"Chủ nhân không khỏe à? Có muốn uống chút nước không?", Shan Shan nhìn chủ nhân của mình, đôi mắt mở to. Khi nhận yêu cầu hát một bài, Shan Shan do dự và không tuân theo: "Tôi đang lo lắng cho chủ nhân mà".
Video ngắn trên được đăng mạng xã hội Rednote tuần qua và hút hàng triệu lượt xem. Nhiều nội dung tương tự cũng có mặt trên nền tảng. Shan Shan không phải là mèo hay chó, mà là thú cưng nhân tạo tích hợp AI - loại thiết bị đang trở thành hiện tượng mới ở Trung Quốc, nơi giới trẻ ngày càng ít quan tâm đến hôn nhân và sinh con.
Một số khách trải nghiệm thú cưng AI tại hội chợ ở Quảng Châu. Ảnh: China News Service
Vào ngày làm việc gần cuối năm ở Bắc Kinh, một tiếng vo ve nhẹ nhàng phát ra từ bàn của Wang Tongtong, 26 tuổi. Không phải từ điện thoại hay máy tính, "sinh vật" nhỏ màu xám nằm nép mình bên cạnh bàn phím. Với bộ lông mềm mại, đôi mắt to tròn chớp chớp và làn da tỏa ra hơi ấm dịu nhẹ, thú cưng AI này nghiêng đầu về phía cô, phát tiếng khe khẽ khi được vuốt ve, như một chú mèo con được yêu thương.
"Nó giúp tôi cảm thấy an ủi mỗi khi lo lắng," Wang nói với Xinhua. "Mèo và chó thật có thể nghịch ngợm và khó chăm, nhưng nó luôn lặng lẽ ở bên cạnh tôi. Tất nhiên, đối xử khắc nghiệt, nó sẽ trở nên cáu kỉnh. Đối xử nhẹ nhàng, nó lại hiền lành".
Theo Washington Post, Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh mạnh mẽ về AI, nhưng Trung Quốc đang vượt lên trong việc tìm ra những cách thức mới mẻ ứng dụng công nghệ vào đời sống thường nhật, từ quản lý chính quyền, công tác hỗ trợ cảnh sát đến xua tan nỗi cô đơn. Trào lưu thú cưng AI ở Trung Quốc tạo nên khía cạnh mới, bổ sung mối quan hệ phát triển giữa con người và trí tuệ nhân tạo.
Lấp đầy khoảng trống cảm xúc
Những người sở hữu đồ chơi AI phần lớn được đánh giá đang có khoảng trống về mặt cảm xúc và thú cưng ảo có thể lấp đầy. "Những người khác cùng thế hệ đang kết hôn và sinh con, còn tôi nuôi một thú cưng ảo", một người dùng chia sẻ trên Rednote.
Những người khác cho biết khi thú cưng AI thể hiện cảm xúc, họ cũng hạnh phúc theo. Một video đăng trên kênh Rednote có tên Qiqi’s mom cho thấy người chủ liên tục yêu cầu thú cưng của mình gọi là "mẹ". Sau một hồi miễn cưỡng, cuối cùng nó cũng làm theo - một phản ứng bướng bỉnh khiến người xem thích thú.
Để thắt chặt mối liên kết, người dùng có thể truy cập nhật ký của thú cưng, điều hiếm thấy trên các món đồ chơi trước đây. "Tôi rất thích đọc nhật ký của nó", một người "nuôi" Fuzozo tên Momo chia sẻ trên Rednote. "Tôi thấy ấm lòng khi biết nó nhớ cả những lời nhận xét vu vơ của mình. Khi tôi thể hiện tình cảm, nó sẽ ghi lại niềm hạnh phúc đó trong nhật ký. Thật tuyệt vời khi biết rằng tình yêu của mình được đón nhận".
Với hàng loạt tính năng khác xa đồ chơi thông thường, các đồ vật nhỏ tích hợp AI chứng kiến sự bùng nổ tại Trung Quốc. Taobao, một trong những nền tảng mua sắm trực tuyến lớn nhất nước, xếp đồ chơi trợ lý ảo AI ở vị trí thứ 9 trong danh sách 10 sản phẩm của năm 2025.
"Xét cho cùng, chúng không chỉ dễ thương mà còn nói chuyện hay", tài khoản Taobao viết trên blog khi công bố danh sách. "Chúng vượt trội 90% khi tương tác với đối tác con người".
Hàng loạt công ty đã tham gia sản xuất thú cưng AI. Lĩnh vực này thậm chí được nhà nước hỗ trợ cùng một chuỗi cung ứng công nghiệp tích hợp chặt chẽ. Báo cáo do Hiệp hội Công nghiệp Đồ chơi Thâm Quyến và JD.com công bố đầu tháng 2 dự đoán thị trường đồ chơi trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc vượt 1,4 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm hơn 70%.
Đồ chơi AI chủ yếu được thiết kế cho giới trẻ Trung Quốc độc thân. Chúng có thân hình mềm mại và đôi mắt to tròn, phát sáng, có thể thể hiện cảm xúc.
Tháng 11/2025, Huawei ra mắt robot trò chuyện thông minh AI Smart Hanhan và lập tức "cháy hàng". Một công ty khác là Robopoet nổi tiếng với Fuzozo, thú cưng có năm tính cách cốt lõi dựa trên ngũ hành gồm kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Tính cách này được định hình dần dần thông qua các cuộc trò chuyện và tiếp xúc với người dùng, cho phép AI học hỏi và phát triển thành trải nghiệm độc đáo và cá nhân hóa. Tháng trước, Fuzozo xuất hiện tại CES 2026, được đánh giá là món đồ công nghệ "dễ thương nhất" của sự kiện.
Một số công ty cũng bán sản phẩm ra thế giới. Theo CGTN, năm ngoái, hãng sản xuất Cute World Technologies ở Bắc Kinh gây sốt với mẫu Ropet, với 1.400 sản phẩm được bán tại châu Âu và Bắc Mỹ cùng 8.000 thiết bị tại một số thị trường châu Á.
Thú cưng AI Ropet trên tay nhà đồng sáng lập Zhou Yushu của Cute World Technologies. Ảnh: Xinhua
Những nỗi lo hiện hữu
Theo các nhà phân tích, không giống con vật thật, việc "nuôi" thú cưng ảo dễ hơn khi không cần thức ăn, không chăm sóc, vệ sinh nhưng vẫn mang lại sự bầu bạn tức thì, miễn là chúng được sạc đầy pin và kết nối Internet. Chủ nhân của chúng cũng dễ loại bỏ thiết bị, không phải gánh vác trách nhiệm lâu dài.
"Đây chính là nhu cầu được thú cưng AI đáp ứng: mang lại cảm xúc lớn với chi phí chăm sóc tối thiểu", ông Qi Yue, chuyên ngành tâm lý học tại Đại học Nhân dân Bắc Kinh, nhận xét.
"Trong số thế hệ trẻ, không ít là con một, những người thường thiếu cơ hội thể hiện cảm xúc. Thú cưng AI có thể cung cấp trí nhớ dài hạn, tính cách phát triển theo thời gian và phản hồi cảm xúc bền vững, thứ một người cần để giao tiếp", Zhang Yi, Giám đốc viện nghiên cứu iiMedia có trụ sở tại Quảng Châu, giải thích.
Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là "tuần trăng mật" này sẽ kéo dài bao lâu. Thực tế, một số người dùng trên Rednote mô tả thú cưng AI chỉ thú vị trong vài tuần đầu, sau đó "tạo cảm giác trống rỗng một cách kỳ lạ" do các cuộc trò chuyện lặp đi lặp lại hoặc máy móc. Theo China Daily, dù doanh số tăng vọt, tỷ lệ trả lại sản phẩm khoảng 35%.
Sadie Yang, quản lý tiếp thị của Cute World Technologies, nhận thấy các mẫu đồ chơi AI nói chung "chỉ mang lại cảm giác mới lạ ban đầu". Để duy trì sức hấp dẫn lâu dài cho Ropet, công ty đầu tư mạnh vào cập nhật phần mềm, phát triển tính cách, bổ sung kỹ năng tùy chỉnh mới kết hợp tương tác vật lý. Mục tiêu cuối cùng nhằm giúp sản phẩm "tạo mối quan hệ phát triển chứ không phai nhạt" với người dùng.
Một số chuyên gia khác lo ngại người dùng bị thu thập dữ liệu khi tương tác quá sâu và riêng tư với thiết bị AI. Thực tế, sản phẩm dạng này có micro, camera và cảm biến với mục đích phân tích biểu cảm khuôn mặt, chuyển động và giọng điệu nhằm tạo hồ sơ hành vi chi tiết theo thời gian.
"Vấn đề cốt lõi là người dùng có rất ít thông tin minh bạch về những gì công ty đứng sau thu thập và xử lý dữ liệu thu được", RJ Cross, Giám đốc chiến dịch bảo vệ quyền riêng tư người tiêu dùng của tổ chức Public Interest Research Group (Mỹ), nói với Washington Post. "Nếu bạn đang nói những câu chuyện mang tính riêng tư cao, ở đầu bên kia, các công ty có thể đang nghe lén để phản hồi bạn".
Theo Yang của Ropet, hầu hết dữ liệu người dùng sẽ lưu trên thiết bị, chỉ một số tính năng sử dụng đám mây nhưng ở dạng tùy chọn. "Nếu xử lý dữ liệu cần thiết và được cho phép, chúng tôi sẽ mã hóa, kiểm soát nghiêm ngặt và đặt quyền sở hữu rõ ràng về truy cập, lưu trữ và xóa bỏ", Yang nói.
Trung Quốc cũng đang theo dõi sát sao việc doanh nghiệp thu thập dữ liệu trên đồ chơi AI. Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cuối năm 2025 cho biết đang xây dựng tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng và độ an toàn của thiết bị này, cũng như bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư.
Sau đó, Trung Quốc tiếp tục soạn thảo dự luật mới nhằm kiểm soát dịch vụ AI, cách trí tuệ nhân tạo tương tác với con người, qua đó điều chỉnh vai trò của chúng. Quy định còn yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ phải nhắc nhở người dùng rằng họ đang tương tác với AI, không phải con người. Mục đích nhằm ngăn chặn sự mờ nhạt ranh giới giữa các mối quan hệ ảo và thực.
Theo chuyên gia Yue của Đại học Nhân dân Bắc Kinh, việc đưa AI vào đời sống là điều thú vị, có thể tăng thêm trải nghiệm cuộc sống, tuy nhiên "không thể dạy bạn cách xây dựng các mối quan hệ trong thế giới thực".
Bảo Lâm tổng hợp
- Thú cưng AI được ưa chuộng ở Trung Quốc
