Xây danh mục công nghệ chiến lược từ 'bài toán lớn'

Trong công văn gửi ngày 22/3, Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị các đơn vị liên quan rà soát, điều chỉnh, bổ sung, đăng ký danh mục và sản phẩm công nghệ chiến lược. Danh sách đơn vị được đề nghị nêu ý kiến trải rộng từ các bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương đến viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức nghề nghiệp.

Điểm khác biệt của đợt rà soát lần này là cách tiếp cận mới: không bắt đầu từ công nghệ, mà từ các "bài toán lớn" của từng ngành, lĩnh vực. Theo hướng dẫn, các đơn vị không liệt kê công nghệ hay đề tài nghiên cứu, mà phải xác định những vấn đề đủ lớn, đủ cấp thiết và có thể chuyển thành chương trình hành động cụ thể.

Từ những bài toán này, cơ quan đề xuất sẽ xác định khâu trong chuỗi giá trị tạo ra tác động lớn nhất, từ đó lựa chọn ra sản phẩm và công nghệ chiến lược. Cách làm mới nhằm tập trung nguồn lực vào những mắt xích quan trọng, tránh đầu tư dàn trải.

Mỗi đề xuất cần kèm các chỉ tiêu tác động cụ thể, như mức độ tăng năng suất, giảm chi phí, tăng tỷ lệ nội địa hóa hoặc mở rộng thị trường. Đồng thời, đơn vị đề xuất cần làm rõ thị trường mục tiêu, khả năng cạnh tranh quốc tế và tiềm năng thay thế nhập khẩu, thúc đẩy xuất khẩu.

Bộ cũng đề nghị nêu rõ lộ trình và các bên tham gia triển khai, gồm cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp, doanh nghiệp dẫn dắt và viện, trường. Các yếu tố về hạ tầng thử nghiệm, dữ liệu, tiêu chuẩn, sở hữu trí tuệ cũng phải được tính đến từ đầu.

Danh mục công nghệ chiến lược được định hướng theo hai nhóm. Thứ nhất gồm các công nghệ đã có thị trường, có thể tạo tác động trực tiếp trong ngắn hạn ở các lĩnh vực như nông nghiệp, chế biến, xây dựng, năng lượng. Thứ hai là công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới hoặc có vai trò nền tảng, gắn với mục tiêu tự chủ dài hạn, như công nghệ lượng tử, đường sắt tốc độ cao, lò phản ứng hạt nhân quy mô nhỏ, hoặc công nghệ không gian tầm thấp (UAV, vệ tinh).

Các đề xuất về công nghệ chiến lược phải dựa trên ba yếu tố: nhu cầu của nền kinh tế, lợi thế của ngành công nghiệp trong nước và khả năng hình thành thị trường cho sản phẩm. Kế hoạch này nhằm nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, hình thành các ngành công nghiệp mới và bảo đảm tự chủ công nghệ ở những lĩnh vực then chốt.

Tắc đường giờ cao điểm, "bài toán lớn" cần giải bằng công nghệ của Hà Nội. Ảnh: Việt An

Cách tiếp cận từ "bài toán lớn" cho thấy sự chuyển hướng trong xây dựng chính sách.

Tuần trước, Hà Nội cũng công bố 30 bài toán cần giải bằng công nghệ, tập trung vào những điểm nghẽn như giao thông, môi trường và hạ tầng đô thị. Một trong những vấn đề nổi bật là nghịch lý khi diện tích đất giao thông tăng 0,35%, trong khi số lượng phương tiện tăng 4-5% mỗi năm. Thành phố vì vậy đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống điều hành giao thông thông minh theo thời gian thực, đồng thời ứng dụng dữ liệu để điều tiết nhu cầu đi lại. Ngoài ra, các bài toán như quản lý vỉa hè, chất thải hay dự báo ngập úng cũng được đặt ra, hướng tới giải pháp tích hợp thay vì công nghệ đơn lẻ.

Trước đó, tháng 6/2025, Thủ tướng ban hành danh mục gồm 11 nhóm công nghệ chiến lược như AI, điện toán đám mây và dữ liệu lớn, blockchain, mạng di động 5G/6G, robot và tự động hóa, chip bán dẫn, y sinh học tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghệ đất hiếm - đại dương - lòng đất, an ninh mạng và công nghệ hàng không vũ trụ.

Đầu năm nay, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục tổ chức lấy ý kiến về một danh mục mới, nhằm cập nhật, thay thế cho danh mục trước đây. So với danh mục ban hành năm 2025, dự thảo cấu trúc 11 nhóm công nghệ chiến lược cơ bản được giữ nguyên. Tuy nhiên, các sản phẩm trong từng nhóm công nghệ được cụ thể hóa.

Trọng Đạt