Những dòng tin nhắn giữa hai anh em trong câu chuyện này không dài, không kịch tính, càng không có những lời oán trách. Chỉ là vài câu hỏi rất đỗi đời thường: “Anh hai Tết này có về không?” , “Không biết năm nay bố mẹ có về không nhỉ?” … Nhưng chính sự bình thản đến nhói lòng ấy lại khiến người đọc phải dừng lại rất lâu.
Đứa em mong anh về sớm để ông bà vui. Mong có quà. Mong Tết đủ đầy. Và sau cùng, là mong bố mẹ cũng về – dù chính em hiểu điều đó mong manh đến thế nào. Còn người anh, dù đã lớn, dù hiểu chuyện, vẫn phải lựa lời trấn an em: rằng anh sẽ về, rằng có ông có bà, có anh là đủ rồi. Những câu nói nghe như người lớn, nhưng lại được thốt ra từ một đứa trẻ buộc phải trưởng thành sớm.
Đọc những tin nhắn ấy, tôi – một người mẹ có hai con không khỏi thấy tim mình thắt lại.
Người lớn khi ly hôn thường nói với nhau rằng: “Chúng tôi không còn hạnh phúc, chia tay để mỗi người có một cuộc sống tốt hơn”. Điều đó có thể đúng. Ly hôn, với người lớn, đôi khi là một cánh cửa mở ra: mở ra tự do, mở ra sự nhẹ nhõm, mở ra một khởi đầu mới sau những năm tháng bào mòn nhau trong mệt mỏi.
Nhưng với con trẻ, ly hôn hiếm khi là một cánh cửa. Nó giống như một trang sách bị khép lại – khép rất nhanh, rất dứt khoát – và không ai hỏi các con có kịp đọc hết hay chưa.
Từ ngày bố mẹ không còn chung một mái nhà, Tết của con không còn là Tết đủ đầy nữa. Không còn cảnh cả gia đình cùng dọn dẹp, cùng gói bánh, cùng ngồi chờ giao thừa. Tết của con trở thành những cuộc hẹn: bố về không , mẹ có qua không , năm nay ai ở lại với con . Những điều vốn dĩ rất đơn giản với một đứa trẻ – được ở giữa bố và mẹ – bỗng trở thành điều xa xỉ.
Đau lòng nhất là, con trẻ rất hiếm khi trách móc. Chúng học cách chấp nhận nhanh hơn người lớn tưởng. Chúng biết “hiểu chuyện”, biết “không làm phiền”, biết “đừng đòi hỏi”. Đứa em trong câu chuyện ấy nói rằng em biết mẹ mới sinh, chắc không có thời gian nhớ đến mình. Một câu nói nghe qua tưởng là thấu hiểu, nhưng thực chất là một vết xước rất sâu trong lòng trẻ nhỏ.
Là mẹ, tôi sợ nhất khoảnh khắc con mình phải tự an ủi bản thân như thế.
Người lớn có thể yêu lại, xây dựng gia đình mới, có thêm con, có thêm những ưu tiên khác trong đời. Nhưng với con trẻ, bố và mẹ không phải là “một giai đoạn” có thể thay thế. Bố mẹ là nền móng. Khi nền móng ấy bị chia đôi, dù người lớn có cố gắng thế nào, trong lòng con vẫn luôn tồn tại một khoảng trống không thể lấp đầy.
Ly hôn không biến bố mẹ thành người xấu. Nhưng nó buộc con cái phải sống trong một thực tại mà chúng không hề lựa chọn. Một thực tại nơi các con phải quen với việc chia thời gian, chia tình cảm, chia cả những ngày lễ đáng lẽ ra phải trọn vẹn.
Điều khiến tôi day dứt nhất trong câu chuyện này không phải là việc bố mẹ có về hay không, mà là cách những đứa trẻ tự điều chỉnh cảm xúc để không làm người lớn áy náy. Các con học cách vui vừa đủ, buồn vừa phải, mong chờ trong im lặng. Đó là thứ “ngoan” mà không người mẹ nào muốn con mình phải có.
Có lẽ, điều người lớn cần nhớ sau ly hôn không chỉ là trách nhiệm chu cấp hay nghĩa vụ thăm nom. Quan trọng hơn, là đừng để con phải cảm thấy mình là người đứng ngoài hạnh phúc của bố mẹ. Đừng để mỗi dịp lễ Tết trở thành một lần con phải thấp thỏm chờ đợi và tự hỏi: “Mình có còn quan trọng không?”
Ly hôn có thể là một khởi đầu mới cho người lớn. Nhưng với con cái, nó thường là sự kết thúc của một điều gì đó rất đẹp – một mái nhà trọn vẹn, một tuổi thơ không cần phải lựa chọn.
Và có lẽ, điều nhân văn nhất người lớn có thể làm sau ly hôn, không phải là sống hạnh phúc đến đâu, mà là cố gắng hết sức để con mình không phải lớn lên trong cảm giác thiếu vắng yêu thương từ cả hai phía.
