GS Ngô Bảo Châu, Giám đốc Khoa học Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán (VIASM), ngày 6/3 cho biết hoạt động nằm trong chương trình "Học giả hội tụ". Trước mắt, 6 giáo sư Việt ở nước ngoài cam kết làm việc với VIASM 2-3 tháng mỗi năm, trong ba năm. Dự kiến chương trình sẽ được mở rộng với nhiều tên tuổi uy tín khác trong thời gian tới.
Họ sẽ cùng ông và PGS Lê Minh Hà - Giám đốc điều hành VIASM, đồng hướng dẫn các nghiên cứu sinh Toán học, trước hết ở trường Đại học Khoa học Tự nhiên (HUS), Đại học Quốc gia Hà Nội, từ năm nay.
Trong đó, 4 nhà Toán học đang ở Mỹ gồm: Đào Hải Long (Đại học Kansas), Nguyễn Xuân Long (Đại học Michigan), Hà Huy Tài (Đại học Tulane) và Nguyễn Trọng Toán (Đại học bang Pennsylvania). Hai người còn lại là Ngô Đắc Tuấn (Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp), Phan Thành Nam (Đại học Ludwig Maximilian München, Đức).
Theo ông Châu, đây là những nhà khoa học Việt nổi tiếng thế giới ở nhiều lĩnh vực trong Toán học, như Đại số giao hoán, Hình học đại số, Học máy và Thống kê Toán học, Vật lý - Toán, Tổ hợp...
Nhiều người giành huy chương Olympic Toán quốc tế thời phổ thông (như GS Đào Hải Long, Nguyễn Xuân Long, Ngô Đắc Tuấn) hay giải thưởng danh giá (GS Phan Thành Nam với giải EMS từ Hội Toán học châu Âu, GS Nguyễn Trọng Toán với giải T. Brooke Benjamin của Hiệp hội toán học Công nghiệp và Ứng dụng quốc tế).
Ngoài đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, họ giảng dạy các chuyên đề chuyên môn ở Việt Nam.
Còn các nghiên cứu sinh ở HUS được miễn học phí, cấp học bổng và sinh hoạt phí. Mức hỗ trợ sinh hoạt phí cao nhất là 16,7 triệu đồng một tháng với nghiên cứu sinh đã có bằng thạc sĩ và 12 triệu đồng với nhóm còn lại. Ngoài ra, họ nhận chi phí tham gia các hoạt động chuyên môn, được xét cử đi học tập, nghiên cứu ở nước ngoài. Tất cả do Quỹ hỗ trợ đổi mới Giáo dục Việt Nam (VIEF) tài trợ.
GS Nguyễn Trọng Toán (rái) và GS Đào Hải Long, hai trong số 6 nhà Toán học sẽ cùng hướng dẫn nghiên cứu sinh Việt Nam. Ảnh: NVCC - VIASM
Chia sẻ thêm, GS Ngô Bảo Châu cho biết ông kỳ vọng đào tạo đội ngũ tiến sĩ Toán học ngay trong nước, có trình độ nghiên cứu đỉnh cao, cạnh tranh với quốc tế.
Ông nhìn nhận số này hiện rất hiếm, chỉ đếm trên đầu ngón tay. Trong khi đó, Việt Nam có nhiều học sinh giỏi Toán. Hàng năm chỉ có 6 em được chọn thi Olympic Toán quốc tế nhưng thực tế có khoảng 50 em có trình độ tương tự hoặc gần bằng như thế. Nếu được định hướng, hỗ trợ đào tạo, Việt Nam có thể có khoảng 25 người đi theo con đường nghiên cứu Toán hoặc làm Toán ứng dụng trong khoảng chục năm tới, dần dần tạo ra đội ngũ các nhà Toán học xuất sắc.
"Tất nhiên có nhiều em xuất sắc nhận học bổng du học nước ngoài", ông Châu nói, song cho biết coi phát triển Toán học và đào tạo Toán như một ngành công nghiệp.
"Để nó thực sự mạnh, chúng ta không chỉ hài lòng với 'xuất khẩu thô' mà phải thúc đẩy 'sản xuất' trong nước, tức đào tạo nhân tố hạt nhân, xuất sắc ngay trong nước để dẫn dắt nền Toán học Việt Nam".
GS.TSKH Vũ Hoàng Linh, Bí thư Đảng ủy trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, cũng nhìn nhận Việt Nam không thiếu tài năng Toán học ở bậc THPT, thể hiện ở kết quả các kỳ thi Toán quốc tế. Tuy nhiên, để các em tiếp tục phát triển, trở thành hạt nhân xây dựng cho Toán học Việt Nam thì rất cần công tác đào tạo từ bậc cử nhân đến tiến sĩ và sau tiến sĩ.
"Ngoài kinh phí, cơ sở vật chất, người học được hướng dẫn bởi các nhà khoa học xuất sắc là rất quan trọng", ông nói.
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội và VIASM ký thảo thuận hợp tác, ngày 5/3. Ảnh: Hoài Hương
Ngoài thuyết phục một số nhà khoa học đầu ngành về nước làm việc, GS Ngô Bảo Châu nói ấp ủ tổ chức một "lò luyện Toán" dành cho nhiều nhóm, từ học sinh phổ thông xuất sắc đến sinh viên, nghiên cứu sinh. Ông và các nhà Toán học sẽ có những bài giảng, buổi thảo luận theo chủ đề, có thể kéo dài cả ngày hoặc cả tuần, thay vì 1-2 tiết học thông thường.
"Tôi coi việc tham gia, hỗ trợ đào tạo, nghiên cứu Toán học trong nước là nhiệm vụ lớn của mình", ông Châu bày tỏ. "Đây cũng là một trong những lý do khiến tôi chuyển về làm việc gần Việt Nam (Đại học Hong Kong)".
Dương Tâm - Lệ Nguyễn
