Bệnh nhân cho biết mỗi cuộc nhậu hàng đêm anh thường uống 15-20 lon bia. Khi đau âm ỉ vùng bụng, anh mua thuốc dạ dày uống giảm đau nên tiếp tục duy trì thói quen uống bia. Lần này, thuốc không có tác dụng, cơn đau tăng nhanh, dữ dội, "cảm giác như xé ra tới tận sau lưng" khiến anh ngất tại phòng cấp cứu. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân viêm tụy cấp, khác hoàn toàn với bệnh dạ dày như anh nghĩ.
Tương tự, một người đàn ông 30 tuổi ở Cần Thơ phải nhập viện lần thứ hai trong hai tháng. Công việc thường xuyên tiếp khách, mỗi tuần người này nhậu gần như kín lịch, hoặc ít nhất cũng ba bốn ngày, mỗi tối uống hơn chục lon. Anh đã kiêng rượu bia sau đợt cấp cứu trước, bệnh vẫn tái phát do tiếp tục ăn nhiều món dầu mỡ, đạm cao.
BS.CK2 Nguyễn Đô, Phó trưởng phụ trách điều hành Khoa Nội tiêu hóa, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, giải thích tuyến tụy đóng vai trò tiết ra men để tiêu hóa thức ăn. Khi cơ thể nạp một lượng quá lớn rượu bia và chất béo, các men này bị kích hoạt hoạt động quá mức ngay tại chỗ. Thay vì tiêu hóa thức ăn, chúng quay lại tự tiêu hóa và làm tổn thương nhu mô tụy, gây ra tình trạng viêm cấp tính.
Tại khoa, từ tháng 6/2023 đến cuối năm 2024 điều trị trên 152 ca viêm tụy cấp cho thấy rượu bia là nguyên nhân hàng đầu (hơn 34%), tiếp theo là tăng triglyceride (gần 32%). Hơn 21% trường hợp diễn tiến nặng, tỷ lệ tử vong 2,6%.
Bên cạnh rượu bia, viêm tụy cấp do tăng triglyceride cũng là nguyên nhân ít được chú ý. Khi mỡ máu tăng cao, huyết tương trở nên đặc như sữa, gây tắc nghẽn và tổn thương tuyến tụy. Dịp Tết với chế độ ăn nhiều chất béo, đạm dễ kích hoạt tình trạng này, nhất là ở người rối loạn mỡ máu, thừa cân, béo phì hoặc đái tháo đường kiểm soát kém.
Tiêu thụ rượu bia, chất béo, đạm quá đà có thể dẫn đến viêm tụy cấp. Ảnh: Thư Anh
Cơn đau viêm tụy cấp rất đặc trưng với biểu hiện đau dữ dội vùng trên rốn lan ra sau lưng, nôn ói nhiều nhưng nôn xong không cảm thấy dễ chịu, bụng chướng và khó tiêu. Trường hợp nặng, bệnh nhân có thể bị tụt huyết áp, khó thở, vã mồ hôi và diễn tiến xấu rất nhanh, cần hồi sức tích cực, lọc máu, thay huyết tương nhằm loại bỏ lượng mỡ máu quá cao, giúp tuyến tụy có cơ hội hồi phục.
"Viêm tụy cấp nặng có thể xấu đi nhanh trong 24-48 giờ đầu, nếu chậm trễ có thể trở nặng, điều trị khó khăn và thậm chí còn nguy hại đến tính mạng", bác sĩ nói.
Bác sĩ khuyến cáo trong dịp lễ Tết, người dân cần hạn chế rượu bia, ăn uống đúng mức, uống đủ nước để giảm cô đặc máu. Người mới uống hoặc bị ép uống trong các buổi tiệc cũng có thể bị kích hoạt cơn viêm tụy cấp, đặc biệt nếu từng có tiền sử bệnh này. Khi xuất hiện đau bụng bất thường sau tiệc tùng, cần đến cơ sở y tế sớm để tránh biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong.
Lê Phương
