Bộ Giáo dục và Đào tạo tối 29/3 cho biết đã tiếp nhận những nghi vấn về việc bảo đảm liêm chính khoa học trong cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT. Cơ quan này đang tiến hành kiểm tra, xác minh và làm rõ sự việc.
Theo Bộ, đây là cuộc thi mở nên công tác rà soát, hậu kiểm là một trong những việc quan trọng, nhằm đảm bảo tính khách quan, minh bạch và tuân thủ quy định.
"Nếu phát hiện có vi phạm, Bộ sẽ xử lý nghiêm, đảm bảo khách quan, công bằng, minh bạch và nghiêm túc", Bộ thông tin.
Động thái của Bộ diễn ra sau khi trên nhiều diễn đàn mạng xã hội xôn xao về các dự án đạt giải nhất cuộc thi khoa học, kỹ thuật quốc gia. Trong đó, nổi bật là dự án "phát triển vật liệu Polyurethane Composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống" của học sinh trường THPT chuyên Lương Văn Tụy.
Nhiều người đặt nghi vấn về tính khả thi của quá trình nghiên cứu, khi dự án đòi hỏi loạt kỹ thuật khó, phải thực hiện dài ngày trong phòng thí nghiệm. Ngoài ra, khối lượng nghiên cứu ở đề tài này sâu hơn một luận văn thạc sĩ, là "không tưởng" với hai học sinh phổ thông, đến từ lớp chuyên Toán và Địa lý.
Dự án của còn bị chỉ ra có nhiều chi tiết giống với nghiên cứu của một nhà khoa học ở Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, và một nghiên cứu sinh, có luận án tiến sĩ đăng trên website viện này.
Trả lời VnExpress, ông Hoàng Hải Nam, hiệu trưởng trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, cho biết ý tưởng đề tài xuất phát từ học sinh. Các em đặt vấn đề làm thế nào để vật liệu vừa đảm bảo khả năng chống cháy, vừa khắc phục các hạn chế như ẩm mốc trong quá trình sử dụng. Sau đó, đề tài được giáo viên và nhà trường hướng dẫn, hỗ trợ phát triển theo định hướng khoa học.
Theo ông Nam, trong khoa học, việc kế thừa là tất yếu và được cho phép. Dự án của các học sinh không thực hiện theo cách "bắt đầu từ con số 0". Các em đã kế thừa các kết quả và nền tảng có sẵn, liên quan đến vật liệu polyurethane có khả năng chống cháy và cách nhiệt. Đây là những hướng nghiên cứu đã được công bố và kiểm chứng trong cộng đồng khoa học.
Song, nghiên cứu của học sinh vẫn có tính mới, là phát triển thêm tính năng kháng vi sinh bằng cách bổ sung nano bạc vào vật liệu, đồng thời vẫn duy trì các đặc tính chống cháy và cách nhiệt.
"Cách hiểu rằng học sinh phải tự xây dựng toàn bộ nền tảng kiến thức, phương pháp và hệ vật liệu từ đầu là không chính xác và không phản ánh đúng cách thức nghiên cứu khoa học hiện đại", ông Nam nói.
Ông cho biết thêm với một số thí nghiệm chuyên sâu, không thể làm tại trường, thầy cô đã liên hệ, hỗ trợ học sinh thực hiện ở nơi có đủ thiết bị, theo hình thức phối hợp hoặc sử dụng dịch vụ khoa học. Quá trình này có xác nhận hợp lệ và đã nộp cho ban tổ chức cuộc thi.
"Chúng tôi khẳng định rằng cách triển khai này phù hợp với thông lệ nghiên cứu khoa học, không có gì bất thường, đồng thời vẫn bảo đảm tính mới và giá trị ứng dụng của đề tài", ông Nam nói, nhấn mạnh đề tài đảm bảo tính liêm chính khoa học.
Poster tổng hợp phương pháp, kết quả nghiên cứu của học sinh trường THPT chuyên Lương Văn Tụy. Ảnh: Diễn đàn liêm chính khoa học
Những dự án đạt giải cuộc thi khoa học kỹ thuật của Bộ Giáo dục và Đào tạo các năm qua khiến nhiều người trong giới chuyên môn nghi ngờ, bởi cho rằng "vượt tầm" của học sinh phổ thông.
Năm ngoái, dự án đạt giải nhất của học sinh Hưng Yên bị "tố" giống sản phẩm của một tác giả người Indonesia. Bộ Giáo dục và Đào tạo sau đó thu hồi giải thưởng, giấy chứng nhận của hai học sinh.
Cuộc thi khoa học kỹ thuật quốc gia (VISEF) 2026 diễn ra trong ba ngày 20-22/3, tại Đại học Phenikaa, Hà Nội. Cuộc thi thu hút 457 học sinh với 242 dự án, tăng 30 so với năm ngoái. Theo quy chế tuyển sinh của Bộ, thí sinh đoạt giải ba trở lên được xét tuyển thẳng vào đại học theo ngành phù hợp. Song, năm nay nhiều trường đã bỏ xét giải này.
Thanh Hằng
