Dịp Tết Nguyên đán năm nay, so với mặt bằng chung của thời điểm vàng, doanh thu phòng vé của Trung Quốc có sự sụt giảm lớn, tạo nên nhiều thách thức mới cho thị trường điện ảnh. Ngoài ra, chủ đề được bàn luận nhiều là mức độ hiện diện của phụ nữ trong các phim chiếu rạp. Ba bộ phim có doanh thu cao là Phi trì nhân sinh 3, Kinh rập vô thanh, Tiêu nhân: Phong khởi đại mạc đều xoay quanh chủ đề chính là nam giới.
Theo trang QQ, khán giả thống kê tỷ lệ nữ trong ekip sáng tạo, dàn diễn viên chính, thậm chí cả tần suất xuất hiện của nhân vật nữ trong trailer để tìm hiểu mức độ "nữ tính" của mỗi tác phẩm. Kết quả khiến không ít người bất ngờ là phần lớn phim Tết năm nay có tỷ lệ phụ nữ xuất hịện rất thấp, từ sau hậu trường đến trên màn ảnh.
"Xin chào Lý Hoán Anh" từng đoạt doanh thu 848 triệu USD dịp Tết 2021. (Ảnh: Weibo)
Điểm chung của nhiều phim trong dịp Tết là cấu trúc "nam làm trung tâm – nữ làm nền". Một số tác phẩm thậm chí lựa chọn giải pháp đơn giản: nếu không viết được nhân vật nữ hấp dẫn, thì… bỏ qua. Chẳng hạn, các phim đua xe hoặc hành động tiếp tục tập trung hoàn toàn vào tuyến nhân vật nam. Ở một số phim khác, phụ nữ vẫn xuất hiện nhưng chủ yếu giữ vai trò phụ trợ như hy sinh vì tình cảm, là động lực cho hành trình của nam chính, hoặc trở thành đối tượng để làm đẹp khung hình. Ngay cả những nhân vật nữ có quyền lực trong câu chuyện, phần lớn vẫn được xây dựng theo cách tỏa sáng thông qua nhân vật nam bên cạnh.
Thư Kỳ là đạo diễn nữ của phim điện ảnh Hoa ngữ nổi bật hiếm hoi thời gian qua. (Ảnh: Weibo)
Một vài ngoại lệ hiếm hoi xuất hiện trong một số phim võ hiệp hoặc hành động, nơi nhân vật nữ được xây dựng có chiều sâu hơn. Tuy vậy, các tuyến truyện này vẫn khó thoát khỏi cấu trúc quen thuộc: gặp khó khăn - vượt qua thử thách - đánh bại đối thủ. Nói cách khác, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng nhân vật nữ, mà còn ở cách họ được viết trong kịch bản.
Điều đáng chú ý là dù tỷ lệ khán giả nữ năm nay có giảm nhẹ, phụ nữ vẫn chiếm phần lớn trong nhóm người mua vé xem phim. Thế nhưng, khán giả nữ lại phải xem những câu chuyện của nam giới trên màn ảnh mà hoàn toàn vắng bóng câu chuyện phù hợp với bản thân. Nhiều câu hỏi được đặt ra: Nếu người dùng nữ đang là xu hướng lớn trong nhiều ngành, vì sao điện ảnh lại chưa theo kịp?
Một nguyên nhân quan trọng khác nằm ở tình trạng chung của ngành điện ảnh. Sau những kỷ lục phòng vé trước đây, thị trường Trung Quốc không bước vào chu kỳ tăng trưởng mà ngược lại có dấu hiệu giảm tốc.
Khi rủi ro tăng cao, các nhà đầu tư thường chọn giải pháp an toàn là dựa vào những tác phẩm văn học, hoạt hình gốc nổi tiếng, chọn đạo diễn đã có thương hiệu, dùng công thức kể chuyện quen thuộc, tập trung vào thể loại đã được bảo chứng phòng vé. Trong bối cảnh đó, các câu chuyện mang góc nhìn nữ giới thường bị xem là yếu tố "khó đoán". Vì vậy chúng dễ bị gạt ra khỏi các dự án lớn.
Một xu hướng khác cũng xuất hiện: để thu hút khán giả nữ, nhiều phim ưu tiên mời các nam diễn viên có lượng người hâm mộ lớn. Khi đó, nhân vật nữ càng bị đẩy xuống vị trí thứ yếu.
Thư Kỳ trong quá trình đạo diễn phim "Cô gái". (Ảnh: Weibo)
Thực tế này không chỉ xảy ra ở Trung Quốc mà còn là vấn đề chung của điện ảnh toàn cầu. Theo báo cáo năm 2024 của Trung tâm nghiên cứu phụ nữ trong điện ảnh và truyền hình thuộc Đại học San Diego (Mỹ) chỉ 16% phim trong Top 250 phòng vé Mỹ do nữ đạo diễn thực hiện. Ngay cả thành công của những đạo diễn như Greta Gerwig cũng chưa thể thay đổi hoàn toàn cục diện. Điều đó cho thấy một vài tác phẩm bùng nổ không đủ để tạo ra thay đổi mang tính cấu trúc.
Nhiều nhà quan sát cho rằng để phim nữ thực sự phát triển trong thị trường thương mại, điều cần thiết không phải là thêm một vài "siêu phẩm", mà là xây dựng được mô hình kinh doanh bền vững cho các câu chuyện mang góc nhìn phụ nữ.
Điều này đòi hỏi ba yếu tố là nhiều nữ đạo diễn hơn bước vào thị trường thương mại, các nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận rủi ro và khán giả cho phép những thử nghiệm không hoàn hảo. Chỉ khi đó, các nhân vật nữ mới có cơ hội thoát khỏi vai trò "công cụ kể chuyện".
Vì sao khán giả lại nhớ tới Giả Linh?
Trong bối cảnh đó, một câu nói bất ngờ trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội: "Giả Linh ơi, mùa phim Tết này tôi nhớ bạn". Ban đầu, nữ đạo diễn nổi tiếng này từng định ra mắt bộ phim mới Chuyển niệm hoa khai nhưng phút cuối lại tạm hoãn.
Phim "Cay nóng hôi hổi" từng là hiện tượng phòng vé Tết năm 2024 với 484 triệu USD. (Ảnh: Weibo)
Trong vài năm qua, đạo diễn kiêm diễn viên Giả Linh đã tạo ra hai hiện tượng phòng vé lớn vào dịp Tết với Xin chào Lý Hoán Anh và Cay nóng hôi hổi. Các bộ phim này không chỉ có nhân vật nữ làm trung tâm mà còn kể câu chuyện trưởng thành từ góc nhìn nội tâm.
Khác với nhiều phim thương mại chỉ tập trung vào chiến thắng bên ngoài, nhân vật trong phim của Giả Linh thường trải qua hành trình tự nhìn lại bản thân và thay đổi từ bên trong. Phim Xin chào Lý Hoán Anh là câu chuyện xoay quanh tình mẫu tử giản dị nhưng sâu sắc. Trong Cay nóng hôi hổi, hành trình của nữ chính không phải để chứng minh với thế giới, mà là chứng minh với chính mình rằng mình có thể trở nên tốt hơn. Những bộ phim này cũng cho thấy một điều quan trọng: nhân vật nữ có thể không hoàn hảo nhưng vẫn đáng được tôn trọng và lắng nghe.
Khán giả nói rằng họ "nhớ Giả Linh", nhưng thực ra nỗi nhớ ấy không chỉ dành cho một cá nhân. Đó là sự mong muốn được nhìn thấy những nhân vật nữ sống động, những câu chuyện đa góc nhìn, những cảm xúc chân thành hơn trên màn ảnh. Khi phụ nữ không còn bị xem là yếu tố có thể thay thế trong cấu trúc điện ảnh, và khi góc nhìn nữ trở thành một phần bình thường của ngành công nghiệp, lúc ấy có lẽ khán giả sẽ không cần phải nói rằng họ "đang nhớ" ai nữa.
