Những ngày này, trong căn nhà nhỏ trên đường Nguyễn Thị Định (phường Cát Lái, TP.HCM), ông Trần Minh Lý vẫn cặm cụi bên những ống nhựa PVC cũ, đĩa CD đã trầy xước và mùi sơn còn phảng phất.
Từ những vật liệu bỏ đi, từng chú ngựa đủ dáng vẻ, sắc màu dần hiện hình. Đó không chỉ là linh vật chào đón năm Bính Ngọ 2026 , mà còn là câu chuyện về đam mê, ký ức và mong muốn “hồi sinh” rác thải nhựa theo cách rất riêng của một thầy giáo đã về hưu.
Nhắc lại cơ duyên bắt đầu, ông Lý kể đó là quãng thời gian thành phố trải qua dịch bệnh, giãn cách kéo dài. Ở tuổi đã nghỉ hưu, nhịp sống bỗng chậm lại, ông tự hỏi mình sẽ làm gì để vừa giải trí, vừa có ích.
Mỗi mẫu ngựa mang một phong cách riêng, gợi nhớ ký ức tuổi thơ.
Nhìn những ống nhựa bị bỏ lại ở các công trình, những vật dụng nhựa không còn giá trị sử dụng, ông không khỏi trăn trở. “ Tôi thấy rác thải nhựa ảnh hưởng rất lớn đến môi trường. Từ đó tôi nảy ra ý tưởng tận dụng phế liệu, tái chế lại, tạo cho nó một vòng đời mới ”, ông chia sẻ.
Linh vật ngựa từ ống nhựa bỏ đi
Bộ sưu tập linh vật ngựa Bính Ngọ 2026 là thành quả mới nhất trong hành trình sáng tạo của ông. Vật liệu chính vẫn là ống nhựa PVC bỏ đi được thu gom từ những công trình. Qua bàn tay và trí tưởng tượng của ông Lý, ống nhựa cũ không còn khô cứng, vô tri, mà trở thành những chú ngựa mang dáng vẻ sinh động, giàu cảm xúc.
“ Hiện tôi làm khoảng 10 mẫu ngựa khác nhau, mỗi con mang một phong cách riêng, gắn với từng giai đoạn tuổi thơ ”, ông nói.
Có chú ngựa gắn bánh xe, gợi nhớ những món đồ chơi tự chế ngày xưa. Có mẫu ngựa bập bênh, ngựa lúc lắc, gợi không khí sân trường, góc phố. Đặc biệt, mẫu “ngựa bay” được ông gửi gắm nhiều kỳ vọng: biểu trưng cho sự chuyển mình, vươn lên tầm cao mới của đất nước trong năm Bính Ngọ.
Ngoài ra, ông còn có một số mẫu xe ngựa, xe thồ lại mang màu sắc hoài niệm, nhắc nhớ hình ảnh Sài Gòn của những năm tháng cũ.
Mỗi linh vật ngựa mất từ 2 đến 5 ngày chế tác, tùy mức độ cầu kỳ của từng mẫu.
Không chỉ dừng ở ống nhựa, ông Lý còn tận dụng những chiếc đĩa CD cũ, cắt ghép thành hình vòng cung mặt trời, tạo điểm nhấn cho một số tác phẩm. Sự kết hợp ấy khiến linh vật vừa mang hơi thở hiện đại, vừa phảng phất nét ký ức.
Để hoàn thiện một chú ngựa nhỏ, ông Lý cần khoảng 2 ngày. Một ngày dành cho phần thô, dựng dáng, tạo hình. Ngày còn lại để sơn lót trắng và phủ màu hoàn thiện. Với những mẫu cầu kỳ, yêu cầu cao hơn, thời gian có thể kéo dài 4-5 ngày cho một sản phẩm.
Quy trình làm ngựa lớn càng công phu. Trước tiên, ông phải hình dung dáng ngựa trong không gian 3D, chứ không chỉ phác thảo trên giấy. Sau đó là công đoạn dựng khung bằng các ống nhựa kích cỡ khác nhau, rồi hơ nóng nhựa để tạo mảng phẳng, đắp lên khung sườn.
Làm việc với nhựa tái chế không hề dễ. Theo ông Lý, vật liệu này “khó chiều” hơn đất sét, không cho phép người làm thoải mái uốn nắn theo ý tưởng. Nhiều lúc, chỉ cần tính toán sai một chút, toàn bộ phần khung phải làm lại từ đầu.
Những ống nhựa PVC bỏ đi được ông Lý tận dụng để tạo khung cho linh vật ngựa.
Về số lượng, mỗi mẫu ngựa ông làm khoảng 10 con, tổng cộng gần 100 linh vật cho bộ sưu tập Tết Bính Ngọ 2026 . Những mẫu lớn, cao khoảng 30 cm, dài 40 cm, ông chỉ làm 2-3 con vì sức khỏe và điều kiện vật liệu không cho phép sản xuất hàng loạt.
Ông Lý luôn nhấn mạnh, những chú ngựa của ông không phải đồ chơi sản xuất công nghiệp. Với ông, mỗi linh vật không chỉ là hình khối, mà còn là thông điệp yêu thiên nhiên, yêu môi trường được gửi gắm qua từng đường nét.
“ Sản phẩm mình làm ra mang tính thủ công mỹ nghệ, để trưng bày. Mỗi con ngựa đều chứa đựng thời gian, công sức và cả tình cảm của người làm ”, ông nói.
Mục đích lớn nhất của ông Lý không nằm ở việc bán được bao nhiêu sản phẩm, mà là lan tỏa cảm hứng. Ông mong những người trẻ, khi nhìn thấy rác thải có thể biến thành tác phẩm, sẽ thay đổi cách nhìn về phế liệu, từ đó chung tay bảo vệ môi trường .
Bộ sưu tập linh vật tái chế của ông Lý truyền đi thông điệp bảo vệ môi trường và sáng tạo bền bỉ.
Hành trình 12 con giáp từ vật liệu tái chế
Không chỉ có ngựa, trong tủ trưng bày của ông Lý còn hiện diện gần như đầy đủ bộ 12 con giáp, từ Tý đến Hợi. Ông bắt đầu tập trung sáng tạo từ năm 2020, mỗi năm chọn một con giáp làm chủ đề. Trung bình, mỗi con giáp ông làm khoảng 10 sản phẩm, có năm sức khỏe tốt hoặc hình dáng đơn giản, số lượng có thể lên đến 20.
Mỗi linh vật tái chế là một cách “hồi sinh” rác thải nhựa và lan tỏa ý thức sống xanh.
Đến nay, tổng số tác phẩm của ông đã lên tới vài trăm. Ông khiêm tốn nói con số đó chỉ dừng ở mức vài trăm chứ chưa đến hàng ngàn, một phần vì không có chỗ chứa. Dù vậy, ông vẫn kiên trì bổ sung, hoàn thiện bộ sưu tập đủ 12 con giáp như một “hồ sơ” sáng tạo gắn với từng năm tháng.
Ở tuổi 67, sức khỏe là điều ông luôn phải cân nhắc. Ông không thể làm quá nhiều sản phẩm cùng lúc, cũng không đặt nặng việc thương mại hóa.
Linh vật rồng, rắn được ông Lý sáng tạo từ những năm trước.
Không dừng lại ở nhựa PVC, ông Lý đang ấp ủ dự án mới là tái chế những quả bóng pickleball cũ. Ông dự định đến các sân chơi, xin hoặc mua lại những quả bóng bị bỏ đi, biến chúng thành sản phẩm nghệ thuật. Với ông, mỗi vật liệu phế thải đều có thể trở thành nguồn cảm hứng nếu người làm đủ kiên nhẫn và yêu nghề.
Trong tương lai, nếu còn sức, ông mong muốn được tham gia các buổi triển lãm về môi trường hoặc hàng thủ công mỹ nghệ tái chế. Đó là cách ông mong muốn truyền đi thông điệp về bảo vệ môi trường, về sức sáng tạo không giới hạn của con người.
