AI đang biến đổi lực lượng lao động Trung Quốc thế nào

Tại văn phòng của Xunfei Healthcare ở Hợp Phì, tỉnh An Huy, cựu bác sĩ chuyên khoa về bệnh dạ dày và đường ruột Hu Pingping dành cả ngày để phân tích cách mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có thể chẩn đoán các trường hợp bệnh phức tạp. Sau khi chuyển sang công tác huấn luyện AI kết hợp chuyên môn từ cách đây 5 năm, Pingping đã tạo nên một công việc mới cho riêng mình.

Robot hình người đang gấp khăn tại một sự kiện công nghệ ở Bắc Kinh. Ảnh: China Daily

Sự thay đổi công việc như Pingping phản ánh bức tranh rộng hơn trong lĩnh vực nghề nghiệp tại Trung Quốc. Khi AI tích hợp vào mọi lĩnh vực, nhiều vai trò mới ra đời và phát triển nhanh chóng, như người chú thích nội dung cho AI, quản lý sản phẩm AI hay nhà làm phim hoạt hình AI. Công nghệ này được đánh giá đang hạ thấp rào cản khởi nghiệp, trao quyền cho người lao động nâng cao kỹ năng để duy trì khả năng cạnh tranh tại Trung Quốc.

Theo báo cáo Thị trường việc làm AI toàn cầu 2025 của hãng kiểm toán PwC, gần như tất cả vị trí liên quan đến trí tuệ nhân tạo đều tăng tuyển dụng. Người lao động có kỹ năng AI được trả lương cao hơn 56%, tăng 25% so với năm trước đó.

Dữ liệu từ nền tảng tuyển dụng trực tuyến Zhaopin cho thấy, trong quý IV/2025, số việc làm trong mảng AI tại Trung Quốc tăng 19% so với cùng kỳ năm trước. Dẫn đầu là các vị trí kỹ sư thuật toán, chuyên gia thị giác máy tính và nhà phát triển thuật toán robot.

"AI đang thúc đẩy lực lượng lao động hướng tới những vai trò có giá trị gia tăng cao hơn, tập trung vào sự phối hợp giữa con người và máy móc, cũng như sự hỗ trợ thông minh", ông Liu Cong, Giám đốc nghiên cứu của công ty AI iFLYTEK, nói với China Daily.

Thay đổi để thích nghi

Với AI tham gia mọi mặt đời sống, robot hình người xuất hiện trong dây chuyền sản xuất, thiết bị thông minh hoạt động ở trang trại, hay công cụ trí tuệ nhân tạo tăng hiệu quả công việc văn phòng, đã có những lo ngại về vấn đề gây mất việc làm. Sự phát triển nhanh chóng của AI đang rút ngắn vòng đời nghề nghiệp, đồng thời thách thức quan niệm truyền thống "thành thạo một kỹ năng suốt đời", khiến người lao động gặp khó trong việc chuyển đổi sang ngành nghề mới.

Trong bối cảnh đó, đẩy nhanh quá trình đổi mới kiến thức và kỹ năng để theo kịp công nghệ mới, thích ứng nhanh hơn với những thay đổi trong thị trường lao động trở nên quan trọng. Làn sóng này hiện lan đến phố Hanzheng (Hán Chính), khu chợ bán buôn với lịch sử hơn 550 năm tuổi, nổi tiếng là "cội nguồn thương mại" của thành phố Vũ Hán. Các doanh nhân, tiểu thương nơi đây đang tích cực thích nghi với ứng dụng AI. Chẳng hạn, một khóa đào tạo trí tuệ nhân tạo tháng trước đã thu hút hơn 50 chủ doanh nghiệp may mặc địa phương tham dự.

"Sự hưởng ứng thật đáng kinh ngạc", Wang Ruijue, người tổ chức chương trình, nói với Technology News China.

Ruijue cho biết, người tham dự đủ mọi lứa tuổi, từ thế hệ sinh năm 2000 đến người sinh trước năm 1970. Nhiều trong số họ dẫn con, cháu đến học thêm kỹ năng AI.

Yang Jian, từng là nhà thiết kế thời trang nhưng chuyển sang lĩnh vực kinh doanh AI, đánh giá công cụ trí tuệ nhân tạo "siêu việt" trong cách mạng hóa chuỗi cung ứng may mặc, từ thiết kế và sản xuất đến tiếp thị.

AI cũng giúp giảm rào cản khởi nghiệp tại Trung Quốc. Điển hình là sự trỗi dậy của các "công ty một người" (OPC) - tức cá nhân có thể tận dụng AI lập doanh nghiệp, từ tạo nội dung, chiến lược, cách vận hành đến cung cấp dịch vụ. Một số thành phố tại Trung Quốc, như Tô Châu, đang tự quảng bá là nơi thân thiện OPC với những chính sách thúc đẩy loại hình này.

Giới chuyên gia trong ngành tin sự tăng trưởng OPC sẽ phát triển mạnh mẽ nếu áp dụng rộng rãi công nghệ AI, nguồn nhân lực thông thạo công nghệ mới, kết hợp chính sách và nền tảng hỗ trợ tại địa phương. Wei Qing, Giám đốc công nghệ Microsoft Trung Quốc, cho biết khi trí tuệ nhân tạo phổ biến như điện hay smartphone, việc sử dụng AI cho khởi nghiệp và giải quyết các vấn đề thực tế đang trở thành kỹ năng thiết yếu, giúp "một người hoạt động như cả một nhóm".

Nâng cấp kỹ năng toàn diện

Khi tốc độ ứng dụng AI tại Trung Quốc tăng trưởng mạnh mẽ, câu hỏi đặt ra là: liệu còn điều gì độc nhất vô nhị của con người trong môi trường làm việc hiện đại. Giới chuyên gia cho rằng các yếu tố như trí tưởng tượng, gu thẩm mỹ, tư duy phản biện và trí tuệ cảm xúc là những lợi thế của con người mà AI không thể thay thế.

GS Zhang Junping của Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải nêu một khái niệm mới gọi là "sự nghiệp đa ngành" để nói về tương lai nghề nghiệp thời AI. Trong đó, thời gian tới, cuộc sống làm việc của một người sẽ xoay quanh nhiều lĩnh vực khác nhau.

"Đây sẽ là kỹ năng quan trọng của việc làm trong tương lai", Junping giải thích. "Nhân viên cần tránh dựa vào kỹ năng hoặc một nghề duy nhất. Bởi AI có thể rút ngắn con đường từ tập sự đến chuyên gia, mọi người cần phát triển toàn diện nhằm nâng cao năng lực chống lại rủi ro trong công việc".

Trước bối cảnh đó, Junping đề xuất đưa "tư duy AI" vào giáo dục sớm ở độ tuổi thanh thiếu niên. Dù vậy, ông cảnh báo "sự phụ thuộc quá mức vào AI", thay vào đó cần ưu tiên việc rèn luyện khả năng tự học và nuôi dưỡng trí tưởng tượng độc đáo.

Theo Trivium China, thời gian qua, Trung Quốc cũng bắt đầu khuyến khích người dân trau dồi kỹ năng công việc và làm chủ AI. Đầu năm ngoái, nước này khởi động sáng kiến quốc gia AI Plus nhằm nâng tầm trí tuệ nhân tạo từ công cụ kỹ thuật thành động lực cốt lõi trong tái cấu trúc sản xuất, định hình các mô hình công nghiệp và tổ chức lại chuỗi giá trị. Trong đó, sáng kiến đề xuất hỗ trợ đào tạo kỹ năng trí tuệ nhân tạo từ cấp tiểu học, kích thích sáng tạo, đổi mới và tinh thần khởi nghiệp cũng như nâng cao trình độ mỗi người, tạo ưu thế khi tìm kiếm việc làm.

Các bộ ngành ở Trung Quốc cũng vào cuộc. Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc năm ngoái ban hành văn bản nêu rõ các biện pháp như dự báo nhu cầu nhân tài trong ngành AI, cũng như hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học trong việc lập kế hoạch, tối ưu hóa ngành học và chương trình liên quan. Trong khi đó, Bộ trưởng Nhân lực và An sinh Xã hội Trung Quốc Wang Xiaoping cho biết Trung Quốc sẽ đẩy nhanh nỗ lực xây dựng hệ thống giám sát, cảnh báo sớm và ứng phó với tác động của AI với việc làm, đồng thời theo đuổi lộ trình phát triển công nghệ thân thiện với thị trường lao động.

Bảo Lâm tổng hợp