Điện thoại đặt cạnh gối, đêm nào Uzma Bashir cũng ngủ chập chờn không phải vì thức dậy để kiểm tra tin nhắn, mà vì cô sắp lấy chồng vào mùa hè này và cần theo dõi giá vàng.
"Ở Kashmir (khu vực do Ấn Độ kiểm soát), vàng không chỉ là trang sức, mà là thể diện, quyết định bạn sẽ được đối xử như thế nào tại nhà chồng", người phụ nữ 29 tuổi, kế toán tại một công ty tư vấn ở Srinagar, thủ phủ Kashmir, trả lời phỏng vấn trong bài báo ngày 24/4 trên Al Jazeera.
Cô dâu người Pakistan Dua Khan đeo trang sức vàng, ngồi cạnh chú rể Asher Khan trong lễ cưới tại Karachi ngày 27/1/2024. Ảnh: AP
Thu nhập mỗi tháng của Bashir chưa tới 100 USD. Cô đã hy vọng có thể mua trang sức cưới bằng thu nhập của chính mình để không tăng thêm gánh nặng cho cha mẹ.
Tại Nam Á, nơi tư tưởng phụ hệ vẫn chi phối các cuộc hôn nhân, vàng không chỉ là trang sức mà còn là "lá bùa hộ mệnh" của cô dâu. Nhà trai thường yêu cầu của hồi môn lớn và nếu cô dâu mang đủ vàng, cô được coi là vào nhà chồng với tư thế của một người "có giá trị". Vì vậy, số vàng này có thể giúp người phụ nữ tránh khỏi sự quấy rối, thậm chí bạo lực từ gia đình chồng.
"Một người phụ nữ sở hữu bao nhiêu vàng thường tương đương với việc cô ấy được 'định giá' ra sao", Bashir nói. "Cha mẹ tôi đã làm quá đủ cho tôi rồi. Nhưng tôi thậm chí không thể mua nổi một chiếc nhẫn. Nó tiêu tốn gần ba tháng lương của tôi".
Giá vàng tăng lên mức cao chưa từng có trong năm nay đã giáng đòn mạnh vào việc mua sắm trang sức trên khắp Nam Á, khi kim loại quý này lên tới 5.595 USD/ounce hồi tháng 1 và đang giao dịch ở mức khoảng 4.861 USD/ounce. Khi Ấn Độ, quốc gia tiêu thụ vàng lớn thứ hai thế giới, tổ chức lễ hội Akshaya Tritiya cầu may của người Hindu cuối tuần qua, giá vàng kỳ hạn chốt phiên ở mức 1.670 USD/10 gram, cao hơn 63% so với lễ hội năm ngoái.
Hội đồng Vàng Thế giới cho biết nhu cầu trang sức vàng tại Ấn Độ năm 2025 đã giảm 24% so với năm trước.
Giá vàng tăng vọt đã ảnh hưởng tới kế hoạch cưới xin của nhiều người. Thợ kim hoàn cho hay khách hàng đang chuyển sang trang sức mạ vàng hoặc các lựa chọn thay thế sử dụng ít vàng hơn.
Những khách hàng như Uzma Bashir tìm đến loại trang sức mỹ ký "vàng một gram" - những món đồ làm từ kim loại được dát một lớp vàng 24 carat mỏng bên ngoài.
"Đối với tôi, nó giống như một chiếc phao cứu sinh", cô nói. "Bây giờ tôi có thể đeo nó trong ngày cưới và không ai có thể chỉ trích gì cả".
Nhiều gia đình trên khắp Nam Á đang lựa chọn loại trang sức này.
Fatima Begum sống ở Laxmi Nagar, khu dân cư lao động đông đúc ở New Delhi. Bà đi đi lại lại ở khu chợ Karol Bagh sầm uất, nơi có hàng chục cửa hàng chuyên về trang sức mỹ ký. Người mẹ 5 con này đang tìm kiếm một cửa hàng bán vàng một gram.
"Một gia đình trung lưu sống ở New Delhi thực sự có thể mua nổi bao nhiêu vàng?", bà tự hỏi. "Con gái út của tôi sắp kết hôn và tôi đang cố gắng giảm chi phí đám cưới bằng cách thay thế trang sức vàng ròng bằng vàng một gram. Tôi cũng đã làm như vậy khi con gái lớn của tôi kết hôn".
Fatima cho biết khi bà kết hôn năm 1996, cha đã cho bà gần 60 gram vàng, bên cạnh các món quà khác làm của hồi môn. "Ngày nay, tôi không thể cho các con gái mình dù chỉ một nửa số đó", bà nói. "Tôi đã đưa cho chúng một số trang sức cũ của mình cùng với vài món vàng một gram, để chúng không cảm thấy xấu hổ trong đám cưới".
Shiv Yadav, thợ kim hoàn làm việc hơn 30 năm tại trung tâm trang sức Zaveri Bazaar của Mumbai, cho biết thị trường ngày nay đang dần bị trang sức mạ vàng lấn át.
"Nếu có 10 người bước vào cửa hàng, chỉ có một người mua vàng ròng; số còn lại chuyển sang trang sức mạ vàng", Yadav nói. "Tôi chưa bao giờ chứng kiến xu hướng dịch chuyển nào gấp gáp như vậy".
Thợ kim hoàn ở Srinagar trưng bày 150 gram vàng nguyên chất trị giá khoảng 27.500 USD. Ảnh: Al Jazeera
Tại nước láng giềng Bangladesh, áp lực kinh tế tương tự đang định nghĩa lại hôn nhân. Tháng trước, giá vàng 22 carat tại Dhaka đã leo lên mức kỷ lục 2.200 USD cho 11,668 gram, theo Hiệp hội thợ kim hoàn Bangladesh.
Ở một quốc gia có thu nhập bình quân đầu người khoảng 2.600 USD, vàng đã trở thành thứ không thể mua nổi đối với đa số người dân.
"Tôi nghĩ chúng ta không thể đeo vàng một cách thoải mái như mẹ chúng ta ngày xưa nữa vì bây giờ vàng quá đắt", Sadia Islam nói khi lướt qua các cửa hàng ở Chawkbazar, thành phố Dhaka. Đây là trung tâm buôn bán sầm uất, nơi chỉ riêng tòa tháp Hazi Selim đã có hơn 100 cửa hàng trang sức.
Chủ cửa hàng Enayet Hossain cho biết nhu cầu về trang sức mỹ ký đã tăng mạnh khi vàng trở nên quá đắt đỏ. Những món đồ nhỏ như hoa tai có giá chỉ từ 200 đến 500 taka (1,5-4 USD), trong khi các bộ lớn hơn có giá vài nghìn tùy thuộc vào thiết kế.
"Khách hàng muốn những món đồ trông giống như vàng thật nhưng giá thấp hơn nhiều và thiết kế thường đa dạng hơn trang sức truyền thống", ông nói, cho hay nhiều sản phẩm trong cửa hàng nhập từ Ấn Độ, nơi có ngành công nghiệp trang sức mỹ ký khổng lồ.
Đối với Sadia Islam, an toàn là một lý do khác để tránh đeo vàng thật. "Nếu tôi đeo vàng thật đi đám cưới và bị mất trộm thì sao?", cô nói. "Tôi không thể mạo hiểm như vậy được".
Thay vào đó, cô mua trang sức mỹ ký để kết hợp với những bộ đồ được ấn định riêng cho các sự kiện gia đình. "Tôi cảm thấy an toàn hơn nhiều khi đeo chúng", Sadia giải thích.
Tại Pakistan, các thợ kim hoàn cũng cho biết trang sức vàng nguyên chất đang ngày càng xa xỉ, chủ yếu dành riêng cho người giàu. Doanh số bán trang sức vàng nguyên chất đã giảm 50% trong năm qua. Khi giá tăng, nhiều khách hàng chuyển sang vàng có hàm lượng thấp hơn như vàng 18 hoặc 12 carat. Nhiều người cũng chuyển sang trang sức mạ vàng.
"Không phải là chúng tôi không muốn đeo vàng nguyên chất. Tất nhiên là chúng tôi muốn chứ", Ayesha Khan nói khi cô đang mua sắm trang sức cho một đám cưới trong gia đình. "Nhưng hoàn cảnh ở Pakistan hiện nay rất khó khăn".
Giá vàng đã lên tới 540.000 rupee Pakistan (1.938 USD) mỗi 11,668 gram. "Điều đó khiến các gia đình bình thường không thể mua trang sức theo cách mọi người vẫn làm", Khan nói.
Đối với cô, trang sức mỹ ký giúp các gia đình duy trì hình thức cưới hỏi truyền thống mà không gặp gánh nặng tài chính. "Nó cho phép chúng tôi trông vẫn thanh lịch tại đám cưới mà không tốn cả một gia tài", cô cho hay.
Một bộ trang sức cô dâu mạ vàng có giá từ 40.000 - 60.000 rupee Pakistan (143-215 USD). Cùng một thiết kế đó, nếu làm bằng vàng ròng, có thể tốn hàng trăm nghìn hoặc thậm chí hàng triệu rupee.
Shabana Khan ngắm chiếc vòng cổ mạ một gram vàng 24 carat trong cửa hàng ở Kashmir. Ảnh: Al Jazeera
Nhưng vàng một gram không phải là giải pháp cho tất cả mọi người.
Rihanna Ashraf, 40 tuổi, lớn lên trong một gia đình nghệ nhân sống bằng nghề thêu truyền thống. Sau khi cha qua đời, cô bắt đầu nuôi mẹ góa và 4 em. Nhiều người đến cầu hôn nhưng cái kết đều giống nhau.
"Một gia đình đã đồng ý", cô nói. "Mẹ tôi ban đầu rất vui. Nhưng khi chúng tôi gặp họ, họ yêu cầu số vàng hồi môn trị giá hơn tất cả những gì chúng tôi có. Lời cầu hôn đổ vỡ".
Rihanna nói cô đã nghe về vàng một gram "nhưng ích lợi gì chứ? Nó không tinh khiết. Nó không đem lại cảm giác thật".
Cô vẫn chưa kết hôn, giống như gần 50.000 phụ nữ chỉ tính riêng ở Srinagar, những người bị coi là "quá lứa lỡ thì" vì rào cản tài chính.
Nisar Ahmad Bhat, chủ một cửa hàng trang sức ở Srinagar, cho biết thái độ đối với trang sức đang bắt đầu thay đổi, khi ngày càng nhiều gia đình chỉ mua vàng cho mục đích đầu tư, trong khi sự quan tâm đến các vật thay thế mang tính biểu tượng ngày càng tăng.
"Ai cũng thích đeo vàng nhưng giá phải hợp túi tiền", ông nói. "Vàng vẫn là vàng thôi, nhưng thay vì mua sắm ngẫu hứng như trước, người dân bắt đầu xem nó như một tài sản để dành".
Hồng Hạnh (Theo Al Jazeera)
