Tết của người Việt đôi khi không nằm ở những lộng lẫy xa hoa, mà đậu lại trên những nếp sinh hoạt bé mọn, giản tĩn đã truyền mải miết qua nhiều thế hệ. Giữa guồng quay của một xã hội hiện đại, nơi mọi thứ đều có thể mua sẵn và đóng gói tiện lợi, cái thú đun một nồi nước lá mùi già vào chiều cuối năm bỗng trở thành một thứ "xa xỉ phẩm" về mặt tinh thần.
Người ta tìm về bó mùi già, lấm lem bùn đất không phải chỉ để làm sạch thân thể, mà là để thực hiện một nghi lễ "tẩy trần" trong tâm tưởng. Đó là lúc những muộn phiền, xui rủi của năm cũ trôi tuột theo dòng nước ấm, nhường chỗ cho một tâm thế trong veo, thanh sạch, sẵn sàng ôm trọn lấy những an lành của khoảnh khắc giao thời. Hương mùi già không chỉ là mùi của cây cỏ, mà là mùi của hoài niệm, của nếp nhà, của sự chở che từ bàn tay tần tảo của bà, của mẹ.
Hương vị của hoài niệm và khoảnh khắc gột rửa bụi trần
Sẽ chẳng có loại sữa tắm đắt tiền hay thứ nước hoa hàng hiệu nào trên đời có thể mô phỏng lại được cái hương thơm mộc mạc, hăng hắc mà lại tĩnh tâm đến lạ lùng của nồi nước lá mùi già chiều cuối năm. Những cây mùi được chọn để nấu nước tắm không phải là loại rau mùi non xanh mơn mởn người ta hay thái nhỏ rắc lên bát phở sáng.
Đó phải là những cây mùi đã già cỗi, thân vươn cao, lá bắt đầu chuyển sang sắc tía tía, vàng ươm và đặc biệt là phải trĩu trịt những chùm hoa trắng li ti cùng những hạt mùi tròn xoe no căng tinh dầu. Bó mùi mua về, chỉ cần rũ nhẹ lớp đất mỏng ở rễ, rửa qua dòng nước lạnh rồi cuộn tròn lại, thả vào chiếc nồi nhôm to bự chảng trên bếp lửa.
Nước vừa sôi lục bục, tinh dầu từ thân, từ lá, từ hạt bung tỏa, len lỏi qua từng khe cửa, ướp hương cả một dường rào, ngõ xóm. Cái mùi hương ấy kỳ lạ lắm, nó không xộc thẳng vào mũi mà cứ dìu dịu, ngan ngát, vương vít trên tóc, trên da, len sâu vào tận trong tâm trí khiến những nếp nhăn nhíu lại vì mệt mỏi cả một năm bỗng chốc giãn ra.
Khi gáo nước ấm sực mang theo hương thơm ấy dội từ trên vai xuống, người ta có cảm giác như mọi bụi bặm, muộn phiền, những sân si hờn giận của 365 ngày qua đang được gột rửa sạch sẽ. Khái niệm "tẩy trần" của người xưa có lẽ xuất phát từ chính khoảnh khắc chân thực và thanh rỗng này, khi con người ta trút bỏ lớp áo lam lũ để đón lấy sự tinh khôi, nguyên sơ nhất của đất trời trước thềm năm mới.
Chút lãng mạn mộc mạc xả xui, rước lộc theo nếp xưa
Theo quan niệm phong thủy và văn hóa tâm linh của người Á Đông, tháng Chạp là tháng củ mật, chiều 30 Tết lại càng là thời khắc linh thiêng nhất khép lại một chu kỳ tuần hoàn. Việc tắm gội bằng các loại thảo mộc có tinh dầu mạnh như lá mùi, lá sả, bưởi không chỉ là cách sát khuẩn, làm ấm cơ thể trong tiết trời se lạnh của mùa đông xứ Bắc, mà còn mang ý nghĩa xua đuổi tà khí, xả đi những xui xẻo, uế tạp đã bám víu lấy mình trong suốt một năm ròng rã.
Người Việt xưa tin rằng, phải tắm rửa thật sạch, phải thơm tho tươm tất thì thần linh, gia tiên mới phù hộ độ trì, những luồng sinh khí mới mẻ, may mắn mới có thể đậu lại trên người. Trong cái rộn rã của chiều cuối năm, bên cạnh việc người lớn tất bật dọn dẹp ban thờ, gói nốt chiếc bánh chưng, thì việc lũ trẻ con tranh nhau chậu nước mùi già thơm phức, rồi được ông bà mừng tuổi sớm bằng một quả cam mọng nước với hy vọng "cam lai" - rước niềm vui đến, đã trở thành một bức tranh sinh hoạt êm đềm, rực rỡ và đượm tình nhất.
Ngày nay, dẫu tục mừng tuổi bằng quả cam không còn phổ biến, người ta thay bằng những phong bao lì xì đỏ chót, nhưng cái cốt lõi của việc cầu mong sự bình an, thanh khiết từ nồi nước tắm mùi già vẫn được nhiều gia đình nâng niu, gìn giữ như một gia tài vô hình.
Giữa guồng quay hối hả, mùi hương ấy vẫn nấn ná gọi nếp nhà
Nhịp sống thị thành đôi khi cuốn người ta trôi đi nhanh quá. Có những người phụ nữ hiện đại, tay xách nách mang đủ thứ đồ nhập khẩu sang trọng, mâm cỗ cúng cũng đặt sẵn giao tận nhà, nhưng đến ngày 29, 30 Tết vẫn cố chen chân vào mớ hỗn độn của khu chợ cóc chỉ để tìm mua bằng được vài bó mùi già thân tía.
Dường như, sâu thẳm trong tâm hồn mỗi người Việt, Tết sẽ chẳng thể tròn vẹn nếu thiếu đi cái thứ hương thơm ngai ngái ấy. Nó là một sự "cố chấp" vô cùng đáng yêu của những người làm con, làm mẹ, muốn níu giữ lại một mảnh linh hồn của nếp nhà xưa cũ giữa những khối bê tông chọc trời. Cắm một vài nhánh mùi già điểm xuyết cùng bó hoa dơn, hoa lay ơn trên bàn nước, hay đơn giản là đun một nồi nước sôi sùng sục để hương thơm len lỏi khắp các phòng, đó là cách chúng ta tự chữa lành cho chính mình.
Trẻ con thế hệ mới có thể tò mò về thứ nước có màu nâu vàng nhạt và mùi hăng hắc này, nhưng khi được mẹ ấp ủ lớp khăn bông mềm mại mang hương thảo mộc ấy, chúng sẽ mang theo ký ức khứu giác tuyệt vời đó đi suốt cuộc đời. Bó mùi già ngày cuối năm, vì thế, không chỉ là một cái cây, một vị thuốc, mà là sợi dây vô hình bện chặt tình thân, là lời nhắc nhở dịu dàng rằng: Dù đi đâu, về đâu, dù năm qua có bầm dập thế nào, thì nhà vẫn luôn là nơi thơm tho, ấm áp và bình yên nhất để quay về.
