Từ 25/2, Thủ tướng Đức Friedrich Merz bắt đầu chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Trung Quốc. Ông dẫn theo đoàn đại biểu gồm khoảng 30 lãnh đạo doanh nghiệp đến Bắc Kinh và Hàng Châu - một trung tâm lớn về robot hình người.
Để chuẩn bị cho lần công tác này, ông Merz đã mời các chuyên gia am hiểu hàng đầu về Đức đến cuộc họp hôm 17/2. Ông Jörg Wuttke, đại diện tập đoàn hóa chất BASF tại Trung Quốc giai đoạn 1997-2024, hiện là Chủ tịch Phòng thương mại châu Âu tại Bắc Kinh, có mặt tối hôm đó.
"Thủ tướng muốn biết cách xây dựng quan hệ với giới chức Trung Quốc. Ông ấy chuẩn bị cho chuyến đi này rất cẩn thận", ông nói.
Theo Le Monde, dư luận Đức đang chia rẽ về cách ứng phó với sự thay đổi lịch sử trong quan hệ kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn nhất Âu - Á. Hai thập kỷ qua, thương mại song phương mang tính bổ sung, với nhu cầu mạnh mẽ của Trung Quốc về hóa chất, xe cộ và thiết bị của Đức.
Điều này mang lại lợi ích cho đôi bên, nơi công nghiệp ở Trung Quốc tiến nhanh và mang lại thịnh vượng đáng kể cho Đức những năm 2010. Tuy nhiên, quan hệ đó đã chấm dứt. "Chúng ta đang chứng kiến cuộc rút lui tàn khốc", ông Wuttke nói.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tại cuộc gặp ở Bắc Kinh ngày 25/2. Ảnh: AFP
Trung Quốc nay trở thành nhà xuất khẩu ròng toàn cầu về máy công cụ và xe cộ, những lĩnh vực mà ngành công nghiệp truyền thống của Đức từng thống trị. Do năng lực sản xuất dư thừa, Trung Quốc tạo ra cạnh tranh gay gắt không chỉ nội địa và còn ở thị trường quốc tế, nơi xuất khẩu hưởng lợi bởi nhân dân tệ định giá thấp.
Ngược lại, ngành công nghiệp Đức dần mất thị phần, nhiều doanh nghiệp sản xuất lao đao, cắt giảm việc làm. Theo số liệu công bố giữa tháng 2 bởi công ty kiểm toán EY, 266.000 việc làm ngành công nghiệp đã biến mất kể từ năm 2019. Giảm mạnh nhất là ôtô, với 111.000 vị trí bị cắt giảm giai đoạn này.
Ông Wuttke trực tiếp trải nghiệm điều này. BASF Trung Quốc từng có 25 năm không nhận một euro nào từ Đức. Tất cả dự án lớn đều được tài trợ bởi đối tác Trung Quốc hoặc lợi nhuận khổng lồ ở địa phương. Mỗi năm, họ còn gửi 1-2 tỷ euro về nước. "Nhưng nguồn lợi đó giờ đã cạn kiệt", ông thừa nhận.
Điều tương tự diễn ra với ngành ôtô. Lợi nhuận của Volkswagen tại Trung Quốc trong thời gian dài chảy về trụ sở chính ở Wolfsburg, cho đến khi hãng buộc lòng tái cơ cấu hồi 2025. Gần đây, Volkswagen, cùng với BMW và Mercedes-Benz cảnh báo doanh số bán hàng thấp. Dữ liệu từ Cơ quan thống kê châu Âu (Eurostat) cho biết xuất khẩu ôtô Đức sang Trung Quốc giảm hai phần ba kể từ 2022.
Cạnh tranh lan sang các ngành công nghiệp khác. Năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc giảm 9,3%, còn 81,8 tỷ euro (97 tỷ USD), mức thấp nhất một thập kỷ, trong khi nhập khẩu từ nước này tăng mạnh.
Andrew Small, Giám đốc chương trình châu Á tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), đánh giá Đức đang chứng kiến "cú sốc Trung Quốc". "Hai nền kinh tế từng bổ sung nhau giờ hoạt động như những đối thủ cạnh tranh", ông nói.
Hãng nghiên cứu Rhodium Group tại New York chỉ ra Trung Quốc đang chiếm thị phần của Đức trong lĩnh vực máy móc, hóa chất và hệ thống điện. Họ cảnh báo xuất khẩu của Đức sang Trung Quốc đã bước vào giai đoạn "suy giảm cơ cấu". Trừ khi ngành công nghiệp tìm được các thị trường thay thế, làn sóng phá sản và cắt giảm việc làm mà Đức đang chứng kiến "có khả năng gia tăng".
"Trung Quốc từng là mỏ vàng với các tập đoàn đa quốc gia của Đức. Nhưng 3 năm qua, một phần tư kim ngạch đã biến mất", chuyên gia Noah Barkin của Rhodium Group nói. Theo Cơ quan Thương mại và Đầu tư Đức (GTAI), Trung Quốc từng là khách hàng lớn nhất hoặc nhì của Đức trong nhiều năm. Đến 2024, kim ngạch xuất sang đây xuống vị trí thứ 5 và ước tính tụt về hạng 7 năm ngoái.
Một số liên đoàn công nghiệp đại diện cho các công ty tầm trung kêu gọi lập trường cứng rắn hơn, như sản xuất tại chỗ, nâng rào cản với hàng ngoại. "Những lời kêu gọi này phản ánh lo ngại ngày càng sâu sắc về sự cạnh tranh từ Trung Quốc, điều đã trở nên đặc biệt gay gắt trong năm qua", ông Barkin, nhận định.
Vài tập đoàn lớn có cách tiếp cận khác, xem Trung Quốc là phòng thí nghiệm cho các ngành công nghiệp tương lai, thay vì rời đi. Cuối 2024, Bosch đóng cửa các cơ sở nghiên cứu về xe tự lái tại Stuttgart để đầu tư mạnh vào Trung Quốc, lập luận rằng công nghệ cần phát triển tại nơi nó được ứng dụng.
Thực tế, đó là sự thừa nhận rằng Trung Quốc sở hữu hệ sinh thái phát triển siêu nhanh mà không nơi nào trên thế giới sánh kịp. Xinhua dẫn khảo sát của Phòng thương mại Đức cho thấy những tiến bộ về đổi mới sáng tạo ở nước này đang tác động tích cực đến trụ sở chính các công ty của Đức.
Ông Wuttke ví Trung Quốc là "phòng gym cho các nhà công nghiệp". "Người Trung Quốc đi trước chúng tôi ít nhất 6 năm về phần mềm nhúng và hai năm về khung gầm. Chúng tôi đang học hỏi cách họ sản xuất những chiếc xe điện có sức cạnh tranh", ông giải thích.
Dù vậy, Chủ tịch Phòng thương mại châu Âu tại Bắc Kinh cũng thừa nhận châu Âu vẫn cần một số biện pháp bảo hộ có mục tiêu với các ngành cụ thể. Còn theo ông Barkin, "Đức sẽ phải thực hiện một số biện pháp bảo vệ nhất định, nếu không ngành công nghiệp của nước này sẽ biến mất trong vòng vài năm tới".
Đến Trung Quốc tuần này, Thủ tướng Đức Friedrich Merz chịu áp lực phải giữ thế cân bằng giữa việc khẳng định tầm quan trọng của nước này với ngành công nghiệp Đức và phải thúc giục Bắc Kinh giải quyết những lo ngại lâu nay về việc tiếp cận thị trường và tình trạng dư thừa năng lực sản xuất.
Gặp Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường hôm 25/2, ông Merz cho biết Đức rất coi trọng việc duy trì và làm sâu sắc thêm các hoạt động trao đổi kinh tế, cũng như nhấn mạnh sự cần thiết của hợp tác công bằng và giao tiếp cởi mở.
"Chúng tôi có những quan ngại rất cụ thể liên quan đến hợp tác của chúng ta, mong muốn cải thiện và làm cho công bằng hơn", ông Merz nói. Ông Lý Cường kêu gọi hai nước cùng bảo vệ chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do.
Stefan Messingschlager, chuyên gia về lịch sử Trung Quốc tại Đại học Helmut-Schmidt ở Hamburg, cho rằng mục tiêu khả thi là Berlin nên thiết lập lại quan hệ với Bắc Kinh theo hướng "ổn định có kiểm soát".
Đồng thời, giảm phụ thuộc về đất hiếm, tiền chất dược phẩm và phần mềm công nghiệp quan trọng. Ngoài ra, thay vì giải quyết các thách thức song phương, ông cho rằng Đức có thể tận dụng hỗ trợ từ các cơ chế của EU như thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp, cùng các biện pháp khác.
Global Times trấn an, cho rằng sức hút của thị trường tỷ dân khổng lồ vẫn lớn hơn các lo ngại về cạnh tranh. Theo họ, những lập luận như "đối thủ mang tính hệ thống" đôi khi đã làm phức tạp chính sách của Đức đối với Trung Quốc,"
"Sự nhiệt tình và hành động của cộng đồng doanh nghiệp Đức nói lên nhiều điều, hơn cả những khẩu hiệu chính trị", tờ báo bình luận.
Phiên An (theo Le Monde, DW, Reuters)
