Ngày 6/3, Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM công bố hai bảo vật quốc gia mới được công nhận gồm: Bát bồng gốm Hoa Lộc và Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế, tại Bảo tàng TP HCM. Trước đó, ngày 3/2, Thủ tướng Chính phủ công nhận thêm 30 bảo vật quốc gia.
Trong ảnh là bộ tượng Tam Quan Đại Đế bao gồm chín pho tượng, chia thành ba nhóm với ba vị Quan (Thiên, Địa và Thủy Quan) cùng các thị giả hầu cận, của nhà sưu tập tư nhân Lê Thanh Nghĩa.
Các tượng niên đại khoảng giữa thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, làm bằng đất sét dẻo. Ba pho tượng chính và các thị giả được phủ men vàng và men nhiều màu truyền thống. Bộ tượng chế tác tại lò Bửu Nguyên - một trong những trung tâm sản xuất dòng gốm mỹ nghệ Cây Mai của vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn xưa.
Hiện tại, TP HCM có 25 bảo vật quốc gia, được giữ tại Bảo tàng TP HCM, Lịch sử TP HCM, Mỹ thuật TP HCM, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Gốm thời dựng nước và của sưu tập Lê Thanh Nghĩa.
Ngày 6/3, Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM công bố hai bảo vật quốc gia mới được công nhận gồm: Bát bồng gốm Hoa Lộc và Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế, tại Bảo tàng TP HCM. Trước đó, ngày 3/2, Thủ tướng Chính phủ công nhận thêm 30 bảo vật quốc gia.
Trong ảnh là bộ tượng Tam Quan Đại Đế bao gồm chín pho tượng, chia thành ba nhóm với ba vị Quan (Thiên, Địa và Thủy Quan) cùng các thị giả hầu cận, của nhà sưu tập tư nhân Lê Thanh Nghĩa.
Các tượng niên đại khoảng giữa thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, làm bằng đất sét dẻo. Ba pho tượng chính và các thị giả được phủ men vàng và men nhiều màu truyền thống. Bộ tượng chế tác tại lò Bửu Nguyên - một trong những trung tâm sản xuất dòng gốm mỹ nghệ Cây Mai của vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn xưa.
Hiện tại, TP HCM có 25 bảo vật quốc gia, được giữ tại Bảo tàng TP HCM, Lịch sử TP HCM, Mỹ thuật TP HCM, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Gốm thời dựng nước và của sưu tập Lê Thanh Nghĩa.
Bộ tượng còn khá nguyên vẹn, được ông Nghĩa sở hữu năm 2023. Các chi tiết như mũ, khuôn mặt, bàn tay, long bào được tạo ra bằng khuôn in, rồi sau đó gắn chắp vào phần thân chính.
Về giá trị kỹ thuật, bộ tượng đại diện cho đỉnh cao nghệ thuật gốm Sài Gòn, từ nguyên liệu đến kỹ thuật nung, là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa Việt - Hoa tại vùng Sài Gòn - Chợ Lớn, phản ánh đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật của cộng đồng Nam Bộ.
Bộ tượng còn khá nguyên vẹn, được ông Nghĩa sở hữu năm 2023. Các chi tiết như mũ, khuôn mặt, bàn tay, long bào được tạo ra bằng khuôn in, rồi sau đó gắn chắp vào phần thân chính.
Về giá trị kỹ thuật, bộ tượng đại diện cho đỉnh cao nghệ thuật gốm Sài Gòn, từ nguyên liệu đến kỹ thuật nung, là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa Việt - Hoa tại vùng Sài Gòn - Chợ Lớn, phản ánh đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật của cộng đồng Nam Bộ.
Nhóm tượng Thiên Quan với ý nghĩa phát phước lành. Thiên Quan Đại Đế có kích thước lớn nhất, cao 90 cm, ngang 38 cm, ngự trên một bệ tượng bề thế. Ngài đội mũ phốc tròn, khuôn mặt tạo hình phúc hậu, miệng hơi mỉm cười, mắt mở, tai to.
Tượng trang trí khoác áo long bào, lưỡng long hai bên vai, mặt rồng nhìn thẳng với hình rồng bốn móng cùng mây đắp nổi, dưới áo có hoa văn thủy ba (sóng nước), mang đai, hia.
Nhóm tượng Thiên Quan với ý nghĩa phát phước lành. Thiên Quan Đại Đế có kích thước lớn nhất, cao 90 cm, ngang 38 cm, ngự trên một bệ tượng bề thế. Ngài đội mũ phốc tròn, khuôn mặt tạo hình phúc hậu, miệng hơi mỉm cười, mắt mở, tai to.
Tượng trang trí khoác áo long bào, lưỡng long hai bên vai, mặt rồng nhìn thẳng với hình rồng bốn móng cùng mây đắp nổi, dưới áo có hoa văn thủy ba (sóng nước), mang đai, hia.
Hai bên Thiên quan là các thị giả đứng hầu, mặc áo dài có bổ tử trang trí hình chim phượng, thủy ba, mây đối xứng. Một thị giả mặc áo trắng ngà, vai áo màu xanh lá cây, trong tư thế cầm bút lông. Thị giả còn lại mặc áo xanh lá cây, tay cầm quyển sổ. Cả hai pho tượng có chiều cao đồng nhất là 69 cm.
Hai bên Thiên quan là các thị giả đứng hầu, mặc áo dài có bổ tử trang trí hình chim phượng, thủy ba, mây đối xứng. Một thị giả mặc áo trắng ngà, vai áo màu xanh lá cây, trong tư thế cầm bút lông. Thị giả còn lại mặc áo xanh lá cây, tay cầm quyển sổ. Cả hai pho tượng có chiều cao đồng nhất là 69 cm.
Nhóm tượng Địa Quan toát lên vẻ uy nghiêm của vị quan phán xét. Địa Quan Đại Đế cao 77,5 cm, ngang 38 cm, ngự trên ngai, đội mũ bình thiên. Biểu cảm khuôn mặt ngài tạo nên một vẻ uy nghiêm. Tượng mặc áo dài, đắp nổi lưỡng long hai bên vai, dưới áo có thủy ba.
Hai thị giả đi kèm cao khoảng 66-68 cm, cũng mặc áo có bổ tử trang trí hình chim phượng, củng cố thêm vai trò phụ tá trong việc thực thi công lý ở địa giới.
Nhóm tượng Địa Quan toát lên vẻ uy nghiêm của vị quan phán xét. Địa Quan Đại Đế cao 77,5 cm, ngang 38 cm, ngự trên ngai, đội mũ bình thiên. Biểu cảm khuôn mặt ngài tạo nên một vẻ uy nghiêm. Tượng mặc áo dài, đắp nổi lưỡng long hai bên vai, dưới áo có thủy ba.
Hai thị giả đi kèm cao khoảng 66-68 cm, cũng mặc áo có bổ tử trang trí hình chim phượng, củng cố thêm vai trò phụ tá trong việc thực thi công lý ở địa giới.
Tượng Thủy Quan Đại Đế cao 78 cm, có tạo hình tương tự Địa Quan với mũ bình thiên và long bào. Theo quan niệm dân gian, ngài là vị thần cứu giúp chúng sinh thoát khỏi tai ương.
Khuôn mặt Thủy quan tạo hình mặt tròn, mắt mở, miệng hơi mỉm cười, thể hiện sự cân bằng giữa uy nghiêm và nhân từ. Tượng mặc áo long bào, phần yếm được đắp nổi chữ Thọ dạng triện và hoa lá. Hai thị giả đi kèm cũng tạo hình khá giống các nhóm tượng còn lại.
Tượng Thủy Quan Đại Đế cao 78 cm, có tạo hình tương tự Địa Quan với mũ bình thiên và long bào. Theo quan niệm dân gian, ngài là vị thần cứu giúp chúng sinh thoát khỏi tai ương.
Khuôn mặt Thủy quan tạo hình mặt tròn, mắt mở, miệng hơi mỉm cười, thể hiện sự cân bằng giữa uy nghiêm và nhân từ. Tượng mặc áo long bào, phần yếm được đắp nổi chữ Thọ dạng triện và hoa lá. Hai thị giả đi kèm cũng tạo hình khá giống các nhóm tượng còn lại.
Cả ba pho tượng chính đều một lỗ vuông ở sau lưng. Theo chủ nhân cổ vật, lỗ vuông này được tạo ra có chủ đích. Người tiến hành các nghi lễ nhập tâm sẽ đặt vào bên trong lỗ các vật phẩm thiêng liêng như kinh văn nhằm thổi hồn cho pho tượng, biến tượng từ một tác phẩm gốm thành một vật phẩm có linh tính cho việc thờ tự.
Cả ba pho tượng chính đều một lỗ vuông ở sau lưng. Theo chủ nhân cổ vật, lỗ vuông này được tạo ra có chủ đích. Người tiến hành các nghi lễ nhập tâm sẽ đặt vào bên trong lỗ các vật phẩm thiêng liêng như kinh văn nhằm thổi hồn cho pho tượng, biến tượng từ một tác phẩm gốm thành một vật phẩm có linh tính cho việc thờ tự.
Phạm Gia Chi Bảo (diễn viên Chi Bảo) bên hiện vật Bát bồng gốm Hoa Lộc, niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm, lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước của anh.
Chi Bảo nói hạnh phúc khi lần thứ hai có được niềm vinh dự. Năm 2024, chiếc chõ gốm văn hóa Đông Sơn, niên đại khoảng 2.000 năm, do anh sưu tầm, được công nhận bảo vật quốc gia.
Diễn viên Chi Bảo sáng lập bảo tàng tư nhân nhiều năm qua, trong biệt thự gia đình ở phường An Khánh. Anh bắt đầu sưu tầm gốm từ khi thực hiện chương trình Hiểu về trái tim (khoảng năm 2010) vì yêu vẻ mộc mạc, của chúng. Hiện diễn viên sở hữu hơn 1.000 cổ vật gốm thuộc nhiều nền văn hóa như Đông Sơn, Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Sa Huỳnh.
Phạm Gia Chi Bảo (diễn viên Chi Bảo) bên hiện vật Bát bồng gốm Hoa Lộc, niên đại khoảng 4.000 - 3.800 năm, lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước của anh.
Chi Bảo nói hạnh phúc khi lần thứ hai có được niềm vinh dự. Năm 2024, chiếc chõ gốm văn hóa Đông Sơn, niên đại khoảng 2.000 năm, do anh sưu tầm, được công nhận bảo vật quốc gia.
Diễn viên Chi Bảo sáng lập bảo tàng tư nhân nhiều năm qua, trong biệt thự gia đình ở phường An Khánh. Anh bắt đầu sưu tầm gốm từ khi thực hiện chương trình Hiểu về trái tim (khoảng năm 2010) vì yêu vẻ mộc mạc, của chúng. Hiện diễn viên sở hữu hơn 1.000 cổ vật gốm thuộc nhiều nền văn hóa như Đông Sơn, Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Sa Huỳnh.
Theo Chi Bảo, bát bồng được sưu tầm tại huyện Hậu Lộc (cũ), tỉnh Thanh Hóa, còn giữ được trạng thái gần như nguyên vẹn. Đây là một cổ vật quý hiếm, thể hiện tư duy thẩm mỹ, kỹ nghệ chế tác của cư dân Việt cổ trong thời đại kim khí.
Văn hóa Hoa Lộc hình thành khoảng 4.000 - 3.000 năm trước tại vùng ven biển Thanh Hóa. Cư dân sống chủ yếu bằng nông nghiệp, kết hợp khai thác thủy sản và săn bắt. Nghề làm gốm phát triển với kỹ thuật cao, nhiều kiểu dáng độc đáo và hoa văn hình học phong phú.
Theo Chi Bảo, bát bồng được sưu tầm tại huyện Hậu Lộc (cũ), tỉnh Thanh Hóa, còn giữ được trạng thái gần như nguyên vẹn. Đây là một cổ vật quý hiếm, thể hiện tư duy thẩm mỹ, kỹ nghệ chế tác của cư dân Việt cổ trong thời đại kim khí.
Văn hóa Hoa Lộc hình thành khoảng 4.000 - 3.000 năm trước tại vùng ven biển Thanh Hóa. Cư dân sống chủ yếu bằng nông nghiệp, kết hợp khai thác thủy sản và săn bắt. Nghề làm gốm phát triển với kỹ thuật cao, nhiều kiểu dáng độc đáo và hoa văn hình học phong phú.
Bát bồng cao 21 cm, đường kính miệng 24 cm, trọng lượng hơn một ký. Cấu trúc chia làm hai phần: Phần bát phía trên hình phễu với miệng loe rộng có gờ, gắn kết hài hòa với phần chân đế hình trụ cao, loe xiên và có hai lỗ xuyên thấu đối xứng.
Từ mép miệng xuống chân đế sắp đặt 13 vành hoa văn, ngăn cách bởi những đường chỉ chìm tinh xảo. Đó là văn khắc vạch hình tam giác, hình thoi, văn ấn cuống rạ, văn chấm dải theo băng. Đặc biệt là dải văn hình chữ S tạo nên bản sắc riêng biệt của văn hóa Hoa Lộc.
Bát bồng cao 21 cm, đường kính miệng 24 cm, trọng lượng hơn một ký. Cấu trúc chia làm hai phần: Phần bát phía trên hình phễu với miệng loe rộng có gờ, gắn kết hài hòa với phần chân đế hình trụ cao, loe xiên và có hai lỗ xuyên thấu đối xứng.
Từ mép miệng xuống chân đế sắp đặt 13 vành hoa văn, ngăn cách bởi những đường chỉ chìm tinh xảo. Đó là văn khắc vạch hình tam giác, hình thoi, văn ấn cuống rạ, văn chấm dải theo băng. Đặc biệt là dải văn hình chữ S tạo nên bản sắc riêng biệt của văn hóa Hoa Lộc.
Quỳnh Trần - Tân Cao
