Từ 0h01 ngày 24/2 (giờ Mỹ), hàng hóa các nước nhập khẩu vào Mỹ chịu thuế bổ sung 10%, theo sắc lệnh Tổng thống Donald Trump ký hôm 20/2.
Thuế này được cộng thêm vào các mức hiện hành như thuế suất 25% với thép, nhôm, đồng, gỗ xẻ và ôtô, phụ tùng (Điều 232); hàng Trung Quốc (Điều 301, nhiều mức khác nhau cho từng mặt hàng). Ngoài ra, còn có các mức thuế cơ bản khác theo biểu thuế hài hòa (HTS) và tối huệ quốc (MFN).
Thuế nhập khẩu trung bình vào Mỹ giảm
Theo tính toán của Global Trade Alert, thuế nhập khẩu hiệu dụng giảm còn khoảng 11,6%, so với mức 15,3% trước khi Tòa án Tối cao đưa ra phán quyết bác bỏ các thuế suất theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).
Thuế nhập khẩu hiệu dụng là thuế trung bình thực tế mà hàng nhập khẩu chịu, tính trên tổng giá trị hàng hóa, thường thấp hơn thuế suất danh nghĩa do tận dụng các ưu đãi, miễn giảm.
Dù thuế nhập khẩu trung bình vào Mỹ giảm so với trước, giới chuyên gia và nhà quản lý cảnh báo người tiêu dùng sẽ khó cảm nhận sự thay đổi đáng kể.
Giáo sư kinh tế Kyle Handley tại Đại học California, San Diego cho rằng giá cả hàng hóa có thể giảm khi hàng tồn kho nhập khẩu (chịu thuế cũ) được bán hết. Tuy nhiên, ông lưu ý mức này không đáng kể, trong khi bất ổn vẫn bao trùm các doanh nghiệp và đối tác thương mại của Mỹ.
Nhiều đối tác thương mại Mỹ hưởng lợi
Dữ liệu từ Global Trade Alert cho thấy khoảng 90 đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm 10 đối tác lớn, được hưởng mức thuế nhập khẩu trung bình thấp hơn. Trong đó, các nước từng chịu thuế cao theo IEEPA như Brazil, Trung Quốc và Ấn Độ sẽ ghi nhận mức giảm đáng kể khi áp dụng thuế bổ sung 10%.
Ví dụ, một số mặt hàng của Brazil từng bị áp đến 50% thuế theo IEEPA. Nhưng từ 24/2, mức mới mà quốc gia Nam Mỹ này phải chịu chỉ quanh 10%. Tương tự, thuế nhập khẩu trung bình với hàng hóa Trung Quốc cũng giảm từ 36,8% xuống 26,9%.
Với Ấn Độ, Tổng thống Trump từng hạ thuế trừng phạt từ 50% xuống 18%. Tuy nhiên, việc bãi bỏ IEEPA để thay bằng mức bổ sung 10% giúp hàng hóa nước này vào Mỹ hiện chỉ còn chịu thuế chưa tới 14%.
Giáo sư kinh tế Kyle Handley tại Đại học California, San Diego cho rằng Brazil, Ấn Độ và nhiều quốc gia châu Á đã đạt được thỏa thuận thương mại với ông Trump là "những người chiến thắng tạm thời".
Gần 130 quốc gia và vùng lãnh thổ không ghi nhận biến động về thuế suất sau khi dừng thu thuế theo IEEPA. Chỉ hơn 10 đối tác của Mỹ chịu thuế cao hơn sau khi áp mức bổ sung 10% theo Điều 122, gồm Australia, Bỉ và Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, mức tăng không đáng kể, trung bình khoảng 0,01-0,07 điểm phần trăm.
Theo Joe Brusuelas, chuyên gia kinh tế trưởng tại RSM US, trường hợp thuế bổ sung tăng lên tối đa 15%, các nước gồm Brazil, Canada, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Mexico và Nam Phi vẫn hưởng thuế quan thấp hơn so với trước phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ. Chỉ một số quốc gia như Anh, Italy, Singapore, Argentina, Australia và Arab Saudi sẽ phải trả nhiều hơn hoặc chịu tác động rõ rệt.
Tác động đến các thỏa thuận song phương
Trưởng đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tuyên bố thỏa thuận thuế quan mà các nền kinh tế đàm phán với chính quyền Trump vẫn có hiệu lực. Dù vậy, theo các chuyên gia, thực tế phức tạp hơn nhiều do các thỏa thuận được ký từ tháng 4/2025 dựa trên nhiều cam kết, cơ sở pháp lý khác nhau. Một số điều khoản về sửa đổi thuế đối ứng được thực hiện theo IEEPA, trong khi số khác lại dựa vào Điều 232 hoặc cam kết đầu tư, mua sắm.
Phán quyết của Tòa án Tối cao không ảnh hưởng đến các điều khoản nằm ngoài IEEPA, nên chúng vẫn còn hiệu lực. Tuy nhiên, các phần phụ thuộc vào đạo luật này lại mất cơ sở pháp lý khiến cơ chế thực thi không còn.
Ví dụ, với thỏa thuận thương mại Mỹ - Thụy Sĩ, mức sàn thuế áp cho hàng nhập khẩu từ Thụy Sĩ được áp dụng theo IEEPA. Khi thuế này bị hủy bỏ, công cụ pháp lý để duy trì mức sàn cũng không tồn tại.
Tương tự với các thỏa thuận giảm thuế. Chẳng hạn, Mỹ từng đồng ý hạ thuế suất với hàng hóa Ấn Độ từ 25% về 18%. Nhưng khi mức thuế nền 25% (theo IEEPA) bị tòa án bác bỏ, thỏa thuận giảm về 18% không còn giá trị.
Bà Deepali Bhargava, Trưởng nhóm nghiên cứu khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan), cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ cải thiện đáng kể vị thế đàm phán của Ấn Độ. "Khi mối đe dọa từ IEEPA được loại bỏ, nước này có thêm dư địa để xem xét lại các yếu tố của thỏa thuận với Mỹ, điều trước đây có thể khó được chấp nhận", bà nhận định.
Do đó, muốn triển khai đúng và đầy đủ các thỏa thuận đã ký, chính quyền ông Trump phải khởi động một số thủ tục khác để vận dụng khuôn khổ Điều 122 hoặc đàm phán lại dựa trên cơ sở pháp lý mới.
Hôm 23/2, Nghị viện châu Âu (EP) đã hoãn bỏ phiếu về thỏa thuận thương mại với Mỹ. EP dự kiến họp lại vào ngày 4/3 để đánh giá liệu Mỹ cung cấp thông tin rõ ràng về tình hình hiện tại hay chưa và có cam kết tuân thủ thỏa thuận hai bên đạt được năm ngoái không.
'Ván cờ' thuế quan dài hạn
Xe tải chở container tại Cảng Seattle, Washington, ngày 11/8/2025. Ảnh: Reuters
Khác với thuế theo IEEPA vốn không có thời hạn cụ thể, thuế bổ sung (tối đa 15%) theo Điều 122 sẽ hết hiệu lực sau 150 ngày. Sau đó, Quốc hội phải chấp thuận nếu muốn gia hạn.
Giới phân tích cho rằng dù thuế quan vào Mỹ giảm trong ngắn hạn, quan điểm bảo hộ của chính quyền Trump vẫn không đổi. Nhà Trắng chuyển hướng sang các công cụ pháp lý vững chắc hơn như Điều 232 và 301.
Thực tế, ngoài các mức thuế hiện hành, Mỹ đang mở rộng điều tra theo Điều 232 với robot, turbin gió, drone và dược phẩm. Các cuộc điều tra theo Điều 301 về thương mại số với Brazil, hay thuế dịch vụ số nhắm tới Canada, Pháp, Áo, Italy, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ và Anh vẫn tiếp tục.
Tuần trước, ông Jamieson Greer còn nhắc tới việc chính quyền Tổng thống Trump có thể khởi động thêm một số cuộc điều tra mới theo Điều 301. Các cuộc điều tra này dự kiến nhằm vào hầu hết đối tác thương mại lớn, xoay quanh nhiều vấn đề như dư thừa công suất, phân biệt đối xử công nghệ Mỹ và thuế dịch vụ số. Chính quyền Trump kỳ vọng chúng sẽ được tiến hành theo "tiến độ rút gọn".
Hôm 23/2, Tổng thống Trump cảnh báo các đối tác không nên rút khỏi bất kỳ thỏa thuận thương mại nào đã được đàm phán trước đó với Mỹ, đồng thời dọa áp thuế cao hơn nhiều theo công cụ pháp lý khác.
Nhật Bản cũng đề nghị Mỹ đảm bảo chế độ thuế quan mới sẽ thuận lợi như thỏa thuận hiện có. Anh và Đài Loan (Trung Quốc) bày tỏ mong muốn duy trì thỏa thuận song phương đã thống nhất.
Trong khi đó, Trung Quốc kêu gọi Washington từ bỏ "thuế quan đơn phương". Bộ Thương mại nước này cho biết sẵn sàng tổ chức vòng đàm phán thương mại mới với Mỹ.
Phiên An (theo GTA, CNN, Reuters)
