Bác sĩ Gail Aubrey Carroll, chuyên gia trị liệu thần kinh cột sống đang công tác tại Maple HealthCare - phòng khám chuyên khoa phục hồi chức năng tại TP HCM cho biết, những dấu hiệu tiêu biểu của bàn chân bẹt là dáng đi hai chân chữ X, trẻ chạy nhanh dễ vấp ngã, đau mỏi chân sau vận động. Những tín hiệu này cho thấy trục chân và bàn chân đang gặp vấn đề. Nếu không được đánh giá và điều trị đúng hướng, trẻ có thể sụp vòm nhiều hơn, lệch trục gối - hông, giảm sức bền, thậm chí ảnh hưởng đến chiều cao, cong vẹo cột sống và khả năng vận động về lâu dài.
Bác sĩ khuyến cáo, do những ảnh hưởng của bàn chân bẹt đối với sức khỏe tổng thể của trẻ, cha mẹ không nên tự phỏng đoán hay làm theo lời khuyên truyền miệng hoặc chọn nơi điều trị không có bác sĩ chuyên khoa. Chọn sai phương pháp vừa tốn kém, vừa khiến tình trạng của con nặng thêm.
"Điều trẻ cần không phải là một đôi đế 'mua sẵn', mà là một phác đồ đúng: phục hồi nhóm cơ yếu, chỉnh lại trục vận động, kết hợp bài tập kỹ thuật có giám sát", bác sĩ Gail chia sẻ.
Bác sĩ Gail trong một lần thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: Maple Healthcare
Nhiều phụ huynh nghĩ rằng "cứ mang đế chỉnh hình là tình trạng bàn chân bẹt sẽ hết", nhưng thực tế không phải vậy. Trường hợp của bé Thu (7 tuổi, phường Xuân Hòa, TP HCM) là một ví dụ điển hình. Trong hai năm, cha mẹ đã đầu tư giày lẫn đế, tổng chi phí lên đến hàng chục triệu. Thế nhưng, bàn chân con không cải thiện mà vòm chân càng sụp nhiều hơn. Bác sĩ Gail phân tích, giày và đế mua sẵn quá mềm hoặc quá cứng, thậm chí giày ôm cao lên tận ống chân khiến điểm tỳ bị lệch. Bé không có bất kỳ điều chỉnh hướng trị liệu theo từng giai đoạn phát triển, suốt hai năm không có bác sĩ theo dõi hay đánh giá tiến triển. Kết quả là bé mang những chiếc đế "đại trà" trong khi gốc vấn đề - cơ yếu, trục chân xoay lệch - chưa từng được điều trị.
Tương tự, bé Kiên (9 tuổi, Biên Hòa, Đồng Nai) được cha mẹ cho tập bài trên youtube đều đặn mỗi ngày 20 phút, kết hợp dùng đế chỉnh hình mua online được nhiều "review tốt". Đế không đo đạc theo tình trạng chân của bé cùng với kỹ thuật tập sai đã khiến bé đau gót nhiều hơn, thăng bằng kém đi chỉ sau vài tuần. Khi thăm khám, bác sĩ xác định bé bị bàn chân bẹt mức độ 2, cần trị liệu - chỉnh trục - phục hồi cơ dưới sự giám sát của chuyên gia. Việc tự tập và dùng đế mua sẵn chỉ khiến tình trạng xấu hơn.
Nặng nề nhất là trường hợp bé Ngọc (12 tuổi, phường Tân Thuận, TP HCM). Ba mẹ từng tin theo lời khuyên "lớn lên sẽ tự hết", rồi chỉ mua giày "định hình" 1-2 triệu đồng mỗi đôi, bỏ qua tái khám. Ba năm sau, vòm chân của con gần như biến mất, đầu gối xoay hẳn vào trong, trục toàn thân bắt đầu lệch. Giai đoạn vàng để can thiệp đã bị bỏ lỡ, và việc điều trị lúc này trở nên phức tạp, tốn kém gấp nhiều lần.
Dấu hiệu bàn chân bẹt ở trẻ. Ảnh: Maple Healthcare
Với hơn 22 năm kinh nghiệm và đã trực tiếp điều trị hơn 3.000 trường hợp bàn chân bẹt, bác sĩ Gail Aubrey Carroll cho rằng - bàn chân trẻ là "một hệ thống phát triển động", thay đổi liên tục theo từng giai đoạn trưởng thành. Vì vậy, mọi phác đồ điều trị phải được cá nhân hóa theo các mức độ. Mức độ nhẹ khuyến khích trẻ mang đế chỉnh hình phù hợp ngay từ đầu, kết hợp bài tập chỉnh trục, tăng lực cơ bàn chân, cổ chân và bài tập tại nhà. Tái khám mỗi 6 tháng để theo dõi sự phát triển và điều chỉnh đế theo từng giai đoạn.
Ở mức độ trung bình, trẻ được sử dụng đế chỉnh hình cá nhân hóa kết hợp bài tập tại phòng khám, bài tập về nhà, và điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Trẻ cần tái khám sau 2-3 tháng để đảm bảo tiến triển đúng hướng.
Ở mức độ nặng, trẻ được sử dụng đế chỉnh hình, bài tập phục hồi chuyên biệt, kết hợp trị liệu nắn chỉnh cột sống Chiropractic để điều chỉnh lệch trục. Trẻ cần được theo dõi sát sao và tái khám mỗi tháng.
Bác sĩ Gail nhấn mạnh: "Cấu trúc bàn chân thay đổi theo từng tháng, đặc biệt ở trẻ 4-12 tuổi, việc đánh giá đúng mức độ và can thiệp đúng thời điểm là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị. Không nên chỉ phụ thuộc vào đế chỉnh hình duy nhất hay bài tập chung chung cho mọi trường hợp".
Để trị liệu hiệu quả cho trẻ, theo ông, đế chỉnh hình phải được thiết kế theo thông số riêng, bao gồm độ cứng - mềm phù hợp khả năng chịu lực của bàn chân. Độ nâng vòm chính xác theo góc sụp vòm thật của bé, bởi chỉ cần chênh vài mm có thể làm bé đau hơn. Chất liệu đủ đàn hồi nhưng có độ bền, không xẹp sau vài tuần. Góc chỉnh xương gót của đế phải giúp đưa bàn chân về đúng trục vận động. Bác sĩ Gail chia sẻ thêm: "Đó là lý do Maple không dùng lót làm sẵn và không giao lót cho trẻ mang mà không theo dõi tiến triển".
Tại Maple, lộ trình điều trị bàn chân bẹt được thiết kế theo quy trình gồm 4 bước. Đầu tiên là scan 3D - khám - phân tích dáng chân chuyên sâu, minh bạch bằng các chỉ số rõ ràng. Tiếp đó, thiết kế đế chỉnh hình cá nhân hóa, điều chỉnh lực - độ nâng - góc gót nếu cần theo từng giai đoạn. Bước ba, tái khám bắt buộc sau 4-6 tuần, đánh giá tiến triển rõ ràng để phụ huynh "nhìn thấy" kết quả bằng số liệu, không cảm tính. Bước cuối, trẻ được hướng dẫn bài tập tại nhà tối ưu hiệu quả điều trị.
"Mục tiêu cuối cùng không phải là 'hết đau' trong vài tuần, mà là giúp trẻ có một đôi chân vững vàng, phát triển toàn diện mà không bị các vấn đề về trục chân ảnh hưởng lâu dài", bác sĩ Gail nói.
Kim Anh
