Câu chuyện của Tzuyu, một cô gái đến từ Vân Nam (Trung Quốc), là một ví dụ như thế: dùng toàn bộ tiền tiết kiệm suốt 10 năm khởi nghiệp để xây nhà cho cha, bất chấp giá cả, bất chấp rủi ro. Kết cục không chỉ là một ngôi nhà gạch đỏ đẹp như mơ, mà còn là nhiều năm nợ nần, lao lực – và một sự “tỉnh ngộ” rất đắt giá về tiền bạc.
10 năm đi làm, một quyết định tiêu sạch tiền tiết kiệm
Năm 2016, sau gần 10 năm bươn chải trong ngành thiết kế thời trang, Tzuyu không mua nhà ở thành phố, không đầu tư thêm cho thương hiệu, cũng không để tiền dự phòng. Việc đầu tiên cô làm là phá căn nhà bùn cũ ở quê và xây nhà mới cho cha.
“Cha tôi cả đời làm ruộng. Ngôi nhà này là món quà lớn nhất tôi có thể tặng ông”, Tzuyu nói.
Nghe rất đẹp. Nhưng bài toán tài chính bắt đầu lệch ngay từ móng nhà.
Do khảo sát địa chất không kỹ, phần móng bị nghiêng, chi phí đội lên. Toàn bộ ngân sách gần như cạn sạch ngay khi mới xong móng. Từ đây, mọi thứ bước vào vòng xoáy quen thuộc: kiếm được bao nhiêu - tiêu hết bấy nhiêu để vá công trình.
Ngôi nhà đẹp – nhưng là “cú all-in” rủi ro
Ngôi nhà gạch đỏ được thiết kế bởi một kiến trúc sư độc lập, nằm trên sườn dốc gần 45 độ, có sân trong hình tam giác, giữ nguyên cây cổ thụ trước nhà - biểu tượng cho người cha.
Chỉ riêng tiền gạch đỏ nung thủ công (loại hiếm, phải đặt lò cách 60km) đã tiêu tốn khoảng 300.000 NDT (1,1 tỷ đồng). Đó là chưa kể chi phí thiết kế, nhân công, kết cấu phức tạp vì địa hình.
Về mặt kiến trúc, đây là một công trình đáng nể. Về mặt tài chính, đó là một khoản đầu tư không sinh lời, không dòng tiền, không phương án dự phòng.
Đại dịch ập đến: Nhà xong, tiền cạn, nợ chồng nợ
Sau khi xây xong phần thô năm 2017, ngôi nhà… bị bỏ trống suốt gần 5 năm. Lý do rất thực tế: hết tiền.
Ở thành phố, công việc kinh doanh thời trang của Tzuyu từng phát triển mạnh, có lúc mở tới hơn 20 cửa hàng. Rồi đại dịch đến. Cửa hàng đóng hàng loạt, hàng tồn kho chất đống, nhân sự rời đi.
Để trả nợ xây nhà và nợ kinh doanh, Tzuyu livestream bán hàng liên tục nhiều năm, có ngày phát sóng hơn 10 tiếng, khàn giọng, kiệt sức. Tiền kiếm được không dùng để sống, mà để trả những quyết định đã lỡ “chốt” từ trước.
Đây là giai đoạn mà rất nhiều người Việt cũng thấy quen:
- Xây nhà cho bố mẹ
- Kinh doanh gặp biến cố
- Không có quỹ dự phòng
- Phải bán sức để trả nợ tình cảm
Câu nói của cha và cú phanh tài chính muộn màng
Một bữa tối, cha cô nói: Con đừng cố kiếm quá nhiều tiền nữa. Về nhà sống cho tử tế. Cha già rồi.
Câu nói đó khiến Tzuyu dừng lại. Không phải vì hết nợ, mà vì hết sức.
Cuối năm 2021, sau khi bán gần hết hàng tồn, cô vay thêm tiền để hoàn thiện nội thất, rồi đóng cửa công ty ở Côn Minh, về quê sống cùng cha mẹ.
Ngôi nhà cuối cùng cũng có người ở. Nhưng cái giá phải trả là:
- 10 năm tích lũy = 0
- Nhiều năm sau đó sống trong áp lực nợ
- Sự nghiệp buộc phải thu hẹp
Bài học tài chính: Hiếu thảo không đồng nghĩa với “không tính toán”
Câu chuyện này không phải để phê phán Tzuyu. Ngược lại, nó chạm đến một điều rất quen với phụ nữ Á Đông: sẵn sàng hy sinh tài chính cá nhân vì gia đình.
Nhưng nhìn dưới góc độ tiền bạc, có 3 bài học rất rõ:
1. Không bao giờ dồn toàn bộ tiền tiết kiệm vào một tài sản không tạo dòng tiền. Dù đó là nhà cho cha mẹ, cũng cần giữ lại quỹ an toàn.
2. Xây nhà = dự án tài chính dài hạn, không phải “mua một lần cho xong”. Chi phí phát sinh luôn lớn hơn dự tính ban đầu.
3. Lòng hiếu thảo bền vững nhất là khi bạn không gục ngã vì nó. Cha mẹ cần con cái sống ổn, không phải sống kiệt quệ.
Ngôi nhà gạch đỏ – và một cái kết không màu hồng
Hôm nay, cha của Tzuyu đã ngoài 75 tuổi, vẫn ra đồng mỗi sáng, tưới cây, chăm hoa. Ngôi nhà gạch đỏ nằm yên giữa cánh đồng, đẹp, tĩnh, và đầy ký ức.
Tzuyu nói ngôi nhà mang lại trạng thái sống dễ chịu, an yên.
Nhưng nếu hỏi lại bằng ngôn ngữ tiền bạc, đây là một câu chuyện đẹp nhưng không rẻ, đáng trân trọng nhưng không nên sao chép nguyên xi.
Bởi vì hiếu thảo không phải là tiêu cho đến khi mình không còn đường lùi. Và yêu thương bền vững nhất, luôn cần được đặt trên một nền tài chính tỉnh táo.
