Tấm ảnh thờ thường được chụp trong im lặng, không ai thông báo, không ai muốn nhắc đến. Người đi chụp cũng không kể cho con cái nghe. Họ chỉ lặng lẽ thay ảnh mới, cất gọn vào tủ, thỉnh thoảng lấy ra nhìn, rồi lại cất đi...
Điều khiến người ta nhói lòng không phải là việc họ chuẩn bị cho một ngày rời xa, mà là phía sau tấm ảnh ấy… đôi khi lại thiếu vắng một thứ quan trọng hơn: Kỷ niệm có con cái đứng cạnh.
"Tôi chuẩn bị hậu sự rất kỹ… chỉ không chuẩn bị được ký ức cho con"
Ông T. năm nay 70 tuổi, có ba cô con gái. Cả ba đều đã lập gia đình và sinh sống ở ba tỉnh khác nhau.
Căn nhà của ông nằm cuối một con ngõ nhỏ. Mỗi sáng, ông dậy từ rất sớm, quét sân, pha ấm trà, bật tivi rồi để đó, như thể cần có âm thanh để lấp khoảng trống trong nhà.
Trong chiếc tủ gỗ cạnh giường ngủ, ông giữ một túi nylon được gấp cẩn thận. Bên trong là tấm ảnh chân dung chụp ở tiệm ảnh gần chợ huyện, tấm ảnh ông gọi vui là "để dành".
Ông kể câu chuyện ấy bằng giọng rất nhẹ, giống như đang nói về một thói quen sinh hoạt.
"Tôi thay ảnh thờ hai lần rồi. Lần đầu nhìn già quá. Lần sau thì thấy… ánh mắt mình buồn quá".
Trong phòng khách nhà ông treo rất nhiều ảnh. Ảnh cưới của các con, ảnh cháu ngoại, ảnh những buổi tụ họp hiếm hoi. Nhưng lật đi lật lại, ông mới nhận ra bốn bố con gần như chưa từng có một bức ảnh chụp chung khi các con đã trưởng thành.
Ông cười, ánh mắt có chút tiếc nuối: "Người làm cha thường quen đứng ngoài khung hình. Lúc trẻ đứng ngoài để con cái tỏa sáng. Đến khi già… lại đứng ngoài vì con cái bận quá".
Có lần ông ốm nhẹ, ba cô con gái vội vã thu xếp về nhà. Trong lúc dọn dẹp, một người con vô tình nhìn thấy tấm ảnh thờ. Căn nhà hôm đó bỗng im lặng rất lâu.
Vài tuần sau, bốn bố con đi chụp ảnh gia đình.
Ông vẫn mặc bộ vest từng mặc khi đi chụp ảnh hậu sự. Nhưng lần này, ông đứng giữa ba cô con gái, vai bị kéo lệch sang hai bên vì các con khoác tay.
Ông nói, giọng run run: "Ảnh thờ là thứ người ta chuẩn bị cho ngày mình rời đi. Còn ảnh chụp với con là thứ chứng minh mình từng ở lại. Tôi dạy con phải mạnh mẽ… rồi vô tình dạy con quen với việc thiếu mẹ".
"Cha mẹ nói mình ổn, nhiều khi chỉ là cách họ giấu đi việc mình đang nhớ con đến mức nào"
Bà H., 60 tuổi, là kiểu phụ nữ mà ai nhìn cũng nghĩ có một tuổi già vững vàng. Hai con bà đều thành đạt, sống tự lập, hiếu thảo. Bà sống một mình trong căn hộ gọn gàng, lịch sinh hoạt đều đặn như đồng hồ.
Trong điện thoại của bà có hàng trăm bức ảnh con cháu. Nhưng khi tìm ảnh chụp chung, bà phải lướt rất lâu.
"Tôi luôn nói với con rằng mẹ ổn, mẹ không cần gì. Tôi nói nhiều đến mức… tụi nó tin là thật".
Hai năm trước, sau một lần khám sức khỏe định kỳ, bà ghé vào một tiệm ảnh. Không ai rủ, không có lý do đặc biệt cũng không phải cú sốc tâm lú sau khám bệnh. Bà chỉ cảm thấy mình nên làm điều đó.
Tấm ảnh được lưu vào USB, đặt trong ngăn kéo bàn làm việc, kèm một mảnh giấy ghi vài dòng thông tin cá nhân, rõ ràng đến mức giống như một bản hướng dẫn sử dụng.
Bà thở dài, nói chậm: "Cha mẹ quen chuẩn bị mọi thứ cho con, kể cả ngày mình không còn. Nhưng chúng tôi lại quên chuẩn bị những kỷ niệm đủ ấm để con nhớ về".
Có lần, con trai bà nói trong một cuộc gọi video: "Con tưởng mẹ thích ở một mình".
Câu nói ấy khiến bà mất ngủ cả đêm.
"Tôi mạnh mẽ quá lâu, đến mức con cái nghĩ rằng tôi không cần được ôm".
Sau đó, bà bắt đầu thay đổi những thói quen nhỏ. Bà chủ động gọi điện trước, chủ động kể chuyện linh tinh, chủ động nhắc con về nhà ăn cơm… dù biết có thể con sẽ bận.
Bà nói một câu khiến người nghe lặng đi:
"Cha mẹ càng nói 'mẹ ổn', nhiều khi chỉ là cách họ giấu đi việc mình đang nhớ con đến mức nào".
"Tôi chụp ảnh cho mình… để con thấy mẹ đang sống rất trọn vẹn"
Chị M., 49 tuổi, trẻ hơn hai nhân vật còn lại và câu chuyện của chị mang một màu khác: không trầm buồn, mà giống một lời nhắc nhở về cách giữ gìn ký ức.
Chị là người rất mê chụp ảnh. Từ lúc con trai còn nhỏ, mỗi năm chị đều làm album. Nhưng từ ngày con du học, những tấm ảnh hai mẹ con dừng lại.
"Một hôm tôi mở lại album cũ. Tôi nhận ra nếu có chuyện gì xảy ra, con tôi chỉ còn ký ức về một người mẹ trẻ. Nó sẽ không biết tôi đã sống những năm sau đó như thế nào".
Chị đi chụp một bộ ảnh chân dung tuổi trung niên: Trang điểm nhẹ, mặc áo dài, cười rất tươi. Chị gửi toàn bộ ảnh cho con trai, kèm một tin nhắn rất bình thường: 'Mẹ mới đi chụp ảnh, con xem thử mẹ có già chưa'.
Con trai gọi video ngay tối hôm đó. Câu đầu tiên cậu nói là: "Mẹ nhớ chụp ảnh với con khi con về nhé."
Chị kể lại, mắt đỏ hoe: "Cha mẹ luôn cố lưu giữ ký ức cho con. Nhưng thật ra, con cái cũng cần ký ức để giữ cha mẹ lại trong cuộc đời mình".
Từ đó, mỗi lần chụp ảnh, chị luôn để trống một vị trí bên cạnh. Chị bảo đó là chỗ của con trai, dù cậu đang ở cách chị hàng nghìn cây số.
Khi con cái lớn lên, cha mẹ học cách đứng lùi lại… nhưng trái tim họ chưa từng lùi
Ba con người, ba độ tuổi, ba hoàn cảnh khác nhau. Nhưng họ giống nhau ở một nỗi sợ rất lặng lẽ: không phải sợ cô đơn, cũng không phải sợ cái chết, mà sợ một ngày con cái nhìn lại cuộc đời mình… chỉ thấy khoảng trống ký ức.
Ông T. đặt tấm ảnh gia đình mới chụp ngay phòng khách, nơi mỗi sáng ông đều nhìn thấy trước khi pha trà.
Bà H. tập thói quen nhắn tin hỏi con những chuyện rất nhỏ, như hôm nay ăn gì, trời có lạnh không.
Chị M. vẫn giữ đam mê chụp ảnh, nhưng luôn chừa sẵn một khoảng trống trong khung hình.
Một khoảng trống dành cho ngày đoàn tụ.
Có một câu nói rất giản dị mà ai làm cha mẹ cũng hiểu: "Con cái rời xa để trưởng thành. Cha mẹ ở lại để học cách nhớ con trong im lặng".
Và có lẽ, điều khiến những tấm ảnh thờ trở nên day dứt không phải vì chúng nhắc đến sự kết thúc. Mà vì chúng khiến người ta nhận ra: "Trong suốt một đời làm cha mẹ, thứ họ mong mỏi nhất chưa bao giờ là được con nhớ sau này.
Điều họ mong mỏi nhất… chỉ là một ngày nào đó, khi tất cả vẫn còn ở hiện tại, con cái sẽ đứng sát lại, nắm tay họ và nói: "Chụp thêm một tấm nữa đi mẹ".
