Minh, 45 tuổi, ở Đống Đa, là giám đốc một công ty sản xuất vật liệu xây dựng. Cuối năm, áp lực doanh số và gánh nặng kinh tế khiến anh như một chiếc lò xo bị nén chặt, chỉ chực chờ bùng nổ bằng những cơn quát tháo vợ con vô cớ. Người đàn ông nói số nợ hàng chục tỷ với lãi suất ngân hàng đang rình rập tăng khiến anh ngộp thở.
Một tiếng khóc của con hay lời hỏi thăm của vợ cũng đủ châm ngòi cho những cuộc cãi vã vô cớ. Chỉ khi nhìn những mảng tóc rụng đầy sàn sau chuỗi ngày thức trắng, Minh mới lờ mờ nhận ra mình đang kiệt quệ, nhưng sự sĩ diện ngăn anh tìm kiếm sự giúp đỡ.
Thuốc lá trở thành "bạn" của Minh, giúp anh xua đi mệt mỏi, giảm căng thẳng, thậm chí tỉnh táo để làm việc. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Ở thái cực khác, anh Hùng, 45 tuổi, ở Hoàng Mai, tìm đến trung tâm trị liệu tâm lý không phải vì buồn bã, mà vì cảm giác "tê liệt" hoàn toàn. Anh vẫn ăn uống, ký tá giấy tờ, vận hành cuộc sống như một cỗ máy đã cạn pin nhưng không thể dừng lại. Người đàn ông giấu vợ sự trống rỗng trong lòng vì sợ cô lo lắng, giấu bố mẹ vì sợ bị phán xét là "sướng quá hóa rồ". Nhiều đêm, anh thức giấc với cảm giác ngực bị đè nặng, khó thở dù kết quả kiểm tra tim mạch hoàn toàn bình thường.
Những cơn nóng giận của Minh hay sự tê liệt cảm xúc của Hùng thực chất là "chiếc mặt nạ" phổ biến của chứng trầm cảm ở nam giới. Thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, nhận định rằng trong khi trầm cảm thường được đặc trưng bởi nỗi buồn kéo dài và mất hứng thú sống, ở đàn ông, căn bệnh này lại ngụy trang dưới những hình thái đánh lừa nhận thức như vùi đầu vào công việc, lạm dụng chất kích thích hoặc bùng phát bạo lực.
Các số liệu thống kê vẽ nên một bức tranh u tối về sức khỏe tinh thần phái mạnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ trầm cảm ở nam giới trưởng thành toàn cầu dao động khoảng 4,6% - 5,7%. Dù thấp hơn nữ giới, tốc độ gia tăng bệnh lý này ở nam giới sau đại dịch lại vọt lên đáng báo động với mức tăng khoảng 20%. Đáng ngại hơn, theo chuyên trang tâm lý Brightside, khoảng 30% đàn ông trải qua trầm cảm tại một thời điểm trong đời nhưng đa số chọn cách chịu đựng âm thầm cho đến khi bệnh chuyển biến xấu.
Nguyên nhân sâu xa của sự "câm lặng" này nằm ở định kiến giới. Một khảo sát quy mô lớn năm 2019 của tổ chức Movember trên 4.000 nam giới tại Mỹ, Canada, Anh và Đức cho thấy 58% tin rằng xã hội kỳ vọng họ phải trở nên mạnh mẽ về cảm xúc, không được khóc hay tỏ ra yếu đuối. Áp lực của cụm từ "Man up!" (Hãy đàn ông lên!) đã trở thành gông cùm tâm lý, khiến phái mạnh coi trầm cảm là một thất bại thay vì một bệnh lý cần chữa trị.
Bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương, lý giải rằng chính vì không được phép than vãn hay bộc lộ nỗi đau như phụ nữ, đàn ông buộc phải dồn nén cảm xúc. Khi chiếc "van xả" bị bịt kín, họ tìm lối thoát qua những hành vi tiêu cực như cờ bạc, đua xe, rượu bia, hoặc tự hủy hoại bản thân để khỏa lấp sự trống rỗng. Nguy hiểm hơn, sự kìm nén này dẫn đến những cái chết được báo trước nhưng không có dấu hiệu cảnh báo.
Tại Việt Nam, nghiên cứu "Nam giới và nam tính trong bối cảnh toàn cầu hóa" do Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS) công bố năm 2020 đã chỉ ra khi bị đè nặng bởi áp lực tài chính và sự nghiệp, gần 3% nam giới tham gia khảo sát có ý định tự tử. Đặc biệt, tỷ lệ này vọt lên 5,4% ở nhóm người trẻ từ 18 đến 29 tuổi – độ tuổi vốn được coi là sung sức nhất của đời người. Việc nam giới che giấu trầm cảm bằng sự hung hãn hoặc bình thản giả tạo khiến nguy cơ tự sát xảy ra đột ngột, tước đi cơ hội can thiệp kịp thời từ người thân.
Quan niệm đàn ông là trụ cột, "không được yếu đuối", "không được than vãn" đẩy họ xuống vực sâu trầm cảm nhanh hơn. Ảnh: Health
Các chuyên gia y tế khuyến cáo nam giới cần tự gỡ bỏ gông xiềng, mở lòng chia sẻ với vợ hoặc bạn bè để giải tỏa. Vợ chồng cần cùng chia sẻ gánh nặng kinh tế thay vì đè lên vai người chồng. Duy trì lối sống lành mạnh, bổ sung dinh dưỡng với thực phẩm giàu magie và vitamin B, cùng các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng về bình đẳng giới là những bước đi cần thiết.
Người thân không nên chì chiết, gây áp lực hay áp đặt. Tránh dồn đàn ông vào đường cùng, dễ dẫn đến hành động và cảm xúc tiêu cực, gây hại cho chính họ và người xung quanh.
"Thừa nhận mình đang không ổn không làm bạn yếu đi mà là bước đầu của trách nhiệm với bản thân và những người bạn yêu thương," chuyên gia Trung nhấn mạnh. "Tìm kiếm hỗ trợ tâm lý không phải thất bại mà là lựa chọn can đảm và trưởng thành".
Thùy An
