Trong thế giới của người trưởng thành, chúng ta thường nhắc nhiều đến sang chấn tuổi thơ hay tổn thương sau một mối quan hệ đổ vỡ. Thế nhưng, có một loại "vết thương" âm ỉ, có thể tàn phá lòng tự trọng và sự bình yên của chúng ta trong nhiều năm trời mà ít ai gọi tên: Sang chấn nghề nghiệp (Career Trauma).
Nó không đơn thuần là áp lực công việc. Nó là hệ quả của việc bị bóc lột, bị coi thường, hoặc phải làm việc trong một môi trường mà giá trị con người bị đặt dưới các con số KPI. Đáng sợ nhất là chúng ta thường bình thường hóa những biểu hiện của nó, thậm chí còn coi đó là "phẩm chất" của một nhân viên chuyên nghiệp. Dưới đây là 11 dấu hiệu cho thấy tâm hồn bạn đang thực sự "đau" chứ không phải đang "thăng tiến".
1. Nghiện ở lại văn phòng muộn: Khi sự bận rộn là tấm khiên cưỡng ép
Nhiều người coi việc rời văn phòng lúc đèn đường đã lên là dấu hiệu của sự chăm chỉ. Nhưng thực tế, với những người mang sang chấn, làm việc quá sức thường là một cơ chế đối phó để khỏa lấp cảm giác thiếu hụt bên trong. Họ cố gắng "chứng minh" giá trị bằng cách vắt kiệt sức lực, hoặc dùng sự bận rộn để trốn tránh những nỗi lo âu khác. Nếu bạn không thể rời máy tính đúng giờ mà không thấy bất an, đó có thể là tiếng chuông báo động.
2. Thói quen "xin lỗi" vô tội vạ
Bạn xin lỗi ngay cả khi đó không phải lỗi của mình? Bạn xin lỗi vì một câu hỏi nhỏ, vì một sự thay đổi lịch trình, hay thậm chí xin lỗi vì... sự hiện diện của mình? Trong tâm lý học, đây là một cơ chế an toàn. Khi từng bị vùi dập hoặc bị mắng mỏ vô lý trong quá khứ, bạn hình thành phản xạ tự vệ bằng cách nhận lỗi trước để "giữ hòa khí", bảo vệ bản thân khỏi những xung đột có thể xảy ra.
3. Luôn tìm cách phủ nhận thành công của chính mình
Khi ai đó khen ngợi, thay vì tự hào, bạn lại cảm thấy ngượng ngùng và vội vã gạt đi: "Chỉ là may mắn thôi mà". Những người chịu sang chấn nghề nghiệp thường bị tổn thương lòng tự trọng đến mức họ không tin mình xứng đáng với những điều tốt đẹp. Một người sếp tồi trong quá khứ có thể đã khiến bạn tin rằng mình luôn "chưa đủ tốt", và giờ đây, bạn tự thu mình lại để không ai chú ý đến.
4. Hội chứng "siêu độc lập": Không dám nhờ vả bất kỳ ai
Tự làm tất cả mọi việc không phải lúc nào cũng là mạnh mẽ. Đôi khi, đó là kết quả của việc từng bị bỏ rơi hoặc bị phản bội khi cần giúp đỡ nhất. Bạn sợ rằng nếu dựa vào người khác, họ sẽ khiến bạn thất vọng hoặc kiểm soát bạn. Bạn thà gồng mình lên gánh vác tất cả còn hơn là mở lời yêu cầu sự hỗ trợ.
5. Lúc nào cũng chờ đợi... một thảm họa sắp xảy ra
Bạn không thể tận hưởng một ngày làm việc yên bình vì luôn tin rằng "cơn bão" đang ở phía trước. Bạn chuẩn bị sẵn kịch bản cho việc bị đuổi việc, bị khiển trách hay dự án đổ bể. Đây là trạng thái "chiến đấu hoặc bỏ chạy" kinh điển của sang chấn. Bạn cố gắng kiểm soát tương lai bằng cách tưởng tượng ra điều tồi tệ nhất, nhưng thực tế bạn chỉ đang tự bào mòn hệ thần kinh của chính mình.
6. Sự trung thành đến mức mù quáng và cực đoan
Thật kỳ lạ, có những người trung thành tuyệt đối với những công ty vốn chẳng hề quan tâm đến họ. Họ coi công việc là điểm tựa an toàn duy nhất và sẵn sàng hy sinh mọi quyền lợi cá nhân để đổi lấy cảm giác "được thuộc về". Đây là sự bù đắp cho những thiếu hụt về kết nối xã hội bên ngoài, một nỗ lực tuyệt vọng để tìm thấy sự ổn định trong một tâm hồn đầy xáo động.
7. Cảm giác tội lỗi tội lỗi mỗi khi... nghỉ ngơi
Một ngày phép, một buổi chiều đi spa hay thậm chí là vài phút nhâm nhi cà phê cũng khiến bạn thấy mình như một "kẻ tội đồ". Sang chấn từ môi trường làm việc độc hại đã gieo vào đầu bạn ý nghĩ rằng: Giá trị của bạn chỉ tồn tại khi bạn đang tạo ra sản phẩm. Nếu ngừng lại, bạn vô dụng. Đó là một gông xiềng tâm lý vô hình nhưng vô cùng nặng nề.
8. Chỉ thấy nhẹ nhõm chứ không thấy tự hào
Khi hoàn thành một dự án lớn, thay vì khui sâm panh ăn mừng, bạn chỉ thở phào: "May quá, xong rồi". Bạn không cảm nhận được niềm vui chiến thắng vì bạn đã quá kiệt sức. Công việc với bạn không còn là đam mê, mà là một cuộc rượt đuổi sinh tồn mà bạn chỉ muốn nó kết thúc càng nhanh càng tốt để chuyển sang "nỗi lo" tiếp theo.
9. Luôn trong trạng thái "báo động đỏ" tại công sở
Cảm giác căng thẳng không chỉ đến từ khối lượng công việc, mà đến từ môi trường xung quanh. Bạn nhạy cảm với tiếng bước chân của sếp, tiếng gõ phím của đồng nghiệp hay một cái nhíu mày vu vơ. Bạn mang theo những tổn thương từ quá khứ vào hiện tại, khiến cơ thể luôn trong tình trạng gồng cứng như thể đang đứng giữa chiến trường.
10. Coi mọi lời góp ý là một sự tấn công cá nhân
Với người mang sang chấn nghề nghiệp, ranh giới giữa "góp ý công việc" và "chỉ trích con người" rất mong manh. Bởi họ đặt toàn bộ giá trị bản thân vào hiệu suất công việc, nên một lời nhận xét tiêu cực nhỏ cũng có thể khiến họ sụp đổ hoặc trở nên hung hăng để tự vệ. Họ sợ sự thay đổi và sợ phải đối diện với những thiếu sót của chính mình.
11. Khó khăn trong việc thừa nhận mình cần giúp đỡ
Họ tin rằng yêu cầu sự giúp đỡ là dấu hiệu của sự yếu kém hoặc bất tài. Trong tâm trí họ, chỉ có sự hoàn hảo và năng suất tối đa mới giúp họ an toàn. Họ bỏ lỡ cơ hội học hỏi và kết nối, tự nhốt mình trong ốc đảo của sự kiệt sức chỉ vì một niềm tin sai lầm được hình thành từ những ngày tháng bị ép buộc phải "luôn luôn sẵn sàng".
Thừa nhận mình bị "sang chấn nghề nghiệp" không phải là thừa nhận thất bại. Đó là bước đầu tiên để chữa lành. Công việc suy cho cùng cũng chỉ là một phần của cuộc sống, nó không thể và không nên định nghĩa toàn bộ giá trị con người bạn. Nếu bạn thấy mình trong những dấu hiệu trên, hãy học cách bao dung với bản thân hơn. Bạn xứng đáng được làm việc trong sự tôn trọng, và quan trọng nhất, bạn xứng đáng được bình yên ngay cả khi không làm gì cả.
