Béo phì từ lâu được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và giới y khoa xem là bệnh mạn tính phức tạp, không đơn thuần do lối sống hay vấn đề thẩm mỹ. Tuy nhiên, hệ quả của căn bệnh này thường diễn tiến âm thầm nên nhiều người chủ quan cho đến khi xuất hiện biến chứng nặng.
Theo PGS.TS.BS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, người châu Á có xu hướng tích tụ mỡ nội tạng nhiều hơn dù cùng chỉ số BMI với các chủng tộc khác, vì vậy tiêu chuẩn chẩn đoán béo phì cũng khắt khe hơn. BMI từ 25 trở lên được xếp vào nhóm béo phì. Ngoài ra, vòng eo là chỉ số quan trọng, nữ nên dưới 80 cm, nam dưới 90 cm. Vượt ngưỡng này đồng nghĩa nguy cơ béo phì bụng, mỡ đã bao quanh các cơ quan nội tạng.
Không giống lớp mỡ dưới da, mỡ nội tạng bám quanh ruột, gan, tim hoạt động như một cơ quan nội tiết, liên tục tiết cytokine gây viêm. Mỡ tích tụ trong mạch máu thúc đẩy xơ vữa, gây hẹp mạch vành và mạch não. Gan bị nhiễm mỡ suy giảm chức năng, kéo theo rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường và tăng huyết áp. Béo phì cũng là yếu tố góp phần làm gia tăng đột quỵ ở người trẻ.
Lượng mỡ lớn còn chèn ép vùng hầu họng gây ngưng thở khi ngủ. Người bệnh thường ngáy to, thiếu oxy ban đêm nên ban ngày mệt mỏi, buồn ngủ và tăng nguy cơ đột tử. Khi cơ thể suy kiệt, người bệnh càng lười vận động, năng lượng tiêu hao giảm trong khi lượng calo nạp vào không đổi, khiến mỡ tiếp tục tích tụ và bệnh lý ngày càng nặng.
Xét nghiệm có thể giúp đánh giá nguy cơ rối loạn chuyển hóa do tích tụ mỡ nội tạng. Ảnh: Quỳnh Trần
Béo phì cũng liên quan chặt chẽ đến sức khỏe tinh thần. Theo ThS.BS Phạm Thị Minh Châu, Bộ môn Tâm thần, Đại học Y Dược TP HCM, người béo phì có nguy cơ trầm cảm cao gấp đôi bình thường. Căng thẳng khiến nhiều người tìm đến "thức ăn an ủi", đặc biệt là đồ ngọt, vô tình nạp thêm lượng đường lớn. Sự kỳ thị xã hội và mặc cảm ngoại hình khiến một số người tìm đến các biện pháp cực đoan như nhịn ăn hoặc uống giấm, gây hại cho dạ dày và sức khỏe.
Để kiểm soát béo phì, chuyên gia khuyến cáo cần kiên trì thay đổi lối sống thay vì đặt mục tiêu giảm cân quá nhanh. Mức giảm an toàn khoảng một kg mỗi tuần, bởi giảm cân quá nhanh có thể gây mất nước, teo cơ và rối loạn dinh dưỡng.
Với người làm việc văn phòng, nên tăng vận động trong sinh hoạt hàng ngày như đi bộ nhiều hơn, đứng dậy vươn vai sau mỗi giờ làm việc và hạn chế đồ ăn vặt nhiều calo. Các chuyên gia cho rằng chỉ cần vận động thêm một chút mỗi ngày, cơ thể sẽ dần thích nghi và tạo động lực duy trì lâu dài. Khi gặp khó khăn hoặc muốn bỏ cuộc, người bệnh nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ.
Lê Phương
