Bên lề đường trung tâm công nghệ Thâm Quyến, Roy Luo chăm chú soi nhãn dán trên chồng chip nhớ NAND flash trong cốp xe mở sẵn. Đây là linh kiện thiết yếu cho điện thoại, máy tính và máy chủ, có giá từ vài USD đến vài chục USD.
Luo phải quyết định nhanh trước khi hàng rơi vào tay người khác. Sau khi kiểm tra điện thoại, nhà buôn 30 tuổi gật đầu, chuyển khoản ngay cho người bán.
Tại chợ điện tử lớn nhất thế giới Huaqiangbei, những thương vụ chớp nhoáng diễn ra tấp nập từ tháng 9 năm ngoái. Tình trạng thiếu hụt toàn cầu thúc đẩy hoạt động đầu cơ. "Nhiều người kiếm hàng triệu USD, có người lãi hơn 50 triệu tệ (7,2 triệu USD)", Luo nói.
Cơn sốt bắt nguồn từ sự bùng nổ AI - lĩnh vực đòi hỏi bộ nhớ lớn hơn nhiều so với điện toán truyền thống. Khi các nhà máy ưu tiên năng lực cho chip AI, nguồn cung cho thiết bị dân dụng bị siết chặt, khiến giá chợ đen "nhảy múa" từng ngày.
Hãng nghiên cứu TrendForce ghi nhận giá chip nhớ tăng liên tục. Giá hợp đồng DRAM dự kiến tăng 90-95%, trong khi chip NAND flash tăng khoảng 55-60% mỗi quý.
Bão giá lập tức lan tới người dùng cuối. Cuối tháng 12, Xiaomi 17 Ultra ra mắt với giá cao hơn 500 tệ so với thế hệ trước. Chủ tịch Xiaomi Lu Weibing thừa nhận chi phí linh kiện tăng gây áp lực trực tiếp lên giá bán. Tình trạng tương tự cũng diễn ra với các dòng máy cao cấp của Vivo và Oppo.
Nguồn cung toàn cầu hiện vẫn phụ thuộc vào Samsung, SK Hynix và Micron. Do nhà máy mới cần nhiều năm để vận hành, sự khan hiếm và rủi ro đang chi phối mọi giao dịch trên thị trường.
Chip nhớ hiện có giá trị lớn, được săn tìm như các kim loại quý như vàng, bạc. Ảnh: VCG
Luo đã chờ đợi cơ hội này từ năm 2023 sau khi bỏ mức lương cao tại Alibaba để buôn chip toàn thời gian. Tháng 4/2025, tín hiệu thị trường rõ ràng, anh gom hàng chờ giá lên thay vì xoay vòng vốn nhanh. "Đợt này thu hút nhiều người chơi và dòng tiền lớn hơn hẳn", anh nói.
Trên mạng xã hội Weibo, chủ đề so sánh một hộp chip nhớ giá trị ngang căn hộ ở Thượng Hải vào top tìm kiếm. Người dùng chia sẻ bảng giá thay đổi chóng mặt, ví von chip tăng giá nhanh hơn vàng và than phiền việc chậm chân một ngày có thể mất thêm hàng nghìn tệ khi mua máy tính.
Quyền kiểm soát nguồn cung đang dịch chuyển về phía thượng nguồn. Michael Li, trưởng nhóm cung ứng chip SK Hynix, cho hay giá các mẫu dung lượng cao thay đổi hàng ngày và yêu cầu thanh toán ngay lập tức. "Đây không còn là thị trường của người mua", Li chia sẻ.
Do thiếu hàng phân phối, Li phải tìm đến các nhà buôn tự do như Luo để gom bất cứ loại chip nào chưa bóc hộp. Tuy nhiên, cuộc chơi hiện tại đòi hỏi vốn lớn, loại bỏ hoàn toàn các công ty nhỏ không đủ sức gồng lỗ qua các đợt biến động.
Tại Trung Quốc, chip chủ yếu luân chuyển qua các khâu trung gian để xuất khẩu sang nước ngoài - nơi có sức mua tốt hơn, thay vì đến tay nhà sản xuất nội địa.
Các mô-đun bộ nhớ và chip lưu trữ của một hãng điện thoại được trưng bày tại Nghi Xương, tỉnh Hồ Bắc, ngày 8/1. Ảnh: VCG
Jerry, quản lý phần cứng tại một công ty viễn thông, chứng kiến giá module bộ nhớ tăng gấp 6 lần từ tháng 7, lên mức 6.000 tệ. Công ty anh liên tục phải điều chỉnh giá bán cho khách hàng.
"Chốt giá trước giờ là điều bất khả thi. Trong thị trường hiện nay, giữ chip nhớ còn lãi hơn giữ vàng", Jerry nói.
Các dự án công nghệ chính phủ chịu ảnh hưởng nặng nề. Jerry kể một nhà sản xuất máy chủ chấp nhận nộp phạt vi phạm hợp đồng thay vì giao hàng chịu lỗ khi giá chip tăng vọt.
Mô hình ngôn ngữ lớn DeepSeek gây sốt đầu năm 2025 khiến nhu cầu máy chủ AI tăng tốc. Jerry giải thích: "Riêng Nvidia đã tiêu thụ lượng bộ nhớ khổng lồ, đẩy Google và các hãng nội địa vào cuộc cạnh tranh khốc liệt về nguồn cung".
Các hãng toàn cầu ưu tiên đơn hàng cho khách hàng chiến lược, buộc bên mua nhỏ lẻ tìm đến chip nội địa như ChangXin (CXMT) hay YMTC. Dù lo ngại về tính ổn định, Jerry thừa nhận doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận rủi ro để có hàng.
Các hãng nội địa cũng siết chặt quy định, yêu cầu "tiền trao cháo múc" thay vì cho nợ như trước. Trong một hợp đồng 20 triệu nhân dân tệ cuối năm ngoái, giá chip tăng gấp 3-4 lần khiến khách hàng choáng váng nhưng vẫn phải gật đầu.
Zack, chuyên gia tại một hãng chip, cho biết khách hàng đang phải hủy kế hoạch xây trung tâm dữ liệu hoặc giảm quy mô AI do chi phí. Ông khẳng định thời kỳ chip rẻ đã qua: "Giá chip sẽ duy trì ở mức cao trong nhiều năm tới khi chúng trở thành tài nguyên nền tảng như điện hay băng thông".
Minh Phương (Theo Sixth Tone)
