Các sự kiện này diễn ra hôm 14/1 tại hội trường cộng đồng ở Red Deer và Eckville, do chiến dịch Stay Free Alberta tổ chức. Người tham dự được nghe giới thiệu về nỗ lực kêu gọi tổ chức trưng cầu dân ý về việc Alberta tách khỏi Canada, sau đó có thể ký tên vào bản kiến nghị thúc đẩy cuộc bỏ phiếu.
Từ 18h, hàng trăm người đã xếp hàng chờ bên ngoài hội trường. Bãi đỗ xe nhanh chóng chật kín. Theo truyền thông Canada, phần lớn người có mặt tại sự kiện mong muốn điều mới mẻ với địa phương này.
"Tôi không nhận thấy tiếng nói của Alberta được lắng nghe như ở miền đông, và chúng tôi muốn thấy sự thay đổi", Sara Moberg, người xếp hàng ký kiến nghị tại Red Deer, nói.
Bản kiến nghị do ông Mitch Sylvestre, giám đốc Dự án Thịnh vượng Alberta, khởi xướng. Ông Sylvestre, người phát biểu trước người tham dự tại Eckville, hồi tháng 12/2025 được Cơ quan Bầu cử Alberta cho phép bắt đầu thu thập chữ ký cử tri để tổ chức trưng cầu dân ý.
Stay Free Alberta có gần bốn tháng để thu thập được ít nhất 178.000 chữ ký từ người dân Alberta để cuộc trưng cầu đòi độc lập có thể diễn ra.
Người dân Alberta xếp hàng dự sự kiện ký kiến nghị độc lập khỏi Canada, tại Red Deer, ngày 14/1. Ảnh: CBC
Moberg cho biết động lực ký kiến nghị của bà xuất phát từ nỗi lo cho tương lai. "Tôi muốn thấy tương lai các con mình phải khác. Tôi không muốn chúng phải gánh khoản nợ khổng lồ khó tránh khỏi nếu hiện trạng này tiếp diễn. Tôi muốn các con thấy rằng tôi đã đứng lên đấu tranh vì điều mình tin tưởng", bà nói.
Cũng có mặt tại sự kiện ở Red Deer, Tracy Worthington hy vọng người dân Alberta sẽ lựa chọn "độc lập và quyền tự quản, không bị chính quyền trung ương can thiệp quá mức" và ký vào bản kiến nghị.
"Hàng dài người xếp hàng ở khắp nơi, tại mọi sự kiện, bất kể ở thị trấn nhỏ, thành phố lớn hay quy mô trung bình", Worthington nói, đề cập đến những bất bình như nỗi mệt mỏi với cơ chế điều tiết ngân sách từ chính quyền Canada.
"Vấn đề nằm ở việc làm, nhà ở, khả năng phát triển thực chất trên toàn bộ nguồn lực. Không chỉ dầu khí, mà còn nông lâm nghiệp, khoáng sản trọng yếu, mọi thứ đều bị kìm hãm bởi quá nhiều rào cản thủ tục", cô giải thích.
Người dân Alberta ký kiến nghị độc lập khỏi Canada tại Red Deer, ngày 14/1. Ảnh: CBC
Giám đốc Sylvestre tỏ ra phấn khích trước mức độ hưởng ứng của người dân kể từ khi chiến dịch được phép thu thập chữ ký.
"Hội trường chật kín. Mọi người xếp hàng quanh tòa nhà để ký tên mỗi tối", ông mô tả, cho biết chiến dịch đến nay có hơn 2.000 người tham gia vận động và là một phong trào cơ sở đúng nghĩa.
Darwin Graff, cư dân Sylvan Lake, dự sự kiện tại Eckville, cho rằng nếu chiến dịch thành công, trưng cầu dân ý sẽ được tiến hành và người dân Alberta nhất trí tách khỏi Canada, tỉnh bang này có thể sẽ đối mặt những khó khăn ban đầu.
"Nhưng khi sự ổn định được tái lập, tôi tin Alberta sẽ phát triển mạnh", Graff nói. "Dầu cát là trụ cột, và chúng tôi còn nhiều nguồn lực khác cũng sẽ đóng vai trò quan trọng".
Các sự kiện ký kiến nghị tiếp theo được lên lịch vào ngày 16/1 tại Okotoks, Drayton Valley và khu vực cầu James River. Hơn 20 sự kiện tương tự dự kiến diễn ra trên toàn tỉnh trong những tuần tới.
Bên trong hội trường tổ chức sự kiện ký kiến nghị Alberta độc lập khỏi Canada. Ảnh: CBC
Ông Sylvestre năm 2025 từng nộp đơn đề xuất câu hỏi trưng cầu tương tự: "Bạn có đồng ý rằng tỉnh Alberta sẽ trở thành một quốc gia có chủ quyền và không còn là một tỉnh của Canada hay không?".
Đề xuất này sau đó bị một thẩm phán tại Alberta xác định là vi hiến. Tuy nhiên, chính quyền tỉnh cuối năm 2025 đã thông qua sửa đổi đối với Dự luật 14, cho phép các sáng kiến của công dân được tiến hành ngay cả khi tính hợp hiến chưa được xem xét.
Cũng trong khoảng thời gian đó, kiến nghị "Forever Canadian" đã được Cơ quan Bầu cử Alberta xác nhận hợp lệ với hơn 400.000 chữ ký. Bản kiến nghị này đặt ra câu hỏi đối lập: "Bạn có đồng ý rằng Alberta nên tiếp tục là một phần của Canada hay không?".
Kiến nghị này do cựu phó thủ hiến Thomas Lukaszuk khởi xướng, có thể dẫn tới một cuộc trưng cầu, song ông cho biết mục tiêu của mình là đề nghị Thủ hiến Danielle Smith đưa câu hỏi này ra nghị viện để các nghị sĩ tỉnh biểu quyết.
Ông Sylvestre nói với truyền thông rằng số lượng chữ ký thu thập từ chiến dịch Stay Free Alberta sẽ không được công bố cho đến khi kết thúc thời hạn thu thập.
Đức Trung (Theo CBC, National Post, Globe and Mail)
