Chương trình Biểu diễn nghệ thuật truyền thống diễn ra chiều 4/1, tại Hồ Văn, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, quy tụ nhiều NSND, NSƯT và thiếu nhi. Trong hai tiếng, các nghệ sĩ trình diễn hòa tấu đan xen nhiều loại hình văn hóa. Xẩm, chầu văn, chèo, quan họ luân phiên xuất hiện, tạo nên bức tranh đa sắc về nghệ thuật truyền thống Bắc Bộ.
Sự kiện mở màn với tiết mục hòa tấu nhạc cụ dân tộc Tứ quý của các bạn trẻ Trung tâm nghệ thuật truyền thống UNESCO Hà Nội. Tiếp đó, khán giả được trở về với nhịp sống Hà thành những năm đầu thế kỷ 20 qua hoạt cảnh xẩm Vui nhất có chợ Đồng Xuân: ''Hà Nội như động tiên sa/ 6h máy thắp đèn xa đèn gần/ Vui nhất có chợ Đồng Xuân/ Mùa nào thức ấy xa gần đến mua''. Các nghệ sĩ tái hiện khung cảnh phiên chợ xưa với những gian hàng nhỏ bày hoa, hàng quà và vật dụng sinh hoạt quen thuộc. Nghệ sĩ xẩm ngồi giữa không gian diễn xướng, người bán, người mua xen kẽ, trò chuyện, trao hàng.
Tiết mục tái hiện cảnh người dân xem bói đầu năm.
Hát xẩm gắn với đời sống mưu sinh của người đô thị, phát triển tại Hà Nội vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Người dân ở miền quê ra thành phố kiếm ăn, trong đó có nhiều người khiếm thị đã biến những điệu xẩm xoan quê hương mình thành giai điệu phù hợp với người thủ đô. Với đàn bầu, đàn nhị, phách và trống, lời ca xẩm phản ánh đời sống xã hội, thế thái nhân tình qua nhiều thời kỳ.
Tiết mục ''Vui nhất có chợ Đồng Xuân''.
Sự kiện có sự góp mặt của NSND Xuân Hoạch, nghệ sĩ được Tổ chức World Masters công nhận là nghệ nhân thế giới. Ông cùng nghệ nhân Tạ Hạnh thể hiện xẩm ba bậc - cấu trúc của bài hát được chia thành các khổ, chặng khác nhau. Khác xẩm chợ vui tươi, rộn ràng, xẩm ba bậc có giai điệu tâm tình, thủ thỉ, mang vẻ tự sự, nhịp điệu chậm rãi, khoan thai.
Ngoài xẩm lời cổ, chương trình làm mới thơ dành cho thiếu nhi. Chùm tác phẩm Công cha nghĩa mẹ, Ngoan, Mẹđược nghệ nhân Lê Xuân Khoa, Tạ Hạnh biên soạn và lồng điệu từ ca dao, tục ngữ, bài thơ quen thuộc trong sách giáo khoa tiểu học. Ban tổ chức mong muốn lan tỏa di sản văn hóa thông qua tiếng hát của các học viên nhí, từ đó tạo nên nhịp cầu kết nối di sản giữa các thế hệ. Tiết mục có sự tham gia của các nghệ sĩ nhí nhận nhiều tràng pháo tay, huýt sáo cổ vũ từ khán giả.
NSND Xuân Hoạch (phải), nghệ nhân Tạ Hạnh cùng học trò nhí tại Trung tâm Nghệ thuật truyền thống UNESCO Hà Nội biểu diễn chùm ca khúc ''Công cha nghĩa mẹ'', ''Ngoan'', ''Mẹ''.
Bên cạnh xẩm, các tiết mục chèo cổ nhưĐào liễu, Luyện Năm Cungcủa nghệ sĩ Thảo Hiền giúp khán giả hiểu đặc trưng sân khấu dân gian vùng đồng bằng sông Hồng. Đào liễu thể hiện nỗi niềm luyến tiếc thanh xuân và khát khao hạnh phúc của người phụ nữ. Gần đây, ca khúc ''thoát ly'' khỏi các vở chèo truyền thống, được nhiều ca sĩ và công chúng trẻ yêu thích. Trong chuỗi concert Anh trai vượt ngàn chông gai, các nghệ sĩ như: Binz, Rhymastic, Quốc Thiên, Duy Khánh, Tiến Luật, Tiến Đạt và Hà Lê thể hiện Đào liễu kết hợp ngôn ngữ rap, biểu diễn đương đại và chất liệu chèo cổ.
Nghệ sĩ Thảo Hiền trình diễn ca khúc ''Đào liễu''.
Tiếng đàn bầu trong Việt Nam quê hương tôivà làn điệu quan họ Ngồi tựa mạn thuyền đưa người xem khám phá dòng chảyvăn hóa. Mạch di sản nối dài trong tiết mục hát văn Cô bé Đông Cuông, xẩm Tre Việt Nam, Cơm bụi ca (thơ Nguyễn Duy). Ở phần kết, các nghệ sĩ múa xòe Thái, Inh lả ơi, vũ điệu kết đoàn. Ban tổ chức khuyến khích khán giả đứng dậy, di chuyển về phía sân khấu giao lưu cùng nghệ sĩ. Trời mưa lạnh, nhiều người vẫn nán lại tới cuối, họ cùng vỗ tay, hát theo giai điệu: ''Theo tiếng khèn tiếng sáo vang lừng/ Tay nắm tay ta cùng xòe hoa''.
Khán đài bố trí dọc bờ Hồ Văn.
Không gian biểu diễn miễn phí ngoài trời giúp khán giả dễ tiếp cận, đa phần là phụ huynh đưa con nhỏ đến xem, khách du lịch trong và ngoài nước. Sân khấu được dàn dựng đơn giản, lấy kiến trúc di tích làm phông nền tự nhiên. Nghệ sĩ ngồi biểu diễn trên chiếu, hạn chế thiết bị kỹ thuật hiện đại để giữ không khí mộc mạc, thân thiện. Người xem ngồi và đứng quanh bờ Hồ Văn, hướng về sân khấu đặt trước tòa Phương Đình. Nhiều khán giả đến sớm, chọn ghế bố trí sát mặt hồ để theo dõi trọn vẹn.
Khán giả Song Anh, 47 tuổi, vừa xem vừa giải thích cho con gái tám tuổi về ý nghĩa ca dao, tục ngữ được đưa vào lời hát. Theo phụ huynh, xem trực tiếp giúp trẻ dễ đồng cảm, tập trung hơn so với hình thức nghe giảng thông thường. ''Con tôi ngồi xem khá lâu, nhớ lời, nhịp điệu và ngân nga theo khi ra về'', khán giả cho biết.
Với người trẻ, buổi diễn khơi gợi hứng thú tìm hiểu nghệ thuật truyền thống. Hoàng Quân, 19 tuổi, tình cờ đến biết đến chương trình trong lúc tham quan Văn Miếu cùng bạn bè và quyết định ở lại theo dõi. ''Tôi từng cho rằng chèo, chầu văn khó nghe, khó tiếp cận người trẻ nhưng xem trực tiếp lại gần gũi'', khán giả nói. Trước mỗi tiết mục, ban tổ chức giới thiệu ngắn về thể loại, hoàn cảnh ra đời và nội dung ca khúc, giúp người xem hiểu bối cảnh lịch sử, văn hóa của từng loại hình.
Nghệ sĩ múa xòe Thái, vũ điệu kết đoàn kết thúc chương trình.
Sự kiện nằm trong chuỗi trải nghiệm văn hóa dịp Tết Dương lịch tại Hồ Văn, do Trung tâm Nghệ thuật truyền thống UNESCO Hà Nội và Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám kết hợp tổ chức. Chương trình diễn ra lần đầu ngày 28/12, biểu diễn định kỳ vào chiều chủ nhật hàng tuần, từ 16h đến 18h tại Hồ Văn, Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Theo đại diện ban tổ chức, dự án hướng tới mục tiêu tôn vinh và lan tỏa giá trị của các di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời tạo cơ hội để công chúng, nhất là giới trẻ và thiếu nhi, tiếp cận nghệ thuật truyền thống trong không gian mở. Việc duy trì biểu diễn định kỳ được kỳ vọng góp phần đưa các loại hình dân gian trở lại đời sống đương đại.
Bài, ảnh, video: Châu Anh
