Theo báo cáo của IDC, tổng lượng xuất xưởng smartphone toàn cầu năm 2025 tăng 1,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng cao hơn dự báo trước đó là 1%, chủ yếu nhờ doanh số bán hàng kỷ lục của Apple trong giai đoạn nghỉ lễ cuối năm, sự tăng trưởng của nhiều hãng ở các thị trường mới nổi cũng như sức mua ổn định ở thị trường Trung Quốc.
Tuy nhiên, chưa kịp vui mừng với các thống kê của năm 2025, thị trường smartphone toàn cầu đã phải đón nhận những tín hiệu xấu ngay đầu năm 2026. Hàng loạt hãng nghiên cứu thay đổi dự báo từ tích cực sang tiêu cực trong khi các hãng điện thoại cũng loay hoay trước bài toán phải lựa chọn phương án ít thiệt hại hơn giữa "cơn bão" tăng giá của linh kiện chip nhớ.
Từ mức dự báo tăng trưởng 0,1%, TrendForce nhận định thị trường smartphone toàn cầu sẽ giảm 2% so với năm 2025, thậm chí tới 7% trong kịch bản xấu nhất. Trong khi đó, Counterpoint Research cũng dự báo mức giảm là 2,1% trong năm 2026 còn IDC cũng đưa ra mức giảm dự báo 2,9-5,2%.
Theo Trendforce, các nghiên cứu mới nhất còn cho thấy triển vọng kinh tế vĩ mô toàn cầu năm 2026 vẫn còn yếu, căng thẳng địa chính trị và lạm phát kéo dài cũng góp phần làm nhu cầu tiêu dùng sẽ tiếp tục giảm thời gian tới.
Cú sốc từ giá chip nhớ tăng không giới hạn
Theo các chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi khiến thị trường smartphone lao đao ngay từ đầu năm không hẳn do lạm phát mà đến từ cơn sốt giá linh kiện, đặc biệt là "cú sốc" giá chip nhớ tăng cao. Sự bùng nổ của AI đã "vét sạch" nguồn cung chip nhớ trong năm 2025. Giá các loại bộ nhớ đã tăng cao từ quý III/2025 và tiếp tục tăng mạnh ngay đầu 2026 khiến nhiều nhà sản xuất không thể có phương án dự phòng để giảm thiệt hại.
Theo Counterpoint Research, giá bộ nhớ có thể tăng thêm 40% tính đến hết quý II/2026. Các nhà sản xuất lớn như Samsung, SK Hynix đang ưu tiên dây chuyền cho bộ nhớ băng thông cao (HBM) phục vụ máy chủ AI (biên lợi nhuận cao gấp 2-5 lần) thay vì chip nhớ cho điện thoại.
Loạt iPhone 17 tại lễ ra mắt. Ảnh: Tuấn Hưng
Trong nửa năm 2025, giá linh kiện cho smartphone đã tăng mạnh nhưng đó là khi các hãng vẫn còn nguồn cung dự phòng, tồn kho để cân bằng chi phí. Đa số chi phí tăng đều liên quan đến bộ nhớ của điện thoại thông minh. Giá hợp đồng cho DRAM trong quý IV/2025 tăng hơn 75% so với cùng kỳ năm ngoái, và do bộ nhớ thường chiếm 10-15% tổng chi phí linh kiện (BOM), giá sản xuất smartphone tổng thể đã tăng khoảng 8-10% vào năm 2025.
Với đà tăng ngay đầu năm 2026 của DRAM và NAND Flash, TrendForce dự báo tổng chi phí BOM sẽ tăng thêm 5-7% hoặc thậm chí nhiều hơn so với năm 2025. Công ty nghiên cứu thị trường Omdia cũng thống kê giá bộ nhớ LPDDR5 cho smartphone tăng 70% so với đầu năm 2025 còn bộ nhớ flash NAND tăng tới hơn 100%. TheoIDC, các dòng máy giá rẻ (dưới 200 USD) sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi chi phí đầu vào có thể tăng từ 20-30%.
Biến động mạnh của thị trường cũng được dự báo sẽ tạo ra những cuộc "thanh lọc" lớn trong thời gian tới. Các thương hiệu smartphone nhỏ sẽ ngày càng gặp khó khăn về nguồn lực do nguồn cung bộ nhớ khan hiếm và đắt đỏ, cho thấy khả năng nhiều công ty sẽ hợp nhất hoặc chấp nhận phá sản. Các công ty lớn hơn có thêm cơ hội để mở rộng thị phần trong khi các đối thủ cạnh tranh nhỏ hơn có nguy cơ bị đẩy ra khỏi thị trường.
Tăng giá bán hay "cắt gọt" cấu hình
Trước những diễn biến xấu của thị trường, đặc biệt là giá đầu vào tăng cao, các hãng smartphone chỉ có hai lựa chọn là tệ và đỡ tệ hơn: tăng giá sản phẩm đủ bù đắp chi phí hay chỉ tăng giá nhẹ nhưng phải cắt giảm cấu hình.
"Khi các linh kiện bộ nhớ ngày càng khan hiếm và đắt đỏ, các nhà sản xuất phải đối mặt với áp lực lớn là tăng giá sản phẩm" Anthony Scarsella, Giám đốc nghiên cứu của IDC cho biết. Các nhà cung cấp cần áp dụng các chiến lược khác nhau để bảo vệ thị phần của mình. Trong khi một số công ty buộc phải tăng giá, những nhà sản xuất khác sẽ điều chỉnh danh mục sản phẩm theo hướng chọn các mẫu điện thoại đắt tiền hơn với biên lợi nhuận cao hơn để giảm bớt tác động của việc tăng giá linh kiện bộ nhớ lên chi phí sản xuất. "Năm tới sẽ là một năm đầy thách thức đối với ngành công nghiệp này", đại diện của IDC nhận định.
Giá bộ nhớ DRAM và NAND Flash tăng liên tục thời gian gần đây. Ảnh: Wccftech
Theo dự báo của Counterpoint Research, do việc chuyển chi phí và tái cấu trúc danh mục đầu tư, giá bán trung bình (ASP) dự kiến của ngành smartphone sẽ tăng 6,9% trong năm 2026, tăng so với mức 3,9% trong dự báo vào tháng 9 năm 2025.
Để giữ mức giá không tăng quá cao, năm 2026 sẽ chứng kiến nhiều mẫu điện thoại không những không tăng RAM, bộ nhớ theo định kỳ như truyền thống mà còn giảm. Một số model xuất hiện đầu năm có bộ nhớ RAM khởi điểm còn 8 GB thay vì 12 GB như bản tiền nhiệm hoặc sử dụng tấm nền màn hình thấp cấp hơn để bù đắp chi phí tăng của bộ nhớ.
Chuyên gia Yang Wang của Counterpoint Research cũng nhận định nhiều hãng đang bắt đầu "khai tử" các mã sản phẩm giá rẻ vì không còn lợi nhuận. Giá bán trung bình của điện thoại được IDC dự báo tăng lên mức 468 USD và các thị trường đang phát triển sẽ gặp cú sốc lớn khi các mẫu giá rẻ chủ lực doanh số có thể không còn được nâng cấp.
Hàng loạt hãng cắt giảm sản lượng
Để giảm thiểu thiệt hại trong ngắn hạn, hàng loạt hãng smartphone đã cắt giảm sản lượng khi dự báo về nhu cầu thấp của người tiêu dùng trở nên rõ ràng. Theo SCMP, nhiều công ty Trung Quốc đã cắt giảm kế hoạch hàng chục triệu thiết bị trong năm 2026.
Theo Jiemian, hai hãng lớn là Xiaomi, Oppo thông báo đã cắt giảm 20% sản lượng so với kế hoạch ban đầu trong khi Vivo cũng giảm gần 15%. Đây cũng là một trong các lý do Oppo cơ cấu lại danh mục công ty khi đưa Realme trở lại thành thương hiệu con thay vì hoạt động độc lập còn OnePlus sẽ giảm nguồn lực đầu tư để kiểm soát chi phí hiệu quả hơn.
Thị phần và mức tăng trưởng âm của các hãng được dự báo trong năm 2026 của Counterpoint Research.
Một trong những hãng Trung Quốc tăng trưởng tốt nhất gần đây là Xiaomi cũng đã thu hẹp sản lượng năm có thể tới 70 triệu sản phẩm. Đây là mức giảm khá lớn khi chỉ mới quý IV/2025, công ty còn đặt mục tiêu xuất xưởng 180 triệu thiết bị.
Ngoài Xiaomi, một thương hiệu giá rẻ nổi tiếng ở các thị trường đang phát triển là Transsion cũng thông báo cắt giảm sản lượng mục tiêu khoảng 30-45 triệu chiếc so với dự báo ban đầu là 115 triệu chiếc.
Với vị thế dẫn đầu và tỷ trọng sản phẩm cao cấp lớn hơn trong danh mục, Samsung và Apple được đánh giá là có sức chống chịu tốt hơn. Nhờ chuỗi cung ứng mạnh và tệp khách hàng cao cấp ít nhạy cảm hơn về giá, điện thoại của hai hãng sẽ cảm nhận áp lực nhẹ hơn so với các công ty đến từ Trung Quốc như Xiaomi, Vivo hay Oppo. Tuy nhiên, IDC vẫn dự báo Samsung, Apple không tránh khỏi đà giảm chung của thị trường khi sản lượng có thể giảm nhẹ khoảng 2%.
Tuấn Hưng
