Trong sản khoa hiện đại, sinh mổ là giải pháp đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé trong những tình huống chuyển dạ không thuận lợi. Tuy nhiên, việc can thiệp phẫu thuật thường đến từ nhiều yếu tố cộng hưởng, bao gồm từ sức khỏe nền của mẹ đến các biến chứng thai kỳ, hoặc các áp lực cơ học và vị trí ngôi thai. Hiểu rõ nguyên nhân gây nguy cơ sinh mổ cũng như sự thiệt thòi miễn dịch ở trẻ sinh mổ giúp mẹ có sự chuẩn bị tốt nhất cho nền tảng sức khỏe của con.
Những lý do làm tăng nguy cơ sinh mổ
Một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến chỉ định mổ lấy thai là các bệnh lý nội khoa của người mẹ phát sinh hoặc trở nặng trong thai kỳ như béo phì, cao huyết áp và tiểu đường thai kỳ. Những tình trạng này gây nguy hiểm cho mẹ đồng thời làm suy giảm chức năng nhau thai, buộc bác sĩ phải can thiệp mổ chủ động để tránh biến chứng tiền sản giật hoặc suy thai. Bên cạnh đó, các bệnh lý truyền nhiễm mạn tính cũng là rào cản lớn, khiến việc sinh thường trở nên rủi ro do khả năng lây nhiễm trực tiếp cho trẻ.
Yếu tố cơ học và vị trí thai nhi cũng đóng vai trò quyết định. Những trường hợp ngôi thai nghịch (ngôi mông, ngôi ngang) khiến việc lọt qua khung chậu trở nên bất khả thi. Song song đó, tình trạng thai to hoặc sự mất cân đối giữa đầu thai nhi và khung chậu mẹ cũng dễ dẫn đến việc phải mổ cấp cứu. Ngoài ra, các vấn đề về phần phụ như nhau tiền đạo, dây rốn thắt nút, sa dây rốn hay tiền sử có sẹo mổ cũ từ lần sinh trước cũng là những yếu tố làm tăng tỷ lệ sinh mổ, để đảm bảo an toàn cho mẹ và bé.
Mẹ bị tiểu đường thai kỳ thường phải sinh mổ để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé. Ảnh: Pexels
Thiệt thòi miễn dịch của trẻ sinh mổ
Trẻ sinh mổ thường có hệ miễn dịch yếu hơn sinh thường do thiếu hụt các kháng thể nền tảng và hàng rào lợi khuẩn bảo vệ niêm mạc ruột. Theo TS. BS. Nguyễn Thị Vân Anh (Bệnh viện Nhi Trung ương), trẻ sinh mổ có nguy cơ thiếu hụt miễn dịch cao hơn 1,5 lần so với trẻ sinh thường, và "khoảng trống miễn dịch" có thể kéo dài đến tận 5 tuổi.
Immunoglobulin G (IgG) là một kháng thể quan trọng trong hệ miễn dịch và cũng là kháng thể duy nhất được truyền qua nhau thai từ mẹ sang con ở những tuần cuối thai kỳ và trong quá trình chuyển dạ. Việc sinh mổ chủ động làm mất đi quá trình chuyển dạ tự nhiên, khiến lượng IgG trẻ nhận được có thể ít hơn đến 45% so với trẻ sinh thường. Đồng thời, do sữa mẹ về chậm và trẻ khó bú hơn, việc bổ sung kháng thể IgA (đặc biệt là sIgA trong sữa non) bị gián đoạn, khiến niêm mạc ruột bé dễ bị tổn thương trước virus, vi khuẩn.
Đáng chú ý, trẻ sinh mổ bỏ lỡ bước "tráng" lợi khuẩn qua ống âm đạo mẹ, khiến hệ vi sinh đường ruột phát triển chậm. Vì 80% tế bào miễn dịch tập trung tại đường ruột, sự chậm trễ này khiến trẻ dễ mắc các bệnh hô hấp, tiêu hóa và dị ứng. Cuối cùng, việc kẹp dây rốn sớm khiến trẻ sinh mổ không nhận được đủ "làn sóng" chuyển sắt từ mẹ, dẫn đến dự trữ sắt thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng huy động tế bào miễn dịch và sự phát triển lâu dài.
Chủ động bảo vệ nền tảng sức khỏe cho mẹ và bé
Để hạn chế nguy cơ sinh mổ, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị tỷ lệ mổ lấy thai tối ưu chỉ nên ở mức 10-15% so với tổng số ca sinh. Mẹ bầu nên tham gia các lớp học chuyển dạ, thực hiện chế độ ăn cân đối, tập thể dục đều đặn để có đủ sức khỏe cho quá trình sinh nở tự nhiên. Trong trường hợp bắt buộc phải sinh mổ, cha mẹ cần thực hiện các biện pháp bù đắp miễn dịch kịp thời cho trẻ.
Chăm sóc sau sinh: Thực hiện ôm da kề da ngay khi bé chào đời để ổn định thân nhiệt. Tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm chủng để tạo "lá chắn" bảo vệ bé trước nguồn bệnh.
Dinh dưỡng hỗ trợ tăng cường miễn dịch: Cho trẻ bú mẹ sớm nhất có thể và duy trì hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Khi trẻ ăn dặm, cần chú trọng bổ sung các thành phần như Lactoferrin, sữa non bò (thu hoạch trong 24h đầu, giàu kháng thể IgG) hoặc IgHM (protein sữa non phân lập có cấu trúc tương tự kháng thể trong sữa mẹ).
Bú mẹ giúp bé nhận được nguồn kháng thể quý giá từ mẹ. Ảnh: Pexels
Củng cố hệ tiêu hóa: Ưu tiên sản phẩm chứa Synbiotics (kết hợp lợi khuẩn Probiotics như Bifidus và tiền lợi khuẩn Prebiotics như HMO & FOS) để cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Bổ sung thêm các vi chất thiết yếu như kẽm, selen, vitamin A, C, D, E để kích hoạt nhân tố miễn dịch, giúp bé khỏe mạnh từ bên trong.
Các chuyên gia nhấn mạnh, sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức và dinh dưỡng chính là tấm khiên vững chắc để mẹ bảo vệ bé trong những năm tháng đầu đời.
Kim Anh
