Nhóm nhà khoa học từ CETI, dự án quốc tế nhằm tìm hiểu cách cá voi giao tiếp, công bố thước phim ghi hình cá nhà táng (Physeter macrocephalus), thuộc phân thứ bộ Cá voi, sinh con ngoài khơi đảo Dominica, biển Caribbean, ngày 8/7/2023. Nghiên cứu mới công bố trên hai tạp chí Scientific Reports và Science tuần này, cho thấy cảnh tượng cực kỳ hiếm gặp trong lịch sử khoa học.
Rounder, cá nhà táng cái 19 tuổi, được 10 thành viên còn lại trong đàn vây quanh giúp đỡ khi chuẩn bị sinh. Trong gần 5 tiếng rưỡi, các nhà khoa học quan sát và ghi lại hành vi của chúng từ trên thuyền, quay phim bằng drone và ghi âm thanh dưới sóng.
Trong số 93 loài cá voi, đến nay chỉ có 9 loài từng được quan sát sinh sản ngoài tự nhiên. Trường hợp của Rounder còn hiếm gặp hơn khi những cá thể không có quan hệ huyết thống với nó cũng đến giúp đỡ. "Đây là bằng chứng đầu tiên về việc hỗ trợ sinh nở ở loài không phải linh trưởng", Shane Gero, thành viên nhóm Dự án CETI, nói với New Scientist.
Quá trình sinh kéo dài khoảng 34 phút. Trong thời gian này, những con cái trưởng thành khác lặn xuống dưới vây lưng của Rounder, thường ngửa đầu lên và nhìn về vị trí con non chui ra.
Ngay sau đó, chúng tập trung lại và thay phiên nhau giữ cho con non nổi trên mặt nước để hít thở và có thời gian cho đuôi xòe ra hoàn toàn. Trong vài giờ đầu tiên, cá nhà táng sơ sinh không thể tự nổi hay bơi, do đó, sự hỗ trợ này đặc biệt quan trọng, giúp nó không chìm. Chúng cũng sinh ra với đuôi trước thay vì đầu như các loài động vật có vú khác nhằm tránh chết đuối.
Cá nhà táng phối hợp nâng con non mới sinh nổi trên mặt nước. Ảnh: CETI
Nhóm nhà khoa học cũng ghi được nhiều âm thanh của đàn cá nhà táng, bao gồm sự thay đổi đáng kể về "phong cách phát âm" trong những thời điểm quan trọng, ví dụ khi Rounder bắt đầu chuyển dạ và khi một đàn cá voi hoa tiêu vây ngắn đến gần, kích hoạt phản ứng phòng vệ. Nhóm nghiên cứu cho biết, những thay đổi về phát âm cho thấy đàn cá nhà táng đang phối hợp hỗ trợ quá trình sinh nở hoặc bảo vệ con non.
Sau khi ghi hình con non của Rounder chào đời năm 2023, các nhà khoa học không gặp lại đàn cá nhà táng suốt hơn một năm. Ngày 25/7/2025, họ bắt gặp con non này đi cùng Accra và Aurora - hai thành viên trẻ khác trong đàn. Nhóm Dự án CETI cho biết, việc sống sót qua năm đầu tiên là dấu hiệu tốt cho thấy cá nhà táng sẽ đạt đến tuổi trưởng thành.
Cá nhà táng có thời gian mang thai dài nhất trong thế giới động vật, kéo dài tới 16 tháng. Khi mới sinh, con non đã dài tới 4 m. Chúng phụ thuộc vào sữa mẹ ít nhất hai năm. Trong quá trình phát triển, chúng là trung tâm trong cấu trúc xã hội của đàn, được những thành viên khác hỗ trợ trông nom khi cá nhà táng mẹ đi kiếm ăn.
Thu Thảo (Theo AFP, New Scientist)
