Trong văn hóa tâm linh người Việt, hoa quả dâng cúng mang tính biểu trưng, đại diện cho kết tinh của đất trời và công sức lao động. Tuy nhiên, khi đời sống vật chất đi lên, nhiều người có xu hướng "phú quý sinh lễ nghĩa", vô tình mắc phải những lầm tưởng làm sai lệch bản chất của việc thờ cúng.
Thạc sĩ Việt Nam học, chuyên gia nghiên cứu văn hóa Trần Thị Kim Hoa chỉ ra 5 sai lầm thường gặp khi chuẩn bị mâm lễ hoa quả.
Quan niệm 'mâm càng to càng có phúc'
Nhiều người cho rằng bàn thờ phải bày biện thật nhiều hoa quả mới thể hiện được sự chu đáo. Thực tế, thờ cúng không phải là cuộc thi trưng bày về số lượng.
Cốt lõi của việc dâng cúng nằm ở sự chỉn chu, gọn gàng và tấm lòng thành kính. Một đĩa quả nhỏ nhưng tươi ngon, sạch sẽ, được sắp xếp trang nghiêm vẫn giá trị hơn mâm cao cỗ đầy nhưng bày biện lộn xộn hoặc làm cho có lệ. Sự kính trọng và lối sống đạo đức của gia chủ mới là lễ vật quan trọng nhất.
Một mâm quả dâng cúng. Ảnh: Cao Thanh Thủy
Cố ép phải đủ 'Ngũ quả'
Mâm ngũ quả là nét đẹp văn hóa, tượng trưng cho ngũ hành và sự sung túc. Tuy nhiên, đây không phải là quy định bắt buộc cứng nhắc.
Tùy theo điều kiện kinh tế và đặc thù vùng miền địa phương, gia chủ có thể dâng cúng số lượng loại quả linh hoạt, song thường theo số lẻ. Việc dâng các loại quả theo mùa vụ vẫn hoàn toàn đúng đạo, miễn là đảm bảo sự tươi mới và trang trọng. Không nên vì cố gồng mình cho đủ hình thức mà tạo áp lực không cần thiết.
Tranh cãi về nải chuối
Việc chọn loại quả dâng cúng có sự khác biệt rõ rệt về văn hóa vùng miền, điển hình là nải chuối. Tại miền Bắc, nải chuối là vật phẩm quan trọng trong mâm ngũ quả ngày Tết, tượng trưng cho bàn tay che chở, bao bọc của Thần linh, Tổ tiên.
Ngược lại, người miền Nam thường kỵ cúng chuối vì phát âm chệch thành "chúi" (chúi nhủi, thất bát), hay "trượt vỏ chuối". Do đó, việc dùng hay không dùng nải chuối phụ thuộc vào phong tục địa phương, không có đúng hay sai tuyệt đối.
E ngại hoa quả vườn nhà
Một tâm lý phổ biến là e ngại hoa quả tự trồng "không đủ sang", hoặc không đẹp để dâng cúng. Thực tế, những sản phẩm do chính tay gia chủ gieo trồng, chăm sóc lại mang ý nghĩa tâm linh rất lớn.
Dâng cúng hoa trái trong vườn nhà là dâng lên thành quả lao động và sự trân trọng nguồn cội. Dù chỉ là một bông hoa, một trái chín cây, giá trị tinh thần vẫn cao hơn những vật phẩm mua vội ngoài chợ.
Chuộng quả đắt tiền, bỏ qua sự phù hợp
Nhiều gia đình ưu tiên chọn hoa quả nhập khẩu, giá thành cao hoặc độc lạ tâm lý "mua quả đẹp chỉ để thắp hương", để bày biện cho sang mà quên mất yếu tố phù hợp với không gian thờ tự. Và đôi khi thời nay các loại hoa quả nhập ngoại còn ngâm tẩm hóa chất nhiều gây nguy hại về sức khỏe cho chính người "thụ lộc" khi hạ lễ.
Ngoài ra khi bày mâm ngũ quả nên đặt quả thuận theo tự nhiên, cuống hướng lên. Nên chọn số lẻ vì trong Huyền học, số lẻ còn được gọi là số dương.
Bảo Nhiên
