Có bao giờ bạn giật mình khi thấy đứa con 5 tuổi của mình chống nạnh quát bác giúp việc vì ly nước cam chưa đủ ngọt? Hay cách con ném món đồ chơi xuống sàn và ra lệnh "dọn đi" một cách trơ trẽn? Đừng vội trách con hư, hãy tĩnh tâm lại và nhìn vào chính mình.
Trong guồng quay bận rộn của cuộc sống hiện đại, đặc biệt là khi sống ở chung cư chật hẹp, ranh giới giữa chủ và tớ, giữa người thuê và người làm đôi khi khiến chúng ta quên mất sự tử tế tối thiểu. Cách bạn ứng xử với người lạ đang sống chung dưới một mái nhà, thực chất, là bài học đạo đức sống động nhất mà con bạn đang "copy" mỗi ngày.
Chúng ta vẫn thường nghe câu "phúc đức tại mẫu", nhưng nhiều người chỉ hiểu đơn giản là mẹ làm từ thiện, mẹ đi chùa thì con được hưởng phước. Thực ra, cái "phước" ấy hiện hữu ngay trong nếp nhà, trong hơi ấm của cách đối nhân xử thế hàng ngày. Trong cuộc sống hiện đại, việc thuê người giúp việc (hay bảo mẫu) để san sẻ gánh nặng việc nhà, chăm con là điều quá đỗi bình thường.
Người giúp việc, xét cho cùng, là người lạ nhưng lại là người thân cận nhất với gia đình ta. Họ nấu cơm ta ăn, giặt quần áo ta mặc, và đôi khi, thời gian họ ở bên con cái ta còn nhiều hơn chính bản thân ta. Thế nhưng, bi kịch của giáo dục gia đình lại thường bắt đầu từ mối quan hệ "nhạy cảm" này, khi người mẹ vô tình đặt mình ở vị trí "bề trên" quá cao.
Tôi từng chứng kiến một người bạn, vốn là người rất khéo léo ngoài xã hội, nhưng khi về nhà lại "lột xác" thành một bà chủ khó tính. Chỉ cần bác giúp việc lỡ tay làm mặn món canh hay quên lau một góc tủ, cô ấy sẵn sàng buông những lời chì chiết nặng nề, thậm chí ám chỉ đến xuất thân quê mùa của họ ngay trước mặt con trẻ.
Cô ấy nghĩ rằng "tôi trả tiền, tôi có quyền yêu cầu sự hoàn hảo". Nhưng cô ấy không nhận ra, đứa con trai 6 tuổi đang ngồi chơi lego bên cạnh đã thu vào tầm mắt tất cả. Và rồi, hệ quả đến sớm hơn cô tưởng. Một ngày nọ, thằng bé hét lên vào mặt bác giúp việc: "Bà là người làm, bà phải nghe lời tôi, mẹ tôi trả tiền cho bà cơ mà!". Lúc ấy, cô bạn tôi sững sờ, nhưng liệu có phải lỗi hoàn toàn do đứa trẻ?
Trẻ con như một tờ giấy trắng, và cha mẹ chính là người cầm bút vẽ lên đó những nét đầu tiên. Chúng không học từ những bài giảng đạo đức khô khan trong sách vở, chúng học từ cách mẹ nhăn mặt khi bác giúp việc làm vỡ cái bát, học từ cái bĩu môi khi mẹ nói về "người nhà quê", học từ thái độ dửng dưng khi mẹ sai bảo người lớn tuổi hơn mình mà không có lấy một tiếng "ạ, dạ, thưa". Nếu mẹ coi người giúp việc là "công cụ" được mua bằng tiền, con sẽ học được sự lạnh lùng và tính toán. Nếu mẹ coi họ là "người dưới", con sẽ học được sự kiêu ngạo và thói khinh người. Ngược lại, nếu mẹ trân trọng sức lao động của họ, con sẽ học được lòng biết ơn và sự bình đẳng.
Ứng xử với người giúp việc, khó nhất là giữ được cái "uy" của chủ nhà nhưng vẫn giữ được cái "tình" của con người. Có những người mẹ rất tinh tế, họ dạy con phải gọi người giúp việc là "bác", là "cô" xưng "con" lễ phép, dù người đó có xuất thân nghèo khó đến đâu. Khi người giúp việc bị ốm, mẹ nấu cháo, hỏi han. Khi gia đình họ có việc, mẹ xởi lởi giúp đỡ. Những hành động ấy, con trẻ thấy hết. Chúng sẽ hiểu rằng: "À, ai cũng xứng đáng được tôn trọng. Nghề nghiệp không phân định sang hèn, chỉ có nhân cách mới quyết định giá trị con người". Đó chính là lúc mẹ đang tích "phúc" cho con. Một đứa trẻ lớn lên với trái tim biết rung cảm trước nỗi vất vả của người khác, biết cúi đầu cảm ơn khi nhận được sự giúp đỡ, chắc chắn sẽ là một người tử tế và hạnh phúc trong tương lai.
Hơn nữa, mối quan hệ giữa chủ nhà và người giúp việc là mối quan hệ cộng sinh. Khi bạn trao đi sự tôn trọng, bạn sẽ nhận lại sự tận tụy. Một người giúp việc được đối đãi tử tế sẽ chăm sóc con bạn bằng cả tấm lòng chứ không chỉ vì đồng lương. Họ sẽ là người bảo vệ con bạn khi bạn vắng nhà, là người bà, người cô thứ hai yêu thương con bạn thực sự. Đó chẳng phải là cái "lãi" lớn nhất của người mẹ hay sao? Đừng để những đồng tiền làm mờ đi tình người. Nhà cao cửa rộng đến mấy, chung cư cao cấp đến đâu, mà bên trong chứa đầy sự hằn học, soi mói và khinh khi, thì phong thủy ngôi nhà ấy cũng chẳng thể nào tốt được.
Cuộc đời này có luật nhân quả. Cách chúng ta đối xử với người yếu thế hơn mình hôm nay chính là cách cuộc đời sẽ đối xử với con cái chúng ta ngày mai. Đừng đợi đến khi con trở thành một kẻ vô cảm, ích kỷ mới giật mình hối hận. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: Một lời cảm ơn khi bác giúp việc dọn phòng, một lời mời cơm chân thành, một thái độ bao dung khi họ lỡ mắc lỗi. Dạy con làm người tử tế không cần giáo trình cao siêu, chỉ cần mẹ sống đàng hoàng, tâm sáng, đức dày, thì tự khắc con sẽ ngoan. Đó mới thực sự là "phúc đức tại mẫu".
