20 tranh vua Hàm Nghi vẽ lần đầu trưng bày ở Hà Nội

Bức tranh Bình minh trên hồ do vua Hàm Nghi sáng táckhoảng năm 1910, thể hiện sự tương phản sáng - tối giữa bầu trời, mặt nước. Kỹ thuật này được vua ưa chuộng trong việc miêu tả những chủ thể và phản chiếu của chúng.

Triển lãm Trời, non, nước diễn ra ngày 24/4-10/5, gồm các bức vẽ thuộc 10 bộ sưu tập tư nhân, được thẩm định, bảo quản, phục chế bởi các chuyên gia đầu ngành. Nhà nghiên cứu mỹ thuật Ace Lê và Tiến sĩ Amandine Dabat - hậu duệ đời thứ 5 của vua Hàm Nghi - là đồng giám tuyển.

Nhà tổ chức cho biết chương trình mang tính phi thương mại (không giao dịch tranh). Trước đó, triển lãm diễn ra ở điện Kiến Trung (Đại nội Huế), cuối tháng 3/2025.

Hoàng đế thực hiện bức Phác họa một buổi hoàng hôn khoảng năm 1910. Lối vẽ của vua mang phong cách của trường phái Ấn tượng. Vua tập trung vào hiệu ứng ánh sáng, những khoảnh khắc thoáng qua của cảnh sắc thiên nhiên để truyền tải cảm xúc của mình.

Tác phẩm Cây sồi cổ thụ (1908) với chủ thể chính là một cây sồi lớn, mang dáng vẻ đơn độc, được cho là tượng trưng sự cô đơn, khắc khoải của vua khi bị lưu đày.

Theo nhà tổ chức, hai mô típ thường thấy ở các sáng tác của vua Hàm Nghi là những con đường và cây đại thụ. Trong tranh phong cảnh, ông gần như không vẽ con người.

Ở bức họa Vườn táo nở hoa (khoảng năm 1910), vua Hàm Nghi khắc họa một vườn cây ăn quả đang độ ra hoa. Sắc trắng của hoa táo hòa cùng gam màu của những áng mây và nền trời trong xanh.

Tác phẩm Con đường mùa xuân (khoảng năm 1910) miêu tả một cung đường mòn ở vùng quê. Trong tranh, vua ''chơi đùa'' cùng sự tương phản giữa sắc xanh lục của đồng cỏ và màu nắng phản chiếu xuống con đường.

Bức vẽ Cánh đồng lúa mỳ do vua Hàm Nghi thực hiện năm 1913. Trên cánh đồng, màu nâu hồng của những bông lúa được trải rộng như một tấm thảm. Ở hậu cảnh, hàng cây cao với tông màu tối hơn tạo sự phân tách rõ rệt với bầu trời không có một gợn mây.

Tranh Phong cảnh với cây bách ra đời năm 1906, đã xuất hiện trong cuốn sách Hàm Nghi - Hoàng đế lưu vong, nghệ sĩ ở Alger (2024)của Tiến sĩ Amandine Dabat.

Cuối tháng 8/1906, hoàng đế Hàm Nghi cùng gia đình đi nghỉ ở Menthon-Saint-Bernard, bên bờ hồ Annecy, Pháp. Trong thư, vua viết rằng yêu thích không khí dịu mát, bình yên của cảnh ven hồ.

Tranh Phong cảnh Algeria (1902) là một trong số tác phẩm theo trường phái Ấn tượng của vua Hàm Nghi. Ông vận dụng độ trong của không khí cùng cái nắng của mùa đông ở Algeria. Nét cọ dọc, đan xen vào nhau, tạo hiệu ứng chuyển động, hướng ánh nhìn của người xem về phía đường chân trời.

Bức Bờ hồ rợp bóng cây (Hồ Geneva) ra đời khoảng năm 1920, là một trong những sáng tác cuối cùng của vua Hàm Nghi.

Vua Hàm Nghi (1871-1944) có tên húy là Nguyễn Phúc Minh, tự hiệu Ưng Lịch, lên ngôi năm 1884, khi mới 13 tuổi. Ông là hoàng đế thứ tám của nhà Nguyễn. Năm 1885, sau khi kinh đô Huế thất thủ, vua cùng Tôn Thất Thuyết rời khỏi kinh thành và phát chiếu Cần Vương chống thực dân Pháp. Năm 1888, ông bị bắt và bị Pháp đưa đi lưu đày ở Alger (thủ đô Algérie).

Trong thời gian này, tài năng hội họa của ông được khai phá. Vua coi nghệ thuật như thú vui riêng, giúp quên đi thực tại bị phế truất. Theo Asian Art, ông không tìm kiếm sự công nhận từ công chúng, ít quan tâm đến việc ký tên, ghi ngày tháng cho tác phẩm, chưa bao giờ bán bức vẽ nào của mình. Ông qua đời năm 1944 vì bệnh ung thư dạ dày.

Tiến sĩ Amandine Dabat (trái) và nhà nghiên cứu mỹ thuật Ace Lê ở buổi khai mạc triển lãm. Ảnh: Ban tổ chức cung cấp

Bà Amandine Dabat cho biết dù vua Hàm Nghi bị lưu đày, không có cơ hội về quê hương, ông đã để lại một di sản nghệ thuật quý giá. ''Thông qua những tác phẩm này, một phần tâm hồn của ông đã được trở về nhà'', tiến sĩ nói.

Hoa hậu Ngọc Hân bên tác phẩm điêu khắc sắp đặt Ngai - Nước. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Cô diện trang phục lấy cảm hứng từ tranh của vua, đảm nhận vai trò dẫn chương trình. Hoa hậu nói xúc động khi được đồng hành cuộc ''hồi hương'' của vua Hàm Nghi thông qua các bức họa.

Khán giả tham quan triển lãm. Ảnh: Phương Linh