Hàng ngày, một bác sĩ phẫu thuật tại Havana phải thức dậy từ 5 giờ sáng. Ông không vội chuẩn bị y phục y tế mà bắt tay vào nấu cơm đậu để bán. Khoản thu nhập thêm này là cách duy nhất giúp ông trang trải chi phí đi lại, bởi mức lương 8.000 peso mỗi tháng giờ đây không thể gánh nổi cơn bão lạm phát, nơi một khay trứng đã ngốn tới 3.000 peso.
Một phụ nữ đang làm việc trong hiệu thuốc tại Havana, Cuba, ngày 24/3. Ảnh: Reuters
Khi bước chân vào bệnh viện, bác sĩ với 25 năm kinh nghiệm tiếp tục đối mặt với một thực tế tàn khốc hơn. Điện lưới mất 20 giờ mỗi ngày. Nước sạch cạn kiệt. Các bác sĩ phải dùng vỏ chai nước lọc thay cho túi đựng nước tiểu và lau sàn bệnh viện bằng nước lã, Reuters thông tin.
Hệ thống y tế Cuba, từ lâu vốn được xem là thành tựu vĩ đại của cuộc cách mạng năm 1959 và nhiều thập kỷ dưới sự điều hành của chính phủ, đang chứng kiến sự suy thoái trầm trọng. Nền kinh tế kiệt quệ cùng các lệnh trừng phạt kinh tế khắt khe từ Mỹ đã để lại những hậu quả nặng nề. Tình trạng này càng trở nên tồi tệ hơn do lệnh phong tỏa dầu mỏ mà Mỹ áp đặt trong năm nay.
Kể từ khi Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, đồng minh thân cận nhất của Cuba bị lật đổ vào ngày 3/1, nền kinh tế hòn đảo này càng bị giáng đòn mạnh mẽ. Từ ngày 9/1 đến nay, không có giọt dầu nào được nhập khẩu, gây tê liệt ngành điện lực, giao thông công cộng khan hiếm và rác thải ứ đọng do xe thu gom không có xăng chạy. Không có nhiên liệu nhập khẩu, mạng lưới điện quốc gia đình trệ. Các máy phát điện dự phòng tại bệnh viện cũng đắp chiếu vì cạn kiệt dầu.
Nghiên cứu công bố trên Tạp chí Y khoa The Lancet chỉ ra rằng tỷ lệ tử vong tại các cơ sở chăm sóc y tế có thể tăng tới 43% khi nguồn điện bị gián đoạn liên tục, chủ yếu do thiết bị hỗ trợ sự sống ngừng hoạt động và điều kiện vô trùng suy giảm. Tại Cuba, thảm họa này đang hiển hiện qua những con số biết nói.
Một bác sĩ đang trao đổi với bệnh nhân tại một bệnh viện công ở Havana, Cuba, hôm 18/3. Ảnh: Reuters
Dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy 96.000 người đang mòn mỏi chờ phẫu thuật. Hơn 300 ca phẫu thuật nhi khoa bị hủy bỏ mỗi tuần vì thiếu oxy cùng thuốc gây mê. Hàng chục ngàn phụ nữ mang thai không được siêu âm định kỳ. Đáng lo ngại nhất, 117.000 bệnh nhân ung thư bị gián đoạn phác đồ điều trị do máy móc nằm im lìm trong bóng tối. Sự thiếu hụt kháng sinh và găng tay cũng làm bùng phát các ca nhiễm trùng, viêm gan ngay trong không gian bệnh viện. Kho lạnh bảo quản vaccine gặp nguy hiểm do thiếu điện vận hành.
Làn sóng kiệt sức đang quét qua đội ngũ nhân viên y tế công lập. Nhiều người đành gạt nước mắt rời bỏ chuyên môn để chạy bàn hoặc dọn dẹp thuê nhằm sinh tồn. Sự bất lực bao trùm các hành lang tối tăm khi họ phải thừa nhận với bệnh nhân rằng bản thân không còn khả năng cứu chữa.
Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus mô tả Cuba đang trải qua thời kỳ "biến động dữ dội". Ông nhận định tình hình y tế tại đây đang ở mức "đáng lo ngại sâu sắc". Trong một bài đăng trên mạng xã hội X hôm 25/3, ông Tedros viết: "Y tế cần được bảo vệ bằng mọi giá và không bao giờ được phép trở thành con bài trong các cuộc chơi địa chính trị, phong tỏa năng lượng hay cắt điện. Tình trạng tại Cuba hết sức đáng ngại khi quốc gia này phải chật vật duy trì dịch vụ y tế, dẫn đến thiếu hụt năng lượng gây ảnh hưởng sức khỏe người dân".
Trước tình hình có thể dẫn đến "suy sụp nhanh chóng và tổn thất lớn về người", Liên Hợp Quốc đề xuất một kế hoạch khẩn cấp trị giá 94,1 triệu USD. Ông Francisco Pichon, điều phối viên Liên Hợp Quốc tại Cuba, cho biết tổ chức đang đàm phán với Washington để cho phép nhập khẩu năng lượng vì mục đích nhân đạo. Tổ chức này đề xuất một "mô hình truy xuất nguồn gốc nhiên liệu" để đảm bảo năng lượng được chuyển thẳng đến các bệnh viện và dịch vụ cấp cứu trọng yếu.
"Tất cả các giải pháp đều đang được xem xét, bao gồm cả việc hợp tác với khu vực kinh tế tư nhân", ông Pichon nhấn mạnh.
Các y tá đứng bên ngoài Bệnh viện Salvador Allende chờ tiếp nhận hàng cứu trợ tại Havana, Cuba, ngày 21/3. Ảnh: AP
Bình Minh (Theo Reuters, Le Monde)
