Triệu chứng lạ khi lạm dụng AI

Năm 1930, nhà kinh tế học lỗi lạc người Anh John Maynard Keynes dự đoán rằng trong 100 năm nữa, những tiến bộ công nghệ sẽ giúp người lao động trung bình chỉ cần làm việc không quá 15 tiếng một tuần. Năm nay, tức còn bốn năm nữa là tròn 100 năm, nhiều khả năng điều mà Keynes tiên tri không thành hiện thực, khi trung bình một nhân viên dành 36,7 tiếng mỗi tuần cho công việc - con số hầu như không thay đổi trong 30 năm qua.

Với làn sóng AI đang mạnh mẽ hơn bao giờ hết, dự đoán của Keynes một lần nữa được đề cập. Các hệ thống như ChatGPT, Claude hay Gemini với khả năng viết email, lập báo cáo, thậm chí tham dự các cuộc họp thay mặt con người, hứa hẹn sẽ giúp nhân viên hạnh phúc hơn và làm việc hiệu quả hơn. Theo nghiên cứu của Trường Kinh tế London năm ngoái, AI đã giúp người lao động tiết kiệm thời gian tương đương một ngày làm việc mỗi tuần. Elon Musk cho rằng AI sẽ khiến công việc "không còn bắt buộc". Theo TechCrunch, đang có xu hướng các ông chủ văn phòng khuyến khích, thậm chí ép cấp dưới dùng AI.

Dù vậy, thay vì giảm bớt khối lượng công việc, các công cụ AI thực tế đang khiến không ít người phải làm việc nhiều giờ hơn, qua đó tâm trí căng thẳng, khiến hiệu quả giảm sút. Tháng này, Harvard Business Review đã đặt ra thuật ngữ "AI brain fry" (mệt mỏi tinh thần do AI, hay "quá tải não vì AI") - trạng thái suy giảm khả năng nhận thức do sử dụng quá mức hoặc bỏ qua các công cụ AI vượt quá khả năng nhận thức của một người. Triệu chứng gồm mất tập trung, gia tăng căng thẳng, mắc nhiều lỗi hơn và cảm giác luôn luôn không hoàn thành đủ công việc.

Theo Telegraph, thực tế, hiện tượng "AI brain fry" gây ra là điều mà bất cứ ai đang dành hàng giờ cố gắng giao phó công việc cho trí tuệ nhân tạo đều có thể nhận ra. Các công cụ AI được đánh giá ngày càng thông minh trong xử lý nhiệm vụ, nhưng để điều khiển chúng làm đúng vẫn đòi hỏi nhiều công sức.

Minh họa một nhân viên văn phòng đang kiểm tra tính đúng sai cho AI. Ảnh: ChatGPT

Một số nghiên cứu gần đây chứng minh nhận định này. Theo công ty tư vấn chiến lược và quản lý Boston Consulting Group (Mỹ), AI ban đầu giúp cải thiện năng suất. Nhưng nếu dùng từ bốn công cụ trở lên cùng lúc, họ lại kém hiệu quả hơn và mắc lỗi nghiêm trọng hơn tới 39%. Tương tự, nghiên cứu công bố tuần trước của công ty dữ liệu ActivTrak chỉ ra người dùng AI ít tập trung, suy nghĩ bị gián đoạn nhiều hơn so với những người không sử dụng công nghệ này.

Amazon, một trong số "ông lớn" công nghệ sa thải hàng nghìn nhân viên gần đây với lý do AI, cũng đã phải triệu tập cuộc họp tuần trước. Bussiness Insider trích dẫn nguồn tin nội bộ cho biết, việc triệu tập nhằm giải quyết loạt sự cố ngừng hoạt động trên nền tảng đám mây với một phần nguyên nhân được cho đến từ sử dụng sai công cụ AI.

"Một quan niệm phổ biến và dễ thuyết phục, là công nghệ kỹ thuật số sẽ giúp chúng ta làm việc hiệu quả hơn", Anna Cox, chuyên gia nghiên cứu về tương tác giữa con người và máy tính tại Đại học University College London, nói với Telegraph. "Nhưng trên thực tế, mọi người kỳ vọng năng suất làm việc trong một khoảng thời gian nhất định tăng lên, dẫn đến việc bạn phải làm việc nhiều hơn. Do buộc phải quản lý nhiều nhiệm vụ khác nhau, việc ghi nhớ những gì mình đã hoàn thành trong ngày càng trở nên khó khăn".

Victor Dibia, nhà nghiên cứu AI tại Microsoft, cho biết năm ngoái rằng việc cố gắng theo kịp những đột phá mới đã gây ra "sự mệt mỏi vì AI", đến mức ông quên cả mật khẩu máy tính xách tay của mình. Hay trên X, nhiều người chia sẻ bản thân không cảm thấy thoải mái hơn khi ứng dụng AI, vì mọi thứ khiến họ "căng não" hơn, đề phòng trường hợp các công cụ gặp tình trạng "ảo giác".

Theo nhà nghiên cứu môi trường làm việc kỹ thuật số độc lập Elizabeth Marsh, người lao động đang phải chịu đựng "sự kiệt sức về mặt cảm xúc" do bị quá tải công việc, và AI có thể sẽ làm trầm trọng tình trạng này. Bà cho rằng, việc phải theo dõi và kiểm tra các công cụ tiêu tốn nhiều năng lượng, gây mệt mỏi tinh thần. Chẳng hạn, khi AI đưa ra nhiều phương án, người đang kiểm soát chúng buộc phải xác minh, đặc biệt là với những kết quả "có vẻ đúng". Lâu dần, chuỗi quyết định nhỏ dồn lại thành áp lực lớn.

"Mọi người đơn giản là cảm thấy không thể đối phó với số lượng yêu cầu, số lượng ứng dụng, hay phải chuyển đổi giữa chúng thế nào, luồng thông tin truyền tải qua các kênh khác nhau ra sao", Marsh nói. "Đang có vòng xoáy luẩn quẩn giữ sự quá tải thông tin và nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội đối với mọi người. Điều đó càng trở nên nghiêm trọng hơn do trí tuệ nhân tạo".

Tuy nhiên, không phải tất cả người dùng AI đều bị "quá tải não". Tuần trước, một nhân viên Anthropic đã mô tả cách làm việc đáng mơ ước: giao cho tác nhân AI thực hiện nhiệm vụ, sau đó chạy bộ, quay lại kiểm tra tiến độ nhiệm vụ, điều khiển tác nhân và lại đi dạo.

Một số chuyên gia cho rằng, câu hỏi giờ đây không phải là có nên dùng AI hay không, mà làm thế nào để không kiệt sức khi phải làm việc cùng AI mỗi ngày. Bên cạnh đó, nếu các ông chủ và nơi làm việc sẵn sàng đón nhận những loại hình mới, nhân viên vẫn buộc phải chịu áp lực khi "canh" AI vừa phải làm sao để công nghệ mới này không thể thay thế vị trí của họ.

Bảo Lâm tổng hợp