Không gian đón Tết của gia đình khá giả trong nhà cổ Bắc Bộ xưa

Nằm trong chuỗi hoạt động 'Tết Việt - Tết Phố 2026', không gian trưng bày nếp nhà cổ Bắc Bộ tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật 22 Hàng Buồm đang trở thành điểm đến hấp dẫn, đưa du khách ngược dòng thời gian về với những giá trị văn hóa truyền thống.

Ngôi nhà đặc biệt này được chuyển từ Thanh Hóa ra. Nguyên bản là nhà 5 gian với 5 hàng chân cột và hàng hiên rộng, nhưng để phù hợp với diện tích trưng bày, ban tổ chức đã phục dựng 3 gian chính và một gian buồng mang tính ước lệ.

Bộ bàn ghế uống trà đặt ở gian giữa, gồm hai trường kỷ kê đối xứng và bàn trà nhỏ ở trung tâm để tiếp khách.

Trên bàn, bộ ấm chén trà bằng gốm men xanh đặt trên sập gỗ trang trọng. Bên cạnh là đĩa bưởi vàng tươi, loại quả không thể thiếu trong mâm ngũ quả ngày Tết Bắc Bộ, cùng bức tượng Phật trong tư thế thư thái. Không gian này tái hiện nét văn hóa thưởng trà, tiếp khách thanh tao của các cụ ngày xưa.

Gian thờ gia tiên luôn được xem là điểm nhấn quan trọng nhất của ngôi nhà, với cách sắp đặt trên dưới hài hòa, thể hiện sự tôn nghiêm. Không gian này thường nằm ở gian giữa trung tâm ngôi nhà.

Với người Việt, bàn thờ không chỉ là không gian thờ cúng mà còn là sợi dây kết nối giữa người đã khuất và người đang sống. Một bàn thờ chuẩn thường được cấu trúc theo ba cấp, tượng trưng cho Thiên-Địa-Nhân.

Cấp trên cùng (Thiên): đặt ngai và bài vị, biểu trưng cho tổ tiên và dòng họ. Cấp thứ hai (Địa): bày các linh vật, khí vật thờ cúng bằng gốm, gỗ, đồng… hội tụ đủ ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Cấp dưới cùng (Nhân): nơi con cháu dâng lễ vật như hoa quả, bánh trái, rượu trà.

Gian bên được bày trí như nơi nghỉ ngơi và làm việc của cụ ông, người chủ gia đình. Không gian này hội tụ đầy đủ những khí vật đặc trưng của một gia đình khá giả xưa: sập gỗ, tủ chè, và đặc biệt là chiếc văn kỷ (bàn nhỏ đặt trên sập). Đây là nơi các cụ ngồi viết lách, thưởng trà hoặc tiếp khách thân tình.

Không gian phòng khách với kiến trúc gỗ truyền thống, hoành phi câu đối sơn son thếp vàng và nội thất bài trí nền nếp. Tổng thể tạo cảm giác trang nghiêm, ấm cúng, phản ánh rõ nếp sinh hoạt và gia phong của gia đình Việt xưa.

Một gian thờ với vị trí trung tâm là tượng Phật Di Lặc biểu trưng cho niềm vui, sự lạc quan và hạnh phúc viên mãn trong năm mới. Phía sau là liễn gỗ đỏ khắc hoa lá tinh xảo cùng ba chữ Hán dát vàng 'Phúc Mãn Đường' gửi gắm ước nguyện phúc đức, bình an cho gia đình. Trên bàn thờ đặt đỉnh hương đồng cổ kính, hai bên là đôi ngựa giấy bồi quen thuộc trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Bức hình chụp bộ tranh bốn tấm (Tứ bình) được làm từ gỗ quý, khảm trai tinh tế với các họa tiết hoa lá và chim muông. Đây là vật dụng trang trí mang tính biểu tượng trong các gia đình khá giả ở Bắc Bộ xưa, không chỉ làm đẹp không gian mà còn thể hiện mong cầu về sự bình an, thịnh vượng suốt bốn mùa trong năm.

Các cấu kiện gỗ (kẻ, bẩy) đỡ mái nhà với những nét chạm khắc hình mây uốn lượn mềm mại. Các chi tiết chạm trổ nguyên bản vẫn giữ được vẻ đẹp thời gian, thể hiện tài năng bậc thầy của những nghệ nhân làm nhà gỗ cổ truyền.

Chiếc đèn lồng hình trụ với phần khung gỗ, bọc vải vẽ các họa tiết lấy cảm hứng từ tranh dân gian. Ánh sáng vàng ấm áp từ chiếc đèn không chỉ thắp sáng không gian mà còn gợi lên vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi của làng quê Việt Nam trong những ngày hội hè, lễ Tết.

Toàn cảnh không gian ngăn cách giữa các gian nhà bằng một bức bình phong lớn khảm trai, phía trước đặt bộ bàn ghế trường kỷ cổ. Bức bình phong không chỉ có tác dụng phong thủy là ngăn chặn khí xấu mà còn tạo sự kín đáo, sang trọng cho gian chính. Phía xa có thể thấy lớp mái ngói ta cũ kỹ, tạo nên tổng thể một ngôi nhà cổ Bắc Bộ chuẩn mực.

Không gian thu hút đông đảo bạn trẻ mặc áo dài đến check-in, trải nghiệm không khí Tết xưa. Giá vé tham quan là 20.000 đồng/người; khách chỉ được phép chụp ảnh bằng điện thoại, không sử dụng máy ảnh chuyên dụng. Sự kiện diễn ra đến hết ngày 17/3.