Tiền thưởng, lương tháng 13 và các khoản thu cuối năm thường khiến nhiều người chủ quan trong chi tiêu dịp Tết, để rồi rơi vào cảnh hụt tài chính ngay sau kỳ nghỉ. Việc quản lý dòng tiền theo kế hoạch ngay từ đầu là chìa khóa để vừa có cái Tết đủ đầy, vừa không tạo áp lực kéo dài sang năm mới.
Theo thạc sĩ Nguyễn Thu Giang, cố vấn tài chính tại FIDT, Tết là giai đoạn cảm xúc dễ lấn át lý trí trong chi tiêu. Ngoài nhu cầu mua sắm tăng cao, nhiều người có tâm lý "cả năm đã vất vả", ngại từ chối các lời mời, biếu tặng, dẫn đến việc chi tiền nhanh hơn và ít khi kiểm soát.
Từ kinh nghiệm hơn 10 năm tư vấn và đào tạo tài chính cá nhân, thạc sĩ Nguyễn Thu Giang gợi ý 5 bước quản lý dòng tiền dịp cuối năm, giúp người lao động chủ động chi tiêu trong Tết mà không rơi vào tình trạng "vỡ trận" sau kỳ nghỉ.
Thạc sĩ Nguyễn Thu Giang. Ảnh: NVCC.
Bước 1: Thống kê đầy đủ thu chi cuối năm
Việc đầu tiên là ngồi xuống liệt kê đầy đủ các khoản thu cuối năm như lương tháng 13, thưởng hiệu suất, tiền hoàn thuế, quà biếu, kể cả những khoản nhỏ nhưng chắc chắn có. Danh sách chi cần ghi rõ toàn bộ chi phí cho Tết, từ ăn uống, mua sắm quần áo, trang trí nhà cửa đến quà biếu hai bên gia đình, lì xì, du lịch, tụ họp bạn bè.
"Nhiều người chỉ nhớ mình được thưởng bao nhiêu, nhưng không hình dung Tết sẽ tiêu bao nhiêu. Các khoản chi nhỏ như lì xì, tiệc tùng, cà phê đầu năm thường bị bỏ sót khi tính toán, nếu cộng lại có thể chiếm tỷ trọng đáng kể trong ngân sách Tết", chuyên gia nói.
Bước 2: Ưu tiên tiết kiệm trước khi chi tiêu
Một sai lầm phổ biến là coi tiền thưởng Tết như "khoản tiền thêm", dùng để chi tiêu thoải mái rồi cuối cùng mới nghĩ đến tiết kiệm. Theo thạc sĩ, cách làm này gần như chắc chắn khiến việc tích lũy thất bại.
"Ngay khi tiền về, nên trích ít nhất 20-30% hoặc một khoản cố định để gửi tiết kiệm hay đầu tư trước, và tách khỏi tài khoản chi tiêu hằng ngày", bà Giang nói.
Khi khoản tiết kiệm không nằm chung với tiền tiêu, người sử dụng tiền sẽ tự điều chỉnh hành vi chi tiêu theo giới hạn còn lại, thay vì chi theo cảm xúc.
Bước 3: Khoanh vùng ngân sách chi tiêu Tết
Sau khi trích tiết kiệm, bước tiếp theo là xác định rõ ngân sách dành cho Tết. Các khoản chi thường chia thành hai nhóm chính: chi cho người thân và chi cho bản thân. Tỷ lệ phân bổ phụ thuộc vào ưu tiên và mục tiêu tài chính của mỗi gia đình.
Để dễ hình dung, thạc sĩ Nguyễn Thu Giang ví việc phân bổ ngân sách như sắp xếp một đội hình bóng đá. Trong đó, tiết kiệm - đầu tư là "hàng tấn công", chi cho gia đình là "hàng phòng thủ", còn chi cho bản thân là "tuyến giữa".
"Không có công thức chung cho tất cả, nhưng điều quan trọng là bạn chủ động chọn đội hình của mình, thay vì để chi tiêu tự phát dẫn dắt", bà nói.
Thống kê đầy đủ thu chi cuối năm giúp nhìn toàn cảnh dòng tiền. Ảnh: Pexels.
Kế hoạch chi tiêu Tết cũng cần linh hoạt theo độ tuổi và giai đoạn cuộc sống. Với nhóm 20-30 tuổi, độc thân hoặc mới lập gia đình, chi tiêu thường ưu tiên trải nghiệm và tự thưởng. Nhóm này có thể dành 40-50% tiền thưởng cho chi tiêu Tết, nhưng vẫn nên giữ tối thiểu 20-30% để tiết kiệm.
Ở độ tuổi 30-45, khi nhiều gia đình có con nhỏ và áp lực trả nợ, ưu tiên nên là ổn định tài chính, quỹ học phí và trả nợ trước hạn. Tỷ lệ tiết kiệm vì thế cần cao hơn, khoảng 30-45%. Với nhóm trên 45 tuổi, chuẩn bị cho giai đoạn nghỉ hưu, chi tiêu Tết thường tiết chế hơn, tập trung vào sức khỏe, sum họp gia đình và bảo toàn vốn, thay vì mua sắm xa xỉ.
"Một cái Tết đủ đầy không nằm ở số tiền đã chi, mà ở việc sau Tết, gia đình vẫn giữ được sự chủ động tài chính cho cả năm phía trước", chuyên gia nói.
Bước 4: Lập danh sách mua sắm và giới hạn rõ ràng
Chi tiêu Tết dễ "vỡ kế hoạch" nhất ở khâu mua sắm và biếu tặng, khi nhiều quyết định được đưa ra theo cảm hứng. Vì vậy, lập danh sách cụ thể là bước không thể bỏ qua.
Danh sách nên ghi rõ mua gì, tặng ai, dự trù bao nhiêu tiền và các khoản chi cho đi lại, vui chơi trong dịp Tết. "Những quyết định mơ hồ kiểu 'thấy hợp thì mua', 'tới đó tính' thường khiến ngân sách bị đội lên rất nhanh", thạc sĩ Nguyễn Thu Giang cho biết.
Khi có danh sách và giới hạn rõ ràng, người chi tiêu cũng tự tin hơn trước các lời mời, lời rủ phát sinh, từ đó giảm áp lực phải chi thêm ngoài kế hoạch ban đầu.
Bà Giang cũng khuyến nghị nên quản lý chi tiêu theo kế hoạch cả năm, thay vì dồn nhiều nhu cầu mua sắm vào dịp Tết. Việc chia chi tiêu theo từng quý giúp tận dụng các thời điểm giá tốt và giảm áp lực tài chính cuối năm.
Chẳng hạn, đồ gia dụng có thể mua từ đầu năm, quần áo mua vào cuối mùa với mức giá hợp lý nhưng vẫn dùng cho năm sau. "Không nên coi đó là mua muộn, mà là mua sớm cho năm kế tiếp", bà nói.
Bước 5: Theo dõi và điều chỉnh ngay trong Tết
Không ít người chỉ tổng kết chi tiêu sau Tết, khi tiền đã gần cạn. Theo bà Giang, việc theo dõi chi tiêu ngay trong những ngày nghỉ sẽ giúp kịp thời điều chỉnh. "Chỉ cần một ứng dụng ghi chép đơn giản hoặc sổ tay, ghi lại từng khoản chi. Nếu thấy hạng mục nào đang vượt kế hoạch, có thể chủ động giảm ở những khoản khác", bà nói.
Sau Tết, việc rà soát lại toàn bộ chi tiêu cũng giúp người dùng tiền nhìn rõ thói quen tài chính của bản thân, thay vì lặp lại vòng xoáy "thưởng nhiều - tiêu hết - rồi tiếc nuối".
Hoàng Yến
