Mỗi khi mùa xuân đến, nhiệt độ dần tăng lên, dương khí trong tự nhiên bắt đầu sinh trưởng mạnh mẽ. Cơ thể con người cũng vì thế mà trở nên năng động hơn, dễ vận động và dễ ra mồ hôi hơn so với mùa đông.
Tuy nhiên, thời điểm giao mùa giữa đông và xuân lại là lúc thời tiết biến động thất thường. Ban ngày có thể ấm áp, nhưng sáng sớm và ban đêm vẫn lạnh, nhiệt độ chênh lệch khá lớn. Nếu thấy trời ấm lên mà vội vàng cởi bỏ áo ấm, cơ thể rất dễ bị nhiễm lạnh, dẫn đến cảm cúm hoặc các bệnh đường hô hấp.
Chính vì vậy, người xưa từ lâu đã nhắc nhở con cháu một nguyên tắc dưỡng sinh quan trọng: "Xuân che ấm", tức là khi mới sang xuân, nên giữ ấm cơ thể thêm một thời gian thay vì vội vàng mặc đồ mỏng.
Cơ thể bỗng xuất hiện 4 mùi này: Đừng vội bỏ qua, có thể là lời cảnh báo của gan, thận, dạ dày
Trong dân gian cũng có nhiều câu tục ngữ thể hiện kinh nghiệm này, chẳng hạn như: "Xuân chưa vội giảm áo, thu chưa vội thêm mũ", hay "Tháng Hai đừng vội bỏ áo bông, tháng Ba vẫn còn tuyết hoa lê".
Những câu nói tưởng chừng giản dị ấy thực chất là lời nhắc nhở rằng: mùa xuân tuy ấm lên nhưng khí lạnh vẫn còn, nếu chủ quan rất dễ sinh bệnh. Vì thế mới có câu: "Xuân che ấm, thu chịu lạnh - ít sinh bệnh vặt".
Vậy "giữ ấm mùa xuân" nên thực hiện thế nào cho đúng? Theo kinh nghiệm dưỡng sinh, có 4 bộ phận đặc biệt cần chú ý giữ ấm.
Đầu và cổ - nơi dễ thất thoát dương khí
Không ít người khi thấy thời tiết ấm lên liền vội vàng bỏ mũ, mặc áo cổ thấp. Nhiều bạn trẻ còn thích để lộ phần cổ và xương quai xanh cho đẹp. Thế nhưng vùng đầu và cổ lại là nơi rất dễ bị lạnh xâm nhập.
Theo quan niệm Đông y, "đầu là nơi hội tụ của các kinh dương". Khi vùng này bị nhiễm lạnh, cơ thể rất dễ xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, sổ mũi hay cảm lạnh.
Bởi vậy, người xưa mới có câu: "Qua lập xuân chưa vội bỏ mũ, đến tiết Thanh Minh mới cởi áo dày". Vào đầu mùa xuân, khi ra ngoài vẫn nên đội một chiếc mũ mỏng hoặc quàng khăn nhẹ để chắn gió lạnh. Ngay cả ở những vùng có khí hậu ấm hơn, buổi sáng sớm và tối muộn vẫn nên tránh mặc áo cổ quá thấp để bảo vệ vùng cổ.
Eo và bụng - khu vực liên quan mật thiết đến thận
Trong Đông y có câu "thắt lưng là phủ của thận". Khi thận dương đầy đủ, cơ thể sẽ cảm thấy khỏe khoắn, chân tay có lực, lưng ít đau mỏi.
Thế nhưng nhiều người vừa sang xuân đã vội mặc quần áo hở eo hoặc trang phục mỏng. Khi vùng eo và bụng bị lạnh, khí lạnh có thể xâm nhập vào cơ thể, làm giảm tuần hoàn máu ở phần thân dưới. Lâu dần dễ dẫn đến tình trạng đau lưng, tê chân hoặc bàn chân lạnh.
Vì vậy, vào đầu mùa xuân không nên vội mặc quần áo hở eo. Ngoài ra, vùng rốn cũng cần được giữ ấm, đặc biệt là khi ngủ nên đắp kín bụng để tránh nhiễm lạnh.
Lưng - "cửa ngõ" dễ bị gió lạnh xâm nhập
Lưng là bộ phận rất quan trọng của cơ thể, đồng thời cũng là nơi gió lạnh và hàn khí dễ xâm nhập. Bởi vậy người xưa thường dặn rằng "lưng phải luôn ấm".
Khi vùng lưng được giữ ấm, các cơ quan quan trọng như tim và phổi cũng được bảo vệ tốt hơn. Một cách đơn giản để giữ ấm lưng là mặc thêm áo ghi-lê mỏng hoặc áo len không tay. Những loại áo này vừa giữ ấm tốt, vừa không cản trở cử động của tay.
Bàn chân - nơi lạnh dễ bắt đầu
Có một câu nói quen thuộc trong dưỡng sinh: "Lạnh bắt đầu từ bàn chân".
Bàn chân nằm xa tim nhất nên lượng máu cung cấp vốn đã ít. Lớp mỡ dưới da ở khu vực này cũng khá mỏng, vì vậy khả năng giữ ấm kém hơn nhiều bộ phận khác.
Nếu bàn chân bị lạnh, hàn khí có thể theo kinh mạch lan lên trên, khiến cơ thể cảm thấy khó chịu hoặc dễ mắc bệnh. Vì vậy khi mới sang xuân, không nên vội đổi sang giày mỏng hoặc đi chân trần trong giày.
Nên mang tất đủ dài để che mắt cá chân, vì đây là vị trí xương lộ ra ngoài, da mỏng và rất dễ bị lạnh xâm nhập. Ngoài ra, buổi tối ngâm chân nước ấm cũng là cách đơn giản giúp tăng tuần hoàn và giữ ấm cơ thể.
Giữ ấm đến khi nào thì đủ?
"Xuân che ấm" không có nghĩa là mặc quá nhiều quần áo đến mức ra mồ hôi. Khi cơ thể đổ mồ hôi, lỗ chân lông mở ra, nếu gặp gió lạnh thổi vào thì thậm chí còn dễ bị cảm hơn.
Có thể dựa vào ba nguyên tắc đơn giản:
Không mặc quá nhiều đến mức ra mồ hôi.
Nếu chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm trên 8°C, vẫn nên giữ ấm.
Khi nhiệt độ ổn định trên 15°C, có thể bắt đầu giảm dần quần áo.
Tuy nhiên, việc giảm áo cũng nên thực hiện từ từ, giống như cách mặc nhiều lớp "kiểu củ hành" - bỏ dần từng lớp để cơ thể có thời gian thích nghi. Với những người thể trạng yếu, sau khi thời tiết ấm lên vẫn nên giữ ấm thêm khoảng 7-14 ngày để tránh bị nhiễm lạnh.
Thực ra, "xuân che ấm" không chỉ là một kinh nghiệm dưỡng sinh, mà còn là một triết lý sống giản dị.
Nó nhắc chúng ta rằng có những việc không nên quá vội vàng. Giống như dương khí của mùa xuân, cần có thời gian để từ từ sinh trưởng. Cơ thể con người cũng vậy, sau một mùa đông dài cần có khoảng thời gian chuyển tiếp để thích nghi với thời tiết mới.
Vì thế khi mùa xuân vừa đến, đừng vội cởi bỏ tất cả áo ấm. Cho cơ thể một chút thời gian thích nghi, đôi khi chính là cách đơn giản nhất để bảo vệ sức khỏe.
