Ủng hộ tiêu dùng bền vững nhưng Võ Tấn (29 tuổi, phường Tây Thạnh, TP HCM) thừa nhận ít khi mua sản phẩm được giới thiệu là "xanh". "Việc này với tôi là 'nice to have' (có thì tốt) chứ không chủ động tìm. Khi sản phẩm sẵn có trên kệ cùng hàng thông thường, tôi sẽ cân nhắc nếu giá ổn", Tấn cho biết.
Tương tự, chị Minh Vy (33 tuổi, phường Tân Hòa, TP HCM) đã 6 tháng không mua sản phẩm xanh nào, trừ ống hút giấy và túi rác bằng nilon tự phân hủy. "Tôi không nghĩ đến chúng vì tập trung vào giá cả, khuyến mãi và tính cấp thiết", cô nói.
Khảo sát mới đây của Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao tại 4 thành phố lớn (Hà Nội, Đà Nẵng, TP HCM, Cần Thơ) cũng ghi nhận thực trạng này. Theo đó, nhận thức tiêu dùng xanh của người Việt cao, nhưng hành động chưa nhiều.
Khoảng 80% người được hỏi hiểu rõ tiêu dùng xanh gắn với sản phẩm thân thiện môi trường, tốt cho sức khỏe và quy trình sản xuất bền vững. Tuy nhiên, chỉ 20% người tiêu dùng sử dụng sản phẩm xanh thường xuyên.
Trên thang điểm 5, mức độ tiêu dùng xanh trung bình chỉ đạt 2,6 điểm, tương đương với tần suất "thỉnh thoảng", theo ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban điều tra người tiêu dùng của hiệp hội. "Khách hàng mua sắm các mặt hàng xanh nhiều hơn ở nhóm thực phẩm và đồ uống, còn ngành hàng khác lại hạn chế", ông nói.
Ba rào cản khiến sản phẩm xanh kém hấp dẫn người dùng, theo chuyên gia, là giá cao, thiếu thông tin và khó tìm mua. Trong đó, đa số người tiêu dùng (86%) chỉ sẵn sàng trả thêm 5-10% cho sản phẩm tự nhiên, hữu cơ. Võ Tấn nói anh chỉ chấp nhận mức chênh lệch giá của loại sản phẩm này tối đa 20%.
Chị Trâm Nhỏ (phường Gia Định ) ủng hộ sản phẩm xanh đã nhiều năm. Để săn các sản phẩm tự nhiên, thực phẩm hữu cơ, chị đặt mua từ các hợp tác xã ở vùng cao tại Sa Pa (Lào Cai) về TP HCM, nên chi phí vận chuyển thường cao. Theo chị, các mặt hàng này vốn đã đắt đỏ, gần đây tiếp tục tăng giá.
"Vải linen 100% màu muối tiêu hoặc nhuộm chàm dao động 180.000-200.000 đồng mỗi mét. Cửa hàng vừa thông báo tăng thêm 10.000 đồng một mét vải vì chi phí đầu vào, giá nhiên liệu và khan hiếm sợi. Đầm may bằng vải này mặc rất thích nhưng giờ giá thành lên tới tiền triệu một chiếc", chị kể.
Theo bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, dù các bên nỗ lực thúc đẩy tiêu dùng xanh nhưng phản ứng của thị trường chưa như kỳ vọng. "Tiêu dùng xanh đang gặp khó trong bối cảnh khách hàng phải thắt chặt chi tiêu", bà nhận định.
Bên cạnh rào cản về giá, bà Hạnh cho rằng sản phẩm xanh chưa có độ phủ rộng tại các điểm bán lẻ, và đòi hỏi người mua phải có kiến thức nhất định để lựa chọn.
Từ trải nghiệm người dùng, Minh Vy cho biết các siêu thị hay cửa hàng tiện lợi chị thường lui tới rất hiếm bán sản phẩm bền vững, hoặc nếu có cũng chưa đủ sức thuyết phục người mua.
"Muốn mua sắm "xanh" tôi phải đến các cửa hàng chuyên biệt hoặc showroom của thương hiệu, khá bất tiện", chị chia sẻ.
Trước đó, "Khảo sát Người tiêu dùng 2025 tại Việt Nam" của PwC cũng chỉ ra xu hướng tương tự, với 96% cảm thấy lo ngại về biến đổi khí hậu, cao hơn trung bình châu Á - Thái Bình Dương (86%).
Nhưng để ứng phó, nhiều người chọn cách hạn chế mua sắm thay vì chuyển sang sản phẩm bền vững. Đơn cử, 70% người tiêu dùng được hỏi nói sẽ chỉ mua những gì họ cần để giảm thiểu lãng phí thực phẩm. Mức này cao hơn ngưỡng trung bình châu Á - Thái Bình Dương (68%).
Điều này dễ hiểu bởi chi phí vẫn là mối bận tâm hàng đầu, với 47% người được hỏi cho rằng giá là yếu tố chính khi họ lựa chọn thực phẩm. "Người tiêu dùng ngày nay mong muốn các sản phẩm vừa phải chăng về giá, vừa mang lại lợi ích về sức khỏe và sự tiện lợi. Điều này tạo ra bối cảnh đầy thách thức cho doanh nghiệp", báo cáo nhận định.
Ông Nguyễn Văn Phượng phân tích khảo sát tiêu dùng xanh tại họp báo về Chuỗi hoạt động 30 năm Hàng Việt Nam Chất lượng cao ngày 24/3. Ảnh: BSA
Theo ông Nguyễn Văn Phượng, tiêu dùng xanh tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn ổn định về nhận thức nhưng tăng trưởng chậm về hành vi. Trong trung hạn (2025-2027), xu hướng tiếp tục phát triển nhưng khó bứt phá nếu không có các can thiệp mang tính hệ thống từ phía chính sách và thị trường.
Theo chuyên gia, cần tháo các điểm nghẽn thị trường gồm thu hẹp khoảng cách giá, chuẩn hóa và minh bạch thông tin, mở rộng độ phủ và tập trung vào nhóm khách hàng tiềm năng. "Để tiêu dùng xanh trở thành chuẩn mực phổ biến, sản phẩm phải dễ tiếp cận, đáng tin cậy và hợp túi tiền", ông nói.
Bà Vũ Kim Hạnh khuyến nghị doanh nghiệp kiên định con đường "xanh hóa", tiếp tục giải thích giá trị sản phẩm với người dùng. Bà gợi ý các doanh nghiệp giải pháp điều chỉnh quy cách. Ví dụ, thay vì chỉ bán những sản phẩm khối lượng, dung tích lớn, nhà sản xuất có thể chia nhỏ đơn vị sản phẩm để phù hợp với "túi tiền" khách hàng trong mỗi lần mua sắm.
Viễn Thông
