BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, giải thích khi nhiệt độ môi trường giảm xuống thấp, phản xạ tự nhiên của cơ thể là co mạch máu ngoại vi để hạn chế mất nhiệt. Sự co thắt này khiến lòng mạch hẹp lại, áp lực dòng máu tăng lên đột ngột (tăng huyết áp). Đây là yếu tố hàng đầu dẫn đến vỡ mạch máu (chảy máu não) hoặc bong tróc các mảng xơ vữa gây bít tắc.
Thời tiết lạnh cũng khiến máu cũng trở nên "đặc" hơn, làm tăng độ nhớt của máu, lưu thông khó khăn hơn. Nếu cục máu đông di chuyển lên não và mắc kẹt sẽ dẫn đến nhồi máu não.
Ngoài ra, nhiều người có thói quen "giữ ấm" bằng cách uống rượu bia vì nghĩ rằng các đồ uống này sẽ làm ấm người. Song, đây là quan niệm sai lầm, bởi cồn chỉ làm giãn mạch gây cảm giác ấm giả tạo, sau đó khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và huyết áp dao động dữ dội. Cộng thêm thói quen ít vận động, ăn nhiều đồ béo mùa lạnh... tất cả tạo thành một "cơn bão hoàn hảo" cho đột quỵ.
Bác sĩ Dũng lưu ý người dân, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh lý nền (cao huyết áp, tiểu đường, tim mạch...) cần cẩn trọng vào sáng sớm khi vừa thức dậy. Đây là lúc cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động, do chênh lệch nhiệt độ quá lớn giữa trong và ngoài phòng, cơ thể sẽ phản ứng thích nghi gây huyết áp thường tăng cao. Bật dậy quá nhanh và tiếp xúc ngay với luồng khí lạnh có thể gây biến cố nghiêm trọng.
Khi đi vệ sinh đêm cũng là lúc thay đổi môi trường từ chăn ấm ra nhà vệ sinh lạnh lẽo. Không mặc đủ ấm có thể là tác nhân gây co mạch đột ngột. Đặc biệt, khi tắm rửa nước quá lạnh hoặc tắm quá muộn vào ban đêm cũng là yếu tố nguy cơ cao.
Một bệnh nhi đột quỵ do dị dạng mạch máu não, dù trước đó khỏe mạnh. Ảnh: Thúy Quỳnh
Để bảo vệ sức khỏe khi trời chuyển lạnh, bác sĩ Dũng khuyến cáo cần giữ ấm cơ thể đúng cách. Luôn mặc đủ ấm, đặc biệt là các vị trí quan trọng như đầu, cổ, ngực và bàn chân. Khi ra ngoài, đừng quên đội mũ, choàng khăn và đeo khẩu trang.
Nguyên tắc "chậm lại 3 phút" gồm khi thức dậy vào buổi sáng, không nên bước xuống giường ngay. Hãy nằm lại trên giường khoảng 3-5 phút, cử động tay chân, xoa mặt để cơ thể thích nghi, sau đó mới từ từ ngồi dậy và mặc thêm áo ấm trước khi bước ra khỏi phòng.
Bên cạnh đó, cần kiểm soát huyết áp và bệnh lý nền. Người có tiền sử cao huyết áp cần tuân thủ tuyệt đối việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều lượng. Nên có máy đo huyết áp tại nhà để theo dõi thường xuyên.
Mọi người cũng cần có chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học. Hạn chế tối đa rượu bia và thuốc lá (rượu gây giãn mạch ảo, sau đó co mạch mạnh, rất nguy hiểm). Giảm muối trong khẩu phần ăn. Uống đủ nước (nước ấm), tránh ăn thức ăn quá lạnh. Tập thể dục nhẹ nhàng trong nhà thay vì ra ngoài trời quá sớm khi sương muối còn nhiều.
Đột quỵ là một cấp cứu y tế tối khẩn cấp. "Thời gian là não" - mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não sẽ bị chết đi nếu không được tái thông mạch máu kịp thời. Bác sĩ Dũng khuyến cáo tuyệt đối không tự ý chữa trị bằng các phương pháp dân gian như chích máu đầu ngón tay, ngón chân, cạo gió, cho uống nước chanh, hay uống các loại thuốc chưa được chứng minh hiệu quả... Những cách này chỉ làm mất đi thời gian vàng cứu chữa bệnh nhân.
Lê Nga
