Cứ đến gần ngày 23 tháng Chạp, câu hỏi “cúng ông Công ông Táo khi nào?” lại xuất hiện dày đặc trong mỗi gia đình. Người truyền miệng nhau nên cúng buổi sáng, người bảo phải trước giờ Ngọ, người khác lại nói cúng tối cũng không sao, miễn là thành tâm. Giữa vô số lời khuyên khác nhau, nhiều gia đình lúng túng, sợ làm sai thì cả năm không may. Nhưng nếu nhìn nghi lễ này bằng góc nhìn chậm lại, gần hơn với truyền thống và đời sống hiện đại, bạn sẽ thấy việc cúng ông Công ông Táo thực ra không quá nặng nề như nhiều người vẫn nghĩ.
Cúng ông Công ông Táo là cúng điều gì?
Trong đời sống văn hóa Việt, ông Công ông Táo không đơn thuần là một nghi lễ “phải làm” vào cuối năm, mà là cách người Việt gửi gắm niềm tin vào sự ấm êm của gia đình. Táo quân là vị thần giữ lửa bếp nhà, chứng kiến sinh hoạt, buồn vui, thuận hòa hay mâu thuẫn suốt cả năm. Ngày 23 tháng Chạp, Táo quân lên chầu trời để báo cáo mọi việc lớn nhỏ của gia đình với Ngọc Hoàng.
Chính vì vậy, cúng ông Công ông Táo không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn là khoảnh khắc mỗi nhà dọn dẹp lại không gian sống, nhìn lại một năm đã qua, mong cầu năm mới bình an, đủ đầy và bớt sóng gió hơn.
Vậy cúng ông Công ông Táo khi nào là đúng?
Theo quan niệm dân gian phổ biến, thời điểm cúng ông Công ông Táo chuẩn nhất là ngày 23 tháng Chạp âm lịch, và nên cúng trước giờ Ngọ (12 giờ trưa). Lý do là vì sau giờ này, Táo quân đã lên đường về trời, nếu cúng muộn thì “không kịp tiễn”.
Tuy nhiên, trong thực tế đời sống hiện đại, không phải gia đình nào cũng có điều kiện thu xếp đúng sáng 23. Vì thế, nhiều nhà lựa chọn cúng sớm từ ngày 21 hoặc 22 tháng Chạp, miễn là vẫn trong không khí chuẩn bị cuối năm và với tâm thế nghiêm túc, thành kính.
Điều quan trọng không nằm ở việc đúng từng khung giờ cứng nhắc, mà là cúng trong sự gọn gàng, tĩnh tâm và ý thức rõ mình đang làm gì. Một mâm cúng đơn giản nhưng được chuẩn bị chu đáo vẫn ý nghĩa hơn rất nhiều so với việc cúng cho “đủ lễ” trong tâm trạng vội vàng, lo lắng.
Có bắt buộc phải cúng buổi sáng không?
Nhiều người mặc định rằng cúng ông Công ông Táo bắt buộc phải diễn ra vào buổi sáng, nhưng thực tế, cúng từ sáng sớm đến trước 12 giờ trưa ngày 23 là khung giờ được khuyên dùng, chứ không phải một quy định cứng.
Với những gia đình bận rộn, nếu không thể cúng sáng thì hoàn toàn có thể cúng sớm hơn một ngày, thay vì cố đợi đến sát trưa 23 rồi cúng trong trạng thái cuống cuồng. Dẫu vậy, bởi vì tôn trọng phong tục nên nhiều người Việt vẫn để dành sáng sớm 23 tháng Chạp thắp hương, cúng cho may mắn. Quan niệm truyền thống vốn đề cao sự thành tâm và thuận hòa, chứ không phải gây áp lực cho người trong cuộc.
Mâm cúng quan trọng nhất là điều gì?
Không ít gia đình lo lắng mâm cao cỗ đầy mới “đủ lễ”, nhưng thật ra, mâm cúng ông Công ông Táo không cần cầu kỳ. Những lễ vật phổ biến như hương hoa, trầu cau, mâm cơm mặn hoặc chay, vàng mã, cá chép mang tính tượng trưng nhiều hơn là hình thức.
Thứ quan trọng nhất vẫn là bếp núc sạch sẽ, nhà cửa gọn gàng, bởi Táo quân gắn liền với gian bếp. Dọn bếp trước khi cúng cũng là cách nhiều gia đình coi như “làm mới” nguồn năng lượng cho năm tới.
Giữa rất nhiều thông tin trái chiều, điều khiến nhiều người lo lắng nhất là sợ “cúng sai”. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, nghi lễ này sinh ra để giúp con người cảm thấy an tâm, chứ không phải thêm áp lực.
Cúng ông Công ông Táo, suy cho cùng, là một cách để mỗi gia đình chậm lại, thu xếp lại đời sống, khép lại năm cũ và mở ra hy vọng cho năm mới. Khi nghi lễ được thực hiện bằng sự hiểu biết và nhẹ lòng, tự khắc nó sẽ tròn đầy ý nghĩa.
(Thông tin mang tính chiêm nghiệm)
