Theo các nhà tâm lý học, hiện tượng này được gọi là “giấc mơ tiền triệu” (prodromal dreams). Đây là những giấc mơ có thể xuất hiện khi não bộ phát hiện những thay đổi sinh học rất nhỏ trong cơ thể ngay từ giai đoạn sớm của bệnh.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, khi một bệnh lý hoặc nhiễm trùng bắt đầu hình thành, cơ thể có thể tạo ra những tín hiệu sinh học rất tinh vi trước khi người bệnh cảm nhận được triệu chứng rõ ràng. Não bộ sẽ tiếp nhận các tín hiệu này và cố gắng xử lý chúng.
Quá trình này diễn ra mạnh nhất trong giai đoạn ngủ REM - giai đoạn mà giấc mơ xuất hiện nhiều nhất. Trong thời gian này, não bộ giống như đang “quét” toàn bộ cơ thể để phát hiện những bất thường.
Những tín hiệu nội tạng được cho là được xử lý ở các vùng paralimbic của não, đặc biệt là hạch hạnh nhân (amygdala) - khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện nguy hiểm và phản ứng với mối đe dọa.
Nếu não nhận thấy dấu hiệu bất thường, nó có thể tạo ra những hình ảnh biểu tượng hoặc đáng sợ trong giấc mơ, phản ánh sự rối loạn đang diễn ra trong cơ thể, dù lúc đó người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng.
Não bộ luôn theo dõi cơ thể ngay cả khi ngủ
Cuộc sống bao lâu, chỉ cần nhìn vào giấc ngủ trưa: Những người có tuổi thọ cao thường nắm được 7 điều quan trọng của giấc ngủ trưaĐỌC NGAY
Giáo sư Patrick McNamara, chuyên gia tâm lý học giấc ngủ tại Trường Y thuộc Đại học Boston (Mỹ), cho biết não bộ liên tục theo dõi các tín hiệu từ cơ quan nội tạng để giữ cân bằng sinh lý.
Ông giải thích: “Não bộ luôn nhận tín hiệu từ các cơ quan trong cơ thể để duy trì trạng thái ổn định. Những tín hiệu này được tích hợp tại các vùng như insula trước (anterior insula), nơi theo dõi trạng thái bên trong cơ thể. Trong giấc ngủ REM, não bộ sẽ tổng hợp và ‘nén’ toàn bộ thông tin đó, tạo ra một dạng ‘bức ảnh chụp nhanh’ về những gì đang xảy ra trong cơ thể”.
Từ thời cổ đại con người đã tin giấc mơ liên quan đến bệnh tật
Mối liên hệ giữa giấc mơ và bệnh tật thực ra đã được nhắc đến từ hàng nghìn năm trước.
Ở Hy Lạp cổ đại, bệnh nhân thường đến các ngôi đền chữa bệnh gọi là Asklepieia. Tại đây, họ thực hiện nghi lễ và ngủ trong đền với hy vọng nhận được một giấc mơ mang thông điệp chữa lành.
Tuy nhiên, bài nghiên cứu của giáo sư McNamara đăng trên Tạp chí Frontiers vào tháng 8/2025 là một trong những nỗ lực đầu tiên nhằm giải thích cơ chế sinh học có thể khiến giấc mơ xuất hiện trước khi bệnh phát tác. Ông cho rằng cần có thêm các nghiên cứu quy mô lớn trong tương lai để kiểm chứng giả thuyết này.
Hiện nay, những bằng chứng rõ ràng nhất đến từ các nghiên cứu về bệnh thần kinh như Parkinson và sa sút trí tuệ.
Một nghiên cứu năm 2017 theo dõi hơn 1.200 người mắc rối loạn hành vi trong giấc ngủ REM - tình trạng người bệnh cử động hoặc hành động theo nội dung giấc mơ. Kết quả cho thấy, 73% trong số họ được chẩn đoán mắc Parkinson hoặc sa sút trí tuệ trong vòng 12 năm kể từ khi xuất hiện rối loạn giấc ngủ.
Các tổng hợp nghiên cứu khác cũng gợi ý rằng giấc mơ bất thường có thể xuất hiện trước khi phát hiện nhiều bệnh lý khác như bệnh tiêu hóa, bệnh phổi, bệnh phụ khoa, bệnh răng miệng hoặc viêm khớp.
Một nghiên cứu nhỏ năm 2015 thậm chí cho thấy, giấc mơ cảnh báo có thể xuất hiện trước khi chẩn đoán ung thư vú. Trong nghiên cứu này, 83% phụ nữ cho biết những giấc mơ trước khi phát hiện bệnh có cảm giác rất sống động hoặc dữ dội hơn bình thường.
Theo giáo sư McNamara, “giấc mơ tiền triệu” không chỉ liên quan đến các bệnh nghiêm trọng, mà đôi khi cũng có thể xuất hiện trước cảm lạnh hoặc cúm thông thường.
Những hình ảnh giấc mơ có thể là “tín hiệu cảnh báo”
Dựa trên các nghiên cứu hiện có, giáo sư McNamara cho rằng một số kiểu giấc mơ lặp lại có thể liên quan đến việc cơ thể đang phát hiện mối đe dọa.
Ví dụ:
- Bị người khác tấn công hoặc gây hấn vô cớ trong giấc mơ.
- Xuất hiện những người đàn ông lạ mặt mang cảm giác đe dọa.
Theo ông, đây có thể là cách não bộ dùng hình ảnh tượng trưng để phản ánh sự bất thường trong cơ thể.
Một số nghiên cứu khác còn cho thấy côn trùng cũng có thể xuất hiện trong giấc mơ trước khi bệnh phát triển.
Chẳng hạn, nghiên cứu năm 2022 phân tích 2.888 bản ghi giấc mơ của những người sau đó được chẩn đoán mắc Covid-19. Trong những ngày trước khi xét nghiệm dương tính, nhiều người cho biết họ mơ thấy giòi, côn trùng hoặc bị rắn cắn.
Các nhà nghiên cứu cho rằng mức độ đe dọa trong giấc mơ có thể giúp phân biệt giấc mơ do bệnh lý với giấc mơ do căng thẳng thông thường.
Có thể ứng dụng trong y học tương lai?
Theresa Cheung, người chuyên nghiên cứu và giải mã giấc mơ, cho biết bà từng nhận được nhiều câu chuyện từ những người tin rằng giấc mơ đã giúp họ phát hiện bệnh sớm.
“Trong nhiều năm, tôi đã nhận được rất nhiều tin nhắn từ những người nói rằng giấc mơ đã cứu mạng họ”, bà nói.
Một phụ nữ từng chia sẻ rằng cô mơ thấy một người đàn ông trong bóng tối chỉ vào ngực mình, và giấc mơ đó khiến cô quyết định đi khám. Sau đó, cô được chẩn đoán ung thư vú giai đoạn ba.
Tuy vậy, giáo sư McNamara nhấn mạnh rằng giả thuyết về giấc mơ cảnh báo bệnh vẫn còn ở giai đoạn nghiên cứu và chưa thể áp dụng trong thực hành y khoa.
Trong tương lai, một khả năng được đề xuất là theo dõi sự thay đổi trong giấc mơ của những người có nguy cơ cao về sức khỏe tâm thần.
Ví dụ, một nghiên cứu năm 2022 trên 89 bệnh nhân cho thấy 80% trong số họ trải qua những giấc mơ thay đổi rõ rệt trong vài tháng trước khi có ý định tự tử.
Ông cho rằng trong tương lai có thể xuất hiện các hệ thống theo dõi giấc mơ bằng trí tuệ nhân tạo, giúp phát hiện sớm những dấu hiệu nguy hiểm và cảnh báo cho đội ngũ chăm sóc sức khỏe.
Dù vậy, ông cũng thừa nhận: “Hiện tại chúng ta mới chỉ có giả thuyết. Để chứng minh được điều này, cần thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn trong thời gian dài".
Nguồn và ảnh: Daily Mail
