Tăng cường xử lý hình sự vi phạm về sở hữu trí tuệ

Thủ tướng vừa ký ban hành Chỉ thị số 02 về việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Một trong những nội dung được nêu là tăng cường xử lý hình sự, nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Hình sự theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh và nâng mức xử lý hình sự đối với tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, quyền tác giả và quyền liên quan.

Theo Chỉ thị, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện vẫn diễn ra phức tạp, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, xuất hiện trong cả thương mại truyền thống và thương mại điện tử. Các hành vi này ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời tác động đến hình ảnh, uy tín quốc gia.

Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó một số quy định pháp luật chưa phù hợp với thực tiễn và chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ. Hệ thống công cụ, phương tiện phục vụ phát hiện và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Trước thực tế này, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện quyết liệt các giải pháp nhằm nâng cao năng lực, hiệu lực và hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Việc xử lý các hành vi vi phạm phải bảo đảm phương châm "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền.

Người dân đi đăng ký sở hữu tài sản trí tuệ. Ảnh: Trọng Đạt

Chỉ thị nêu rõ, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì nghiên cứu, đề xuất sửa đổi các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ và các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp. Nội dung tập trung làm rõ các hành vi xâm phạm, bổ sung thẩm quyền xử phạt bảo đảm tính răn đe.

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ, hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm 2026. Cơ sở dữ liệu này là nền tảng cho việc ứng dụng AI, blockchain trong phát hiện, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Chỉ thị yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ, cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp. Các hành vi sao chép, sử dụng, khai thác trái phép tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình; đăng tải, phát tán, truyền đạt trái phép tác phẩm đến công chúng, đặc biệt trên môi trường mạng và các nền tảng số sẽ được tăng cường kiểm tra, xử lý.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an đẩy mạnh kiểm tra, kiểm soát, tăng cường áp dụng xử lý hình sự đối với các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm nghiêm minh, đúng quy định pháp luật.

Cùng với đó, Bộ Công an được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Luật Xử lý vi phạm hành chính để mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với hàng hóa giả mạo nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý, hoàn thành trong năm 2026. Bộ luật Hình sự cũng sẽ được nghiên cứu, đề xuất sửa đổi theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh các tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, quyền tác giả và quyền liên quan, đồng thời nâng mức xử lý hình sự nhằm tăng tính răn đe.

Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và quyền sở hữu công nghiệp chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đạt ngưỡng nhất định về quy mô, mức độ hoặc hậu quả. Khung hình phạt chủ yếu là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn.

Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có mức xử lý hình sự cao nhất đến 3 năm tù đối với cá nhân trong trường hợp phạm tội nghiêm trọng. Với tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, khung hình phạt cao nhất cũng là 3 năm tù.

Trọng Đạt