Vụ kiện bắt đầu vào năm 2024, khi gia đình Lacks yêu cầu công ty dược phẩm Novartis (Thụy Sĩ) trả "toàn bộ lợi nhuận ròng thu được từ việc thương mại hóa dòng tế bào HeLa", mà theo đơn kiện là nuôi cấy từ "tế bào bị đánh cắp". Những tế bào này lấy từ khối u của Henrietta Lacks mà không có sự đồng ý của bà vào năm 1951 và được nuôi cấy hàng loạt trong phòng thí nghiệm, mở đường cho nhiều tiến bộ y học quan trọng bao gồm vaccine bại liệt.
Theo AP, gia đình Lacks và Novartis đạt thỏa thuận dàn xếp vụ kiện tại tòa án liên bang Maryland vào tháng 2, nhưng không công bố chi tiết. Hai bên đưa ra tuyên bố chung rằng họ "hài lòng vì tìm được cách giải quyết vấn đề".
Năm 2023, gia đình Lacks cũng đạt một thỏa thuận không tiết lộ với công ty công nghệ sinh học Thermo Fisher Scientific. Luật sư của gia đình lập luận rằng Thermo Fisher Scientific tiếp tục thương mại hóa các kết quả nghiên cứu một thời gian dài sau khi nguồn gốc của dòng tế bào HeLa đã được biết đến rộng rãi, qua đó thu lợi bất chính. Ngoài ra, vẫn còn nhiều vụ kiện khác liên quan đến tế bào của Henrietta Lacks đang chờ giải quyết.
Henrietta Lacks và dòng tế bào bất tử HeLa. Ảnh: IFL Science
Henrietta Lacks sinh ngày 1/8/1920, là nông dân trồng thuốc lá nghèo ở miền nam bang Virginia (Mỹ). Sau khi kết hôn, bà cùng chồng chuyển đến Turner Station, cộng đồng người da màu ở Baltimore, bang Maryland, và nuôi năm người con. Năm 1951, bà được chẩn đoán mắc ung thư cổ tử cung khi đến khám tại bệnh viện Johns Hopkins - bệnh viện duy nhất trong vùng điều trị cho bệnh nhân da màu thời đó.
Theo IFL Science, hình dạng khối u khác với bất cứ thứ gì mà bác sĩ Howard Jones, người khám cho Lacks, từng thấy. Trước khi điều trị ung thư biểu mô, các tế bào từ khối u được lấy cho mục đích nghiên cứu mà bà không biết và chưa cho phép. Đây là quy trình tiêu chuẩn thời đó.
Trong một cuộc hẹn tái khám, bác sĩ George Otto Gey lấy thêm mẫu từ khối u, sau này phát triển thành dòng tế bào bất tử HeLa. Hầu hết mẫu tế bào khác chết khi không còn trong cơ thể vật chủ, nhưng tế bào của Lacks vẫn tiếp tục nhân lên với tốc độ rất cao. Dù Lacks qua đời năm 1951 khi mới 31 tuổi, tế bào của bà tạo nên cuộc cách mạng trong y khoa và nghiên cứu sinh học.
Ước tính của Liên Hợp Quốc năm 2021 cho thấy, trong 7 thập kỷ qua, hơn 50 triệu tấn tế bào HeLa đã được phân phối trên thế giới, phục vụ hơn 75.000 nghiên cứu. Chúng đóng vai trò quan trọng giúp giới chuyên gia hiểu về ung thư cổ tử cung, HIV, Ebola, bệnh lao, phát triển vaccine bại liệt, thậm chí còn được đưa lên một số chuyến bay đầu tiên vào vũ trụ. Dù không hay biết, Henrietta Lacks đã cứu sống vô số người và đóng góp vào nhiều đột phá trên toàn cầu.
Thu Thảo (Theo IFL Science, AP)
