1. Những thứ không cần thiết
Trong bài Lậu Thất Minh, Lưu Vũ Tích từng viết: “Núi không cần cao, có Tiên thì nổi tiếng; nước không cần sâu, có Rồng thì linh thiêng”. Câu thơ nhấn mạnh rằng giá trị đích thực không nằm ở sự tích lũy vật chất, mà ở tinh thần và bản chất bên trong.
Những món đồ vô dụng trong nhà không chỉ chiếm diện tích mà còn vô hình tạo áp lực tinh thần. Việc giữ lại quá nhiều thứ không cần thiết khiến con người bị níu kéo bởi quá khứ hoặc lo lắng cho tương lai, từ đó tự tạo cho mình một “nhà tù tinh thần” chật chội và nặng nề.
Nhà văn Thoreau trong Walden từng bày tỏ khát vọng “sống một cuộc đời vững chãi và giản dị”, coi sự tối giản là biểu hiện của đời sống nội tâm giàu có. Quan niệm này cũng tương đồng với lối sống của Đào Uyên Minh – người tìm thấy niềm vui trong sự tĩnh lặng, an nhiên giữa thiên nhiên, qua những điều giản dị như hái cúc bên hàng rào hay ngắm núi phía nam.
Câu nói “Mọi thứ trở nên quý giá hơn khi chúng hiếm hoi” không chỉ đúng với đồ vật mà còn là lời nhắc nhở con người quay về thế giới tinh thần. Chủ nghĩa tối giản khuyên ta “sở hữu ít hơn để sống nhiều hơn”, cũng như lời Khổng Tử từng dạy: chỉ cần ăn uống đạm bạc, sống thuận tự nhiên là đã đủ an vui.
Khi biết buông bỏ vật chất dư thừa, con người dễ tìm thấy sự bình yên giữa cuộc sống xô bồ. Từ thơ ca cổ đến triết lý hiện đại, tất cả đều hướng về một thông điệp chung: loại bỏ những thứ vô dụng không chỉ giúp không gian gọn gàng mà còn thanh lọc tâm hồn. Người xưa có câu: “Nước chảy thì không hôi, cửa xoay thì không mọt”, nhấn mạnh rằng chỉ khi không ngừng thay cũ đổi mới, cuộc sống mới có thể vận động và phát triển bền vững.
Trong bài Lậu Thất Minh, Lưu Vũ Tích từng viết: “Núi không cần cao, có Tiên thì nổi tiếng; nước không cần sâu, có Rồng thì linh thiêng”. 2. Thức ăn dư thừa
Trong Châu Tử Gia Huấn có câu: “Một bát cháo, một hạt cơm đều không dễ mà có”, nhắc nhở con người phải biết trân trọng lương thực và công sức lao động phía sau mỗi bữa ăn. Từ xa xưa, nhiều nền văn minh đã coi thực phẩm là điều thiêng liêng. Ở Ai Cập cổ đại, thần Osiris – vị thần nông nghiệp – được tôn vinh trong các lễ hội thu hoạch như một cách tri ân mùa màng và sự sống.
Triết gia Socrates từng nói: “Sự hài lòng là tài sản tự nhiên, xa xỉ là nghèo đói giả tạo”, cho thấy lãng phí không chỉ làm hao tổn vật chất mà còn bào mòn đời sống tinh thần. Trong Kinh Dịch, tư tưởng “ăn uống tiết chế để giữ gìn sức khỏe” cũng nhấn mạnh sự vừa đủ như một nền tảng của sự an ổn lâu dài.
Tinh thần này còn được phản ánh trong văn chương hiện đại. Pablo Neruda từng viết rằng hạnh phúc không nằm ở những bàn tiệc xa hoa, mà hiện diện trong những ngày bình thường. Michael Pollan, trong The Omnivore’s Dilemma, cũng cảnh báo xã hội hiện đại đang tạo ra quá nhiều thực phẩm dư thừa, gây lãng phí tài nguyên và phá vỡ sự cân bằng với thiên nhiên.
Trong bối cảnh ngày nay, thói quen tích trữ đồ ăn, sử dụng thực phẩm một lần và bỏ phí vô tội vạ không chỉ gây tổn thất kinh tế mà còn tạo gánh nặng cho môi trường. Điều đó đi ngược lại với triết lý sống tiết kiệm, thuận tự nhiên mà người xưa luôn nhắc nhở.
Trong Châu Tử Gia Huấn có câu: “Một bát cháo, một hạt cơm đều không dễ mà có”, nhắc nhở con người phải biết trân trọng lương thực và công sức lao động phía sau mỗi bữa ăn. 3. Cảm xúc tiêu cực
Daniel Goleman, tác giả Trí tuệ cảm xúc, cho rằng khả năng quản lý cảm xúc là yếu tố then chốt quyết định hạnh phúc và thành công. Khi cảm xúc được điều tiết tốt, con người không chỉ mạnh mẽ hơn trước thử thách mà còn lan tỏa năng lượng tích cực đến những người xung quanh.
Tục ngữ phương Đông có câu: “Một nụ cười trẻ thêm mười tuổi, một nỗi buồn làm tóc sớm bạc”, cho thấy cảm xúc tác động trực tiếp đến thể chất và tinh thần. Virginia Woolf, trong To the Lighthouse, cũng khắc họa tinh tế việc những xao động nội tâm nhỏ bé có thể ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời con người.
Phật giáo từ lâu đã dạy cách đối diện với cảm xúc tiêu cực bằng chính niệm và lòng từ bi. Trong Dhammapada, có câu: “Tâm an thì đường đi sáng”, nhấn mạnh rằng sự hòa hợp nội tâm là nền tảng của trí tuệ và bình an. Ngày nay, thiền chánh niệm cũng được khoa học tâm lý công nhận như một phương pháp hiệu quả để quan sát và chuyển hóa cảm xúc.
Ngược lại, văn học cũng không ít lần cảnh báo về sức tàn phá của cảm xúc tiêu cực. Anna Karenina của Tolstoy cho thấy sự ghen tuông và bất mãn âm thầm bào mòn tâm hồn, dẫn con người đến bi kịch. Đó là lời nhắc nhở rằng cảm xúc nếu bị dồn nén quá lâu sẽ trở thành gánh nặng nguy hiểm.
4. Nợ
Người xưa từng nói: “Người đi vay là nô lệ của chủ nợ”, một chân lý được Shakespeare nhắc lại từ hàng thế kỷ trước. Trong Gulliver du ký, Jonathan Swift ví nợ nần như những sợi dây mảnh nhưng đủ để trói chặt tự do con người.
Các nền văn hóa đều cảnh báo rằng nợ không đáng sợ ở bản thân nó, mà nguy hiểm nằm ở lòng tham và sự thiếu kiểm soát. Một câu ngạn ngữ phương Tây từng viết: không phải tiền bạc là nguồn gốc của tội lỗi, mà chính là ham muốn vô độ.
Để tránh rơi vào vòng xoáy nợ nần, điều quan trọng là phân biệt rõ giữa nhu cầu thực sự và mong muốn nhất thời. Truyện ngụ ngôn của Aesop về chú chim đánh đổi tự do để lấy lợi ích trước mắt là lời cảnh tỉnh về cái giá phải trả cho sự vội vàng và khoái lạc ngắn hạn.
Quản lý tài chính cũng giống như nước chảy xuyên đá – cần sự kiên nhẫn và bền bỉ. Balzac, qua Eugénie Grandet, phản ánh sức mạnh của sự tích lũy lâu dài, dù được thể hiện ở hình thức cực đoan. Khổng Tử từng dạy rằng người quân tử coi trọng tiền bạc nhưng kiếm tiền bằng con đường chính đáng.
Một nền tảng tài chính ổn định không chỉ mang lại sự an tâm mà còn giúp gia đình duy trì hòa khí và phát triển bền vững. Khi tránh xa nợ nần, vật chất dư thừa và cảm xúc tiêu cực, con người mới có thể xây dựng một cuộc sống cân bằng, đủ đầy và lâu dài.
