Rượu bia và đồ uống có cồn
Người bị gan nhiễm mỡ nên ngưng rượu bia hoàn toàn, kể cả khi bệnh thuộc nhóm không do rượu. Cồn làm tăng tích tụ triglyceride trong tế bào gan, thúc đẩy viêm và tăng nguy cơ tiến triển sang viêm gan nhiễm mỡ hoặc xơ gan nếu kéo dài.
Theo Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ (AASLD), thay đổi lối sống bao gồm tránh rượu bia là nền tảng trong quản lý gan nhiễm mỡ.
Rượu bia ảnh hưởng đến gan theo nhiều cơ chế: Tăng tích mỡ trong gan: Cồn làm rối loạn chuyển hóa lipid, khiến mỡ tích tụ nhiều hơn trong tế bào gan.
Làm tăng men gan và viêm gan: Uống rượu dù ở mức "vừa phải" vẫn có thể khiến men gan kéo dài.
Người bị gan nhiễm mỡ nên ngưng rượu bia hoàn toàn, kể cả khi bệnh thuộc nhóm không do rượu.
Đẩy nhanh tiến triển bệnh: Khi kết hợp với béo phì, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu, nguy cơ xơ gan tăng rõ rệt.
Chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế tối đa chất béo bão hòa và tránh chất béo chuyển hóa. Đây là nhóm chất béo làm tăng tích tụ mỡ trong gan, đồng thời thúc đẩy đề kháng insulin – yếu tố cốt lõi trong cơ chế bệnh sinh của gan nhiễm mỡ không do rượu. Chế độ ăn giảm chất béo bão hòa giúp cải thiện mỡ gan và các chỉ số chuyển hóa.
Các nguồn thực phẩm cần hạn chế gồm: Mỡ động vật, da gà, thịt đỏ nhiều mỡ: Làm tăng LDL-cholesterol và triglyceride.
Bơ, kem, phô mai béo: Chứa nhiều chất béo bão hòa. Thực phẩm có dầu hydro hóa (bánh ngọt công nghiệp, margarine, snack đóng gói): Nguồn chất béo chuyển hóa làm tăng viêm và nguy cơ tim mạch.
Đồ chiên rán và thức ăn nhanh
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế đồ chiên rán và thức ăn nhanh vì nhóm thực phẩm này thường chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và năng lượng dư thừa. Các thực phẩm này làm tăng tích lũy mỡ trong gan và cản trở mục tiêu giảm cân – yếu tố điều trị nền tảng theo khuyến cáo của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ (AASLD).
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế đồ chiên rán và thức ăn nhanh vì nhóm thực phẩm này thường chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và năng lượng dư thừa.
Các thực phẩm nên hạn chế gồm: Gà rán, khoai tây chiên, thực phẩm tẩm bột chiên ngập dầu: Hàm lượng chất béo cao, dễ làm tăng triglyceride.
Burger, pizza, xúc xích, thịt chế biến sẵn: Giàu calo và muối, làm nặng thêm chứng chuyển hóa.
Snack, bánh chiên công nghiệp: Thường chứa dầu chiên lại nhiều lần, làm tăng gánh nặng oxy hóa cho gan.
Đường bổ sung và fructose cao
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế đường bổ sung, đặc biệt là fructose. Fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan và có thể thúc đẩy quá trình tạo mỡ mới, làm tăng tích tụ triglyceride trong tế bào gan.
Theo Hiệp hội Gan châu Âu (EASL), việc giảm tiêu thụ đường tự do và đồ uống có đường là một phần quan trọng trong điều chỉnh lối sống ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ không do rượu.
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế đường bổ sung, đặc biệt là fructose.
Các nguồn cần hạn chế gồm: Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực: Chứa nhiều siro bắp giàu fructose hoặc đường tinh luyện.
Bánh kẹo, kem, đồ tráng miệng ngọt: Làm tăng nhanh đường huyết và triglyceride.
Nước ép trái cây đóng chai: Dù từ trái cây nhưng thường chứa lượng đường cao và ít chất xơ.
Tinh bột tinh chế
Tinh bột tinh chế là nhóm thực phẩm nên hạn chế khi bị gan nhiễm mỡ vì dễ làm tăng đường huyết và thúc đẩy đề kháng insulin.
Khi đường huyết tăng nhanh, gan sẽ chuyển phần dư thừa thành mỡ dự trữ, góp phần làm nặng tình trạng nhiễm mỡ. Các hướng dẫn của AASLD nhấn mạnh kiểm soát carbohydrate tinh chế trong chiến lược điều chỉnh lối sống.
Các thực phẩm nên giảm gồm: Cơm trắng, bánh mì trắng, bún, phở làm từ bột tinh chế: Ít chất xơ, chỉ số đường huyết cao.
Tinh bột tinh chế là nhóm thực phẩm nên hạn chế khi bị gan nhiễm mỡ vì dễ làm tăng đường huyết và thúc đẩy đề kháng insulin.
Bánh quy, bánh ngọt từ bột mì trắng: Kết hợp cả tinh bột tinh chế và đường bổ sung.
Cháo trắng ăn với số lượng lớn: Dễ làm tăng nhanh đường huyết sau ăn.
Người bệnh có thể thay thế bằng ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt hoặc giảm khẩu phần tinh bột trong mỗi bữa.
Nếu có kèm đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường, việc theo dõi đường huyết và HbA1c định kỳ là cần thiết để đánh giá hiệu quả điều chỉnh chế độ ăn.
Nội tạng và thịt đỏ nhiều mỡ
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế nội tạng động vật và thịt đỏ nhiều mỡ vì đây là nguồn giàu chất béo bão hòa và cholesterol. Việc tiêu thụ thường xuyên có thể làm tăng LDL-cholesterol, triglyceride và thúc đẩy tích tụ mỡ trong gan.
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Gan châu Âu (EASL), chế độ ăn giảm chất béo bão hòa và ưu tiên đạm nạc có lợi cho kiểm soát bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Người bị gan nhiễm mỡ nên hạn chế nội tạng động vật và thịt đỏ nhiều mỡ vì đây là nguồn giàu chất béo bão hòa và cholesterol.
Các thực phẩm nên hạn chế gồm: Gan, lòng, tim, cật động vật: Hàm lượng cholesterol cao, không phù hợp khi rối loạn mỡ máu đi kèm.
Thịt bò, heo nhiều mỡ, sườn, ba chỉ: Tăng gánh nặng chuyển hóa lipid tại gan.
Thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói): Vừa nhiều chất béo bão hòa vừa nhiều muối.
Các thực phẩm thông dụng cho mâm cơm gia đình nhưng người đau đầu lại không nên ănGĐXH - Bên cạnh giải đáp thắc mắc nhức đầu nên ăn gì, việc nhận diện và hạn chế tiêu thụ các loại thực phẩm gây đau đầu cũng là điều vô cùng quan trọng trên hành trình cải thiện tình trạng này. Dưới đây là một số thực phẩm như vậy.
