LTS: Năm 2025 thực sự là một năm sôi động của ngành văn hoá, trong đó điểm nhấn ấn tượng là những "siêu concert" quy mô quốc gia liên tục "cháy vé". Nó cho thấy một sự dịch chuyển mạnh mẽ: Văn hóa Việt đang trở thành một "thực thể" kinh tế sôi động, nơi không còn chỉ để giải trí mà còn khơi dậy niềm tự hào và khát vọng vươn ra biển lớn.
Chưa bao giờ, khái niệm "Công nghiệp văn hóa" lại rõ hình, rõ nét và đầy quyền năng đến thế. Đã đến lúc chúng ta thôi nhìn văn hóa như một ngành chỉ thuần túy bảo tồn hay giải trí. Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam đã mở ra một tư duy đột phá: Văn hóa phải là một "ngành công nghiệp" hái ra tiền, là sức mạnh kinh tế đưa văn hóa Việt Nam vươn tầm và lấy con người làm trung tâm của sự phát triển.
Để làm rõ hơn tinh thần của Nghị quyết 80, về cơ hội phát triển mới của ngành văn hoá cũng như quyền lợi của nghệ sĩ, người dân sẽ thay đổi ra sao, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hoá, Giáo dục của Quốc hội trong những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026.
Văn hóa phải đi vào nếp nhà
PV: Theo các chuyên gia, Nghị quyết 80 đã có những giải pháp đúng và trúng, mang tính đột phá và được coi là cuộc "chấn hưng văn hoá" Việt Nam. Với cá nhân ông, trong Nghị quyết 80, đâu là điểm mà ông quan tâm nhất? Nếu phải chọn ra một 'từ khóa' mang tính đột phá nhất, thực tế nhất của Nghị quyết này để gửi tới độc giả, ông sẽ chọn từ gì?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Với tôi, điểm "đúng và trúng" nhất của Nghị quyết 80 là nó đặt văn hóa và con người vào trung tâm của mô hình phát triển, không còn như một phần "phụ trợ", mà như một hệ điều tiết của chất lượng sống, của năng lực cạnh tranh, của sức mạnh mềm và cả sức bền Quốc gia. Nghị quyết nói rất rõ: Phát triển văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn
Nếu phải chọn một "từ khóa" để gửi tới độc giả, tôi chọn từ "thực thi". Bởi điều làm nên "chấn hưng" không chỉ là chủ trương hay, mà là năng lực biến chủ trương thành thay đổi nhìn thấy được trong từng chính sách, từng thiết chế, từng không gian sống và từng cơ hội nghề nghiệp của người dân.
Và Nghị quyết 80, theo tôi, đã tạo ra một "khung hành động" đủ rộng để mọi chủ thể cùng bước vào: Nhà nước kiến tạo, thị trường khơi thông, xã hội đồng hành, người dân là trung tâm thụ hưởng và cũng là chủ thể sáng tạo.
"Từ khóa" ấy cũng nhắc chúng ta một điều rất đời thường: Văn hóa không thể chỉ nằm trên diễn đàn hay trong hội trường; văn hóa phải đi vào trường học, đi vào khu công nghiệp, đi vào mạng xã hội, đi vào nếp nhà, để mỗi người cảm thấy mình sống tử tế hơn, an toàn hơn, tự hào hơn và có thêm cơ hội mưu sinh từ chính giá trị Việt Nam.
PV: Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, cần nhận thức và hành động theo tinh thần mới. Vậy Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam sẽ có ý nghĩa như thế nào trong giai đoạn hiện nay thưa ông?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, điều quan trọng nhất là chuyển từ tư duy "quản lý văn hóa" sang tư duy "quản trị phát triển bằng văn hóa". Nghị quyết 80 có ý nghĩa lớn ở chỗ: Nó tạo ra một la bàn giá trị cho giai đoạn phát triển nhanh, giúp chúng ta không bị cuốn vào tăng trưởng bằng mọi giá, không trả giá bằng sự xuống cấp môi trường văn hóa, đạo đức xã hội, niềm tin cộng đồng và chất lượng con người.
Concert Tổ quốc trong tim do Báo Nhân dân tổ chức là điểm nhấn ấn tượng về văn hoá trong năm 2025.
Tôi cho rằng Nghị quyết 80 là một lời nhắc rất mạnh: Nếu coi kinh tế là "động cơ", thể chế là "khung gầm", khoa học – công nghệ là "hệ tăng tốc" thì văn hóa chính là hệ điều khiển để cỗ xe phát triển đi đúng hướng, đúng tốc độ và đúng mục tiêu: Hạnh phúc của Nhân dân, sự bền vững của Quốc gia và bản lĩnh Việt Nam trong hội nhập.
Ý nghĩa thứ hai là Nghị quyết khẳng định văn hóa không chỉ là câu chuyện của ngành văn hóa. Văn hóa là câu chuyện của giáo dục, truyền thông, doanh nghiệp, đô thị, nông thôn, môi trường số… Nói cách khác, Nghị quyết mở ra yêu cầu "liên ngành – liên kết – liên thông", buộc các cấp, các ngành phải cùng chịu trách nhiệm giải trình về các chỉ số văn hóa trong phát triển.
Và ý nghĩa sâu xa hơn nữa là: Nghị quyết 80 đang "gọi tên" một nhiệm vụ mang tính căn cốt: Xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới - có tri thức, có kỷ luật, có lòng nhân ái, có năng lực sáng tạo và có niềm tự hào dân tộc đủ vững để bước ra thế giới.
PV: "Phát triển văn hóa và con người là nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội…". Lần đầu tiên trong lịch sử của ngành văn hoá, văn hoá không còn đứng sau kinh tế hay chính trị, mà được đặt đúng vị trí là một trong những trụ cột phát triển của đất nước. Nghị quyết cũng nhấn mạnh vào 'công nghiệp văn hóa'. Nghĩa là đã đến lúc chúng ta thôi nhìn văn hóa như một ngành chỉ thuần túy bảo tồn giải trí hay tiêu tiền mà đã mở ra một tư duy đột phá: Văn hóa phải là một "ngành công nghiệp" hái ra tiền, là sức mạnh kinh tế đưa thương hiệu Việt vươn tầm.
Điều này sẽ mở ra những cơ hội như thế nào cho ngành văn hoá nói chung và con người nói riêng – bao gồm người dân, nghệ sĩ, thưa ông? Làm sao để văn hóa không chỉ là 'chi tiền' để bảo tồn, mà phải trở thành một ngành tạo ra giá trị kinh tế, tạo thêm việc làm cho người dân và nghệ sĩ?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Cơ hội lớn nhất mà Nghị quyết 80 mở ra nằm ở việc "mở khóa" cách nhìn: Văn hóa không chỉ là khoản chi để giữ gìn mà còn là một lĩnh vực tạo giá trị, tạo việc làm, tạo thương hiệu và tạo năng lực cạnh tranh. Nghị quyết đặt trọng tâm phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa, hướng tới hình thành các thương hiệu và sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa.
NSND Tự Long với tiết mục biểu diễn Trống cơm trong concert Anh trai vượt ngàn trông gai.
Với người dân, cơ hội là được thụ hưởng nhiều hơn và công bằng hơn: công viên, thư viện, nhà văn hóa, rạp chiếu phim, không gian sáng tạo, nền tảng số… phải trở thành dịch vụ công chất lượng. Với nghệ sĩ và người làm sáng tạo, cơ hội là có "đường đi" nghề nghiệp rõ ràng hơn: bản quyền được bảo vệ tốt hơn, thị trường minh bạch hơn, đặt hàng – đấu thầu – tài trợ có tiêu chí, có cạnh tranh lành mạnh, và quan trọng là có hệ sinh thái để tài năng không bị đơn độc.
Nhưng để văn hóa "hái ra tiền" theo nghĩa tích cực, tôi nghĩ phải làm đồng thời mấy việc: (1) Thể chế hóa: luật bản quyền, cơ chế đầu tư, PPP cho thiết chế văn hóa, chính sách thuế và quỹ hỗ trợ sáng tạo; (2) Hạ tầng: không gian biểu diễn, trường quay, trung tâm thiết kế, dữ liệu số về di sản; (3) Nhân lực: đào tạo quản trị văn hóa, sản xuất, phát hành, marketing sáng tạo; (4) Thị trường: kích cầu bằng mua sắm công văn hóa, bằng lễ hội – sự kiện, bằng du lịch trải nghiệm; (5) Niềm tin: chống hàng giả văn hóa, tôn trọng lao động sáng tạo, xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm.
Khi những "nút" ấy được tháo, văn hóa sẽ vừa giữ hồn dân tộc, vừa tạo sinh kế tử tế cho hàng triệu người.
PV: Có rất nhiều điểm mới, điểm thay đổi mang tính đột phá đã được nhắc đến trong Nghị quyết 80 nhưng tại cuộc họp báo quốc tế ngay sau khi kết thúc Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV Tô Lâm đã thẳng thắn nói: "Bài học kinh nghiệm trước đây là khâu tổ chức thực hiện luôn luôn là khâu yếu, Nghị quyết thì rất hay nhưng đi vào cuộc sống thì rất khó, không đạt được hiệu quả. Do đó lần này tính hành động được đề cập rất cao và rất cụ thể, để biến nhanh các chủ trương, đường lối chính sách của Đảng đi vào cuộc sống".
Câu hỏi quen thuộc nhưng chưa bao giờ cũ là: Nghị quyết có thực sự đi vào đời sống được không? Phá bỏ tư duy cũ cần những tinh thần hành động thế nào?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Câu hỏi "Nghị quyết có đi vào đời sống không?" là câu hỏi rất thẳng, và cũng rất công bằng. Vì chúng ta đã có bài học: Nhiều Nghị quyết rất hay, nhưng khâu yếu lại nằm ở tổ chức thực hiện. Và chính Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh tại họp báo sau Đại hội XIV rằng: khâu tổ chức thực hiện luôn luôn là khâu yếu…, do đó lần này tính hành động được đề cập rất cao và rất cụ thể.
Khán giả được thụ hưởng, được tự hào qua các chương trình nghệ thuật. Ảnh Hải Lê Cao.
Theo tôi, để phá bỏ tư duy cũ, trước hết phải thay đổi "thước đo". Nếu vẫn đánh giá văn hóa bằng báo cáo phong trào, bằng số buổi liên hoan, số cờ hoa, thì rất khó đi xa. Cần các chỉ tiêu đo được: mức thụ hưởng văn hóa của người dân; tỷ lệ không gian công cộng đạt chuẩn; tỷ lệ trường học có giáo dục nghệ thuật; doanh thu và việc làm của công nghiệp văn hóa; mức độ hài lòng của cộng đồng; mức độ an toàn văn hóa trên không gian số…
Thứ hai là thay đổi cơ chế phối hợp: văn hóa không thể "một mình một chợ". Phải có cơ chế liên ngành, ngân sách liên thông và phân cấp gắn trách nhiệm giải trình - đặc biệt trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang vận hành.
Thứ ba là tinh thần "làm đến cùng": Chọn đúng việc ưu tiên, làm có trọng tâm, có thời hạn, có người chịu trách nhiệm, có kiểm tra – giám sát độc lập.
Và thứ tư - tôi nghĩ rất quan trọng - là khơi dậy vai trò của xã hội: doanh nghiệp, cộng đồng, nghệ sĩ, người trẻ phải được tham gia như đối tác, chứ không chỉ là "đối tượng vận động". Khi hành động trở thành kỷ luật, Nghị quyết mới thực sự "sống".
Nghị quyết 80: Ai cũng được hưởng phần của mình trong đó
PV: Thưa ông, nhiều người vẫn nghĩ văn hóa là cái gì đó rất xa vời, chỉ dành cho những nhà quản lý hay giới nghệ sĩ, người làm văn hoá… Vậy để dễ hình dung, một người dân bình thường sẽ cảm nhận được sự thay đổi gì ngay trong đời sống hàng ngày của họ?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Một người dân bình thường sẽ cảm nhận Nghị quyết 80 không phải bằng câu chữ, mà bằng những thay đổi rất cụ thể trong đời sống hằng ngày. Tôi hình dung ít nhất có bốn lớp "cảm nhận".
Người dân bình thường sẽ cảm nhận Nghị quyết 80 không phải bằng câu chữ, mà bằng những thay đổi rất cụ thể trong đời sống hằng ngày.
Lớp thứ nhất là không gian sống: Công viên sạch hơn, phố phường văn minh hơn, quảng cáo bớt phản cảm, lễ hội bớt lộn xộn, khu dân cư có nhiều hoạt động cộng đồng tử tế; trẻ em có chỗ chơi, người già có chỗ sinh hoạt, người trẻ có không gian sáng tạo. Khi môi trường văn hóa được "tạo dựng và định hướng" lành mạnh, người dân sẽ thấy đời sống nhẹ nhõm hơn, ít bức bối hơn.
Lớp thứ hai là dịch vụ công văn hóa: Thư viện, bảo tàng, rạp chiếu phim, nhà hát, trung tâm văn hóa… thân thiện hơn, dễ tiếp cận hơn, có nội dung hấp dẫn hơn; các nền tảng số cung cấp tri thức, di sản, nghệ thuật cho mọi người, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.
Lớp thứ ba là cơ hội mưu sinh: Một làng nghề có thể bán sản phẩm qua thiết kế mới; một bạn trẻ có thể làm phim ngắn, game, âm nhạc, thiết kế… và có cơ chế bảo vệ bản quyền; một nghệ sĩ có thêm sàn diễn và thị trường.
Lớp thứ tư là niềm tin: Người dân thấy những điều tử tế được tôn vinh, thấy chuẩn mực ứng xử được củng cố, thấy "nói đi đôi với làm" trong quản lý văn hóa.
Nếu phải nói gọn: Nghị quyết 80, khi đi vào đời sống, sẽ làm cho "đời sống văn hóa" không còn là khẩu hiệu, mà là chất lượng sống - và ai cũng được hưởng phần của mình trong đó.
PV: Chúng ta thường hay lấy Hàn Quốc để làm ví dụ điển hình cho việc quảng bá văn hóa qua phim ảnh, âm nhạc để biến nó thành giá trị kinh tế, giúp nhà nước và người dân làm giàu từ văn hóa và du lịch. Ở Việt Nam, chúng ta có rất nhiều tiềm năng lớn, như nền ẩm thực phong phú với phở, nem; có áo dài đã thành bản sắc nhận diện, có nhiều điểm đến thuộc top hàng đầu thế giới… Nghị quyết sẽ 'tiếp sức' thế nào để những thế mạnh này cũng tạo nên những 'cơn sốt' toàn cầu như vậy?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Câu chuyện Hàn Quốc thành công với văn hóa là bài học về chiến lược quốc gia: Họ kiên trì đầu tư vào nội dung, vào công nghệ, vào phân phối toàn cầu và vào thương hiệu. Việt Nam có tiềm năng rất lớn, nhưng muốn tạo "cơn sốt" toàn cầu thì phải biến tiềm năng thành sản phẩm có ngôn ngữ quốc tế, có tiêu chuẩn, có bản quyền và có hệ sinh thái.
Nghị quyết 80 "tiếp sức" theo hướng: Coi công nghiệp văn hóa là động lực; phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa; gắn văn hóa với thị trường và hội nhập. Nhưng từ tinh thần đó, tôi đề nghị mấy hướng cụ thể:
Diễu hành tái hiện vẻ đẹp trang phục truyền thống Bách Hoa Bộ Hành tại concert Anh trai vượt ngàn trông gai.
Thứ nhất, với ẩm thực: Không chỉ quảng bá "phở, nem" như biểu tượng, mà phải chuẩn hóa trải nghiệm - từ câu chuyện nguồn gốc, tiêu chuẩn vệ sinh đến thiết kế không gian, đào tạo đầu bếp, bản đồ ẩm thực số và các lễ hội ẩm thực có bản quyền, có truyền thông quốc tế.
Thứ hai, với áo dài: Cần chuỗi giá trị từ thiết kế, chất liệu, trình diễn, phim ảnh, du lịch, quà tặng; xây dựng tuần lễ áo dài mang tầm khu vực; đưa áo dài vào các sản phẩm văn hóa đại chúng để lan tỏa tự nhiên.
Thứ ba, với điểm đến: Muốn "bùng nổ" thì phải kể được câu chuyện văn hóa. Du lịch không chỉ là cảnh đẹp, mà là trải nghiệm bản sắc - di sản, nghệ thuật, ẩm thực, lễ hội, lối sống.
Thứ tư, với nội dung số: Phim, nhạc, game, hoạt hình, sách… cần chính sách khuyến khích sáng tạo và cơ chế phân phối xuyên biên giới; đồng thời bảo vệ bản quyền nghiêm minh.
Khi văn hóa Việt Nam được kể bằng sản phẩm chất lượng cao, nhất quán thương hiệu, và được thế giới tiếp cận thuận lợi, "cơn sốt" sẽ không còn là ước mơ, mà là kết quả của một hệ thống.
Hãy dành ngày 24/11 để tự hỏi mình sống có văn hóa hơn chưa, gia đình có ấm hơn chưa...
PV: Thưa ông, con số 24/11 mang thông điệp lịch sử rất lớn gắn liền với câu nói bất hủ của Bác Hồ: 'Văn hóa soi đường cho quốc dân đi'. Việc chính thức hóa ngày này thành một ngày nghỉ lễ có phải là cách chúng ta 'thắp lại' ngọn đuốc đó trong bối cảnh hiện đại không?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Ngày 24/11 gắn với câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi" là một biểu tượng rất đẹp. Nghị quyết 80 thống nhất chọn 24/11 hằng năm là "Ngày Văn hóa Việt Nam", với chủ trương người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương, nhằm nâng cao thụ hưởng văn hóa và khơi dậy thực hành lối sống văn minh.
Tôi nhìn việc này như một cách "thắp lại ngọn đuốc", nhưng không phải bằng nghi lễ, mà bằng một cam kết xã hội: dành trọn một ngày để mỗi người tự hỏi mình sống có văn hóa hơn chưa, gia đình có ấm hơn chưa, cộng đồng có tử tế hơn chưa, không gian mạng có lành mạnh hơn chưa.
Tuy nhiên, cũng cần nói rõ một điều để công chúng hiểu đúng: Đây là chủ trương trong Nghị quyết, còn việc trở thành ngày nghỉ lễ chính thức sẽ cần được thể chế hóa trong pháp luật theo quy trình lập pháp. Sự minh bạch này rất quan trọng để tránh kỳ vọng sai hoặc hiểu nhầm.
Ngày Văn hoá Việt Nam là dịp để chúng ta trở về với những giá trị làm cho con người mạnh lên từ bên trong: sự gắn kết gia đình, sự biết ơn, sự tử tế.
Nếu làm tốt, Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ không chỉ là "ngày nghỉ", mà là "ngày nhớ": nhớ về cội nguồn, nhớ về chuẩn mực, nhớ rằng văn hóa không ở đâu xa - nó ở trong cách ta nói, cách ta hành xử, cách ta tiêu dùng, cách ta ứng xử với di sản và cả cách ta cư xử trên mạng. Và khi cả xã hội có một ngày cùng hướng về những giá trị chung, sức mạnh mềm sẽ được bồi đắp từ những điều giản dị nhất.
PV: Nhiều quốc gia có ngày Quốc khánh, ngày Lao động, nhưng không nhiều nơi có một ngày nghỉ riêng để 'tôn vinh văn hóa'. Ông đánh giá thế nào về vị thế của Ngày Văn hóa Việt Nam khi được đặt ngang hàng với các kỳ nghỉ lễ lớn trong năm?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Việc có một ngày tôn vinh văn hóa, nếu được thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 80, sẽ là một dấu mốc rất đặc biệt trong cách một quốc gia tự định nghĩa sức mạnh của mình. Nhiều nước có Quốc khánh, ngày Lao động, ngày tưởng niệm… nhưng một ngày nghỉ dành riêng để khẳng định văn hóa là "đi trước soi đường" thì không phổ biến. Vì thế, vị thế của Ngày Văn hóa Việt Nam - nếu được luật hóa và tổ chức hiệu quả - sẽ thể hiện một thông điệp rõ ràng: Việt Nam coi trọng chất lượng phát triển, coi trọng con người, coi trọng bản sắc trong hội nhập.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh: "đặt ngang hàng" với các kỳ nghỉ lễ lớn không có nghĩa là làm to hình thức. Giá trị của ngày này nằm ở sự tham gia của toàn dân. Quốc khánh làm bừng lên lòng yêu nước; ngày Lao động tôn vinh giá trị lao động; thì Ngày Văn hóa Việt Nam cần tôn vinh "giá trị sống": tôn trọng pháp luật, tôn trọng cộng đồng, tôn trọng lao động sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt, và gìn giữ những điều làm nên bản sắc Việt Nam.
Nếu tổ chức tốt, đây còn là cơ hội để định vị thương hiệu quốc gia: một Việt Nam thân thiện, giàu bản sắc, sáng tạo và đáng sống. Đồng thời, ngày này có thể trở thành "cú hích" cho các ngành công nghiệp văn hóa: biểu diễn, điện ảnh, xuất bản, du lịch văn hóa, thiết kế… tạo ra nhu cầu, kích hoạt thị trường và nuôi dưỡng thói quen tiêu dùng văn hóa lành mạnh.
Nói cách khác, Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là một "kỳ nghỉ", mà có thể trở thành một "ngày phát triển" của Quốc gia.
Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ không chỉ là "ngày nghỉ" mà còn là "ngày nhớ".
PV: Người dân thường nghe 'nghỉ lễ' là nghĩ đến đi chơi, ngủ bù hoặc ăn tiệc. Vậy theo ông, chúng ta nên định nghĩa việc 'nghỉ một ngày hưởng nguyên lương' vào Ngày Văn hóa như thế nào để nó không chỉ là một ngày nghỉ vật lý, mà là một ngày 'nạp năng lượng' về tinh thần?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi đồng ý. Nghe "nghỉ lễ" người ta dễ nghĩ đến nghỉ ngơi, du lịch, ăn uống. Điều đó không sai - vì nghỉ ngơi cũng là một phần của văn hóa. Nhưng nếu Ngày Văn hóa Việt Nam chỉ dừng ở "nghỉ vật lý" thì sẽ lãng phí một ý tưởng rất đẹp mà Nghị quyết 80 đặt ra.
Theo tôi, nên định nghĩa ngày nghỉ này như một ngày "nạp năng lượng tinh thần". Nạp bằng cách trở về với những giá trị làm cho con người mạnh lên từ bên trong: sự gắn kết gia đình, sự biết ơn, sự tử tế, lòng tự hào, năng lực thưởng thức cái đẹp, thói quen đọc và học. Đó là những "dưỡng chất" tinh thần mà một xã hội phát triển nhanh càng cần hơn.
Về mặt tổ chức xã hội, cần thiết kế để người dân có điểm đến và lý do để tham gia: bảo tàng mở cửa miễn phí hoặc giảm giá; thư viện, rạp phim, nhà hát có chương trình đặc biệt; không gian công cộng có hoạt động nghệ thuật đường phố văn minh; trường học, khu dân cư có "ngày hội gia đình"; các nền tảng số có chiến dịch lan tỏa đọc sách, xem phim Việt Nam, nghe nhạc Việt Nam, tìm hiểu di sản Việt Nam. Quan trọng hơn, phải tránh biến ngày này thành "phong trào hành chính". Văn hóa không đo bằng băng rôn, mà đo bằng sự tự nguyện và cảm xúc tích cực của người tham gia.
Nếu làm được như vậy, Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ giúp mỗi người "nghỉ" đúng nghĩa: nghỉ để lành lại, để gần nhau hơn, để hiểu mình là ai trong dòng chảy dân tộc, và để ngày mai làm việc tốt hơn, sống tốt hơn.
5 "thực đơn" hiệu quả, dễ làm cho ngày nghỉ Văn hoá Việt Nam
PV: Nếu được gợi ý cho độc giả một 'thực đơn' hoạt động văn hóa ý nghĩa nhất vào ngày 24/11, ông sẽ khuyên mỗi gia đình nên làm gì (đi bảo tàng, đọc sách, hay về thăm quê...)?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Nếu gọi là một "thực đơn" hoạt động văn hóa cho ngày 24/11, tôi muốn gợi ý theo tinh thần: ít thôi nhưng sâu, gần thôi nhưng thật.
Món thứ nhất: Một cuộc trò chuyện gia đình. Hãy dành ít nhất một giờ để cả nhà kể cho nhau nghe về một ký ức đẹp, một người tử tế, một bài học làm người. Văn hóa bắt đầu từ gia đình - từ cách ta lắng nghe nhau, tôn trọng nhau và yêu thương nhau.
Món thứ hai: Một hoạt động "chạm" vào di sản. Có thể là đi bảo tàng, đi một di tích gần nhà, hoặc đơn giản là xem một phim tài liệu về lịch sử quê hương. Điều quan trọng là tạo cho trẻ em cảm giác: quá khứ không xa lạ, và bản sắc không phải điều trừu tượng.
Học sinh Thủ đô đến tìm hiểu và đọc sách tại chuỗi sự kiện. Ảnh: Minh Quyết/TTXVN
Món thứ ba: Một giờ đọc. Mỗi người chọn một cuốn sách, hoặc cùng đọc chung một truyện, một bài thơ. Đọc để tâm trí chậm lại, để ngôn ngữ đẹp hơn, và để suy nghĩ có chiều sâu hơn.
Món thứ tư: Một trải nghiệm nghệ thuật Việt Nam. Xem một vở diễn, nghe một buổi hòa nhạc, xem một bộ phim Việt Nam chất lượng, hoặc tham gia workshop thủ công, thiết kế, nhiếp ảnh… Điều này vừa bồi đắp thẩm mỹ, vừa là cách "mua" sự sáng tạo một cách văn minh - nuôi thị trường công nghiệp văn hóa mà Nghị quyết 80 nhấn mạnh.
Món thứ năm, rất Việt Nam đó là về thăm quê, thăm người thân, thắp nén hương tri ân - để nhắc mình rằng văn hóa là dòng chảy của biết ơn. Thực đơn ấy không tốn kém, nhưng nếu làm đều đặn, nó tạo ra một "thói quen văn hóa" bền vững cho mỗi gia đình.
Tôi sẽ dành thời gian cho gia đình - một bữa cơm chậm rãi, không điện thoại, để nghe nhau nhiều hơn
PV: Với bản thân ông, ngày Văn hoá đầu tiên này, ông sẽ làm gì vào ngày đó?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Nếu là ngày Văn hóa đầu tiên, tôi nghĩ tôi sẽ chọn một lịch trình giản dị nhưng có ý nghĩa. Buổi sáng, tôi muốn dành thời gian cho gia đình - một bữa cơm chậm rãi, không vội vàng, không điện thoại, để nghe nhau nhiều hơn. Bởi tôi luôn tin: gia đình là "thiết chế văn hóa" nhỏ nhất nhưng quyết định nhất; nếu gia đình đổ vỡ, mọi khẩu hiệu văn hóa ngoài xã hội đều trở nên chông chênh.
"Tôi muốn ngày ấy nhắc mình một điều: văn hóa không nằm ở lời nói lớn, mà ở cách ta sống tử tế trong những điều nhỏ", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.
Sau đó, tôi sẽ đi một không gian văn hóa công cộng - có thể là một bảo tàng, một thư viện, hoặc một triển lãm. Tôi muốn nhìn cách người dân tiếp cận văn hóa: họ có háo hức không, có thuận tiện không, có được chào đón không. Với người làm chính sách, đôi khi một buổi quan sát như thế còn quý hơn nhiều báo cáo.
Buổi chiều, tôi muốn gặp một vài nghệ sĩ, nhà sáng tạo trẻ - nghe họ nói về khó khăn của nghề, về bản quyền, về thị trường, về khát vọng đưa sản phẩm Việt Nam ra thế giới. Nghị quyết 80 nói về công nghiệp văn hóa; để công nghiệp ấy sống, phải hiểu "đầu vào" là con người sáng tạo đang cần gì và "đầu ra" là công chúng đang mong gì.
Buổi tối, tôi sẽ chọn xem một tác phẩm nghệ thuật Việt Nam - một vở diễn, một bộ phim, hoặc một chương trình âm nhạc tử tế. Và nếu còn thời gian, tôi sẽ viết vài dòng: không phải để "tuyên truyền", mà để lưu lại cảm giác của một ngày khi cả xã hội cùng hướng về văn hóa.
Tôi muốn ngày ấy nhắc mình một điều: Văn hóa không nằm ở lời nói lớn, mà ở cách ta sống tử tế trong những điều nhỏ.
Văn hoá Việt Nam sau 5 năm, 10 năm nữa: Biết đi xa nhưng đừng quên đến từ đâu
PV: Ông kỳ vọng gì vào diện mạo của đất nước sau 5 hay 10 năm nữa, khi Nghị quyết 80 đã đi vào đời sống?
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Kỳ vọng của tôi sau 5 - 10 năm không phải là những khẩu hiệu hoành tráng, mà là một diện mạo có thể "chạm" được.
Trước hết, tôi kỳ vọng môi trường văn hóa lành mạnh hơn: bạo lực, phản cảm, tin giả độc hại giảm đi; chuẩn mực ứng xử tốt lên; không gian công cộng văn minh hơn; và đặc biệt, môi trường văn hóa số được quản trị tốt hơn để trẻ em và người yếu thế được bảo vệ.
Hòa Minzy tái hiện lễ cưới của vua Bảo Đại, hoàng hậu Nam Phương trong concert 1/2/2026.
Thứ hai, tôi kỳ vọng mức thụ hưởng văn hóa của người dân tăng rõ: ai cũng có cơ hội tiếp cận thư viện, bảo tàng, sân chơi, hoạt động nghệ thuật - không phân biệt giàu nghèo, thành thị hay nông thôn. Văn hóa khi ấy không còn là "đặc quyền", mà là "quyền" và là chất lượng dịch vụ công.
Thứ ba, tôi kỳ vọng công nghiệp văn hóa trở thành một khu vực kinh tế có đóng góp thực chất: có doanh nghiệp văn hóa lớn mạnh, có nhiều việc làm mới cho giới trẻ, có các thương hiệu quốc gia về phim, nhạc, thiết kế, game, du lịch văn hóa… đúng như tinh thần Nghị quyết 80 hướng tới.
Thứ tư, tôi kỳ vọng người nghệ sĩ được tôn trọng bằng thể chế: bản quyền được bảo vệ, đặt hàng minh bạch, tài năng được nuôi dưỡng, và những sáng tạo tử tế có đất sống.
Và sau cùng - kỳ vọng lớn nhất - là con người Việt Nam: Tự tin hơn, kỷ luật hơn, nhân ái hơn, sáng tạo hơn; biết hội nhập nhưng không hòa tan; biết làm giàu nhưng không đánh mất phẩm giá; biết đi xa nhưng không quên mình từ đâu.
Nếu 5 - 10 năm tới chúng ta nhìn thấy những điều ấy trong đời sống thường ngày, thì có thể nói Nghị quyết 80 đã thực sự "đi vào đời sống", và đất nước sẽ vững vàng hơn trong kỷ nguyên phát triển mới.
PV: Trân trọng cảm ơn PGS.TS Bùi Hoài Sơn!
PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Những nghệ sĩ như Nguyễn Văn Chung, Tùng Dương nên có cơ chế đặc thù trong phong tặng danh hiệu, giải thưởngGĐXH - PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng "cần suy nghĩ về cơ chế đặc thù trong việc phong tặng danh hiệu NSƯT, NSND, giải thưởng cho những nghệ sĩ hoạt động tự do nhưng có cống hiến nổi bật". Ca sĩ Duyên Quỳnh và nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung từng được TP HCM trao bằng khen vì lan toả tinh thần yêu nước nhờ ca khúc Viết tiếp câu chuyện hoà bình, và hình thức này nên được nhân rộng để khuyến khích sự dấn thân sáng tạo của các nghệ sĩ.
