ràng: Nếu không thể mua DeepMind và có được đội ngũ nhân sự giỏi của công ty, CEO Facebook muốn một giáo sư nổi tiếng tập hợp các chuyên gia AI cho mình. Với nguồn tài chính gần như vô hạn, vị giáo sư này có thể chiêu mộ những nhà khoa học hàng đầu.
LeCun ra điều kiện với Zuckerberg rằng sẽ không rời New York hay từ bỏ cương vị giáo sư. Ngay hôm sau, người đứng đầu Facebook chấp nhận và cả hai đặt bút ký hợp đồng. Tháng 12/2013, Zuckerberg và LeCun tuyên bố thành lập phòng thí nghiệm AI ở Manhattan.
Ngay sau đó, LeCun gọi điện cho Koray Kavukcuoglu, học trò cũ và là chuyên gia chủ chốt tại DeepMind, đề nghị mức lương hậu hĩnh nếu đến Facebook. "Đó là khoảnh khắc tôi nghĩ DeepMind sẽ thất bại nếu bị lôi kéo nhân tài", Suleyman nói.
Hassabis nhanh chóng phản công. Ông nói với Kavukcuoglu rằng DeepMind sắp được Google mua lại, đồng thời thúc giục Page hoàn tất thương vụ.
DeepMind không có doanh thu. "Gia tài" lớn nhất của công ty là 30-40 nhà nghiên cứu và chuyên gia công nghệ xuất sắc, không phải kỹ sư. Don Harrison, trưởng nhóm đàm phán của Google, định giá mỗi người khoảng 10 triệu USD, nhưng hai nhà đồng sáng lập phản bác, muốn gấp đôi.
Hassabis còn ra một loạt điều kiện, như vẫn ở lại London, hạn chế dùng công nghệ của DeepMind cho mục đích xấu, cấm dùng cho mục đích quân sự, thành lập hội đồng đánh giá đạo đức và an toàn để giảm quyền lực của Google.
"Thỏa thuận không đơn thuần về giá cả. Nó liên quan đến cấu trúc làm giảm quyền kiểm soát đối với một tài sản mà chúng tôi đã đầu tư rất nhiều tiền vào", ông nói.
Cuối tháng 1/2014, Google mua DeepMind với giá 650 triệu USD - thương vụ được xem là "món hời" dựa trên tiêu chuẩn hiện nay.
Sau khi về tay Google, DeepMind vẫn là một trong những phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo lớn nhất, nổi tiếng với nhiều đột phá trong lĩnh vực AI, từ việc phát triển hệ thống AlphaGo đánh bại kỳ thủ cờ vây hàng đầu thế giới, đến mô hình AlphaFold giúp dự đoán cấu trúc protein với độ chính xác cao, mở ra tiềm năng lớn trong y sinh học. Hơn một thập kỷ qua, cuộc tìm kiếm siêu trí tuệ AGI cũng được đánh giá đang ngày càng đến gần hơn.
Bảo Lâm (theo WSJ, Fortune)
