"Bệnh nhân là trụ cột gia đình, gánh trên vai nhiều sinh kế, giờ lại nằm bất động một chỗ", bác sĩ Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, thở dài, thêm rằng ông trằn trọc với bệnh án của bệnh nhân này để tìm ra hướng điều trị phù hợp, giảm thiểu biến chứng.
Nam tài xế nhập viện trong tình trạng đột quỵ não, nằm bất động với tiên lượng khó lường. Trước đó, để chống chọi với những chuyến xe đường dài xuyên đêm và áp lực cơm áo gạo tiền, người đàn ông thường xuyên dùng thuốc lá và nước tăng lực. "Có những đêm phải uống hết một lốc nước ngọt, hút vài bao thuốc mới trụ được đến sáng", người nhà bệnh nhân kể lại. Trên mạng xã hội, những dòng trạng thái cuối cùng của anh trước khi hôn mê là lời than thở đầy chua chát về việc "bán mạng kiếm tiền nhưng tiền chẳng thấy đâu". Giờ đây, khi trụ cột kinh tế duy nhất gãy đổ, gia đình anh không chỉ đối mặt với chi phí điều trị khổng lồ mà còn là một tương lai bấp bênh không lối thoát.
Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Tại một phòng cấp cứu khác, một nam thanh niên 30 tuổi với tiền sử hoàn toàn khỏe mạnh cũng vừa nhập viện vì nhồi máu cơ tim cấp. Khác với người tài xế, bệnh nhân này là nhân viên văn phòng, nhưng có cùng một mẫu số chung là thừa cân, nghiện đồ ngọt, lười vận động và chịu đựng stress triền miên. Các chuyên gia y tế nhận định, chính lối sống mất cân bằng đã kích hoạt "quả bom nổ chậm" trong cơ thể những người trẻ, dẫn đến đột quỵ mà không cần bất kỳ dấu hiệu báo trước nào.
Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận đột quỵ không còn là bệnh của người cao tuổi từ 60 trở lên như trước. Khoảng 10-15% ca đột quỵ toàn cầu xảy ra ở người dưới 45 tuổi. Năm 2023, Bộ Y tế ghi nhận 5-7% số ca đột quỵ tại Việt Nam là người dưới 45 tuổi, có xu hướng tăng những năm gần đây. Ở Hà Nội và TP HCM, tỷ lệ này còn cao hơn, liên quan lối sống và áp lực trong môi trường đô thị hóa.
Điểm chung của nhóm trẻ mắc đột quỵ không phải bệnh lý hiếm gặp, mà chủ yếu là lối sống thiếu khoa học như căng thẳng kéo dài, làm việc quá sức, thiếu ngủ, lạm dụng thuốc lá, rượu bia, nước tăng lực. Đặc biệt, nhiều người nghĩ mình còn trẻ, khỏe mạnh nên bỏ qua khám định kỳ.
Theo bác sĩ Mạnh, người trẻ trong xã hội hiện đại chịu đựng cùng lúc nhiều áp lực từ tài chính, công việc, gia đình, dẫn đến stress và rối loạn lo âu. Tại Việt Nam, rối loạn tâm thần chiếm gần 15% dân số, trong đó trầm cảm và lo âu chiếm 5-6%. Béo phì, thừa cân, ít vận động làm thành mạch yếu đi, dễ tích tụ mảng xơ vữa. Stress kèm thức khuya và chất kích thích còn gây rối loạn nhịp tim, ảnh hưởng hệ tim mạch.
"Stress quá mức khiến họ gục ngã về ý thức, kiệt quệ sức khỏe, chết dần chết mòn, không còn mục tiêu sống", bác sĩ cho biết.
Bác sĩ Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết cuối năm là thời điểm dễ bị stress nhất do công việc dồn ứ, dự án mới và gánh nặng gia đình. Stress quá mức kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, tăng co thắt mạch máu, tăng huyết áp, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa động mạch qua cơ chế rối loạn mô mạch máu và viêm mạn tính. Người từng đột quỵ cần thận trọng hơn để tránh tổn thương thêm, vì khả năng hồi phục của họ chậm hơn.
Về nguyên tắc, đột quỵ nguy hiểm với cả người trẻ lẫn người già, song mức độ nặng nhẹ tùy từng trường hợp. Người trẻ có cơ hội hồi phục cao hơn nhờ ít bệnh đồng mắc và sức đề kháng tốt. Tuy nhiên, họ thường là lao động chính, nếu tàn phế hoặc tử vong sẽ gây gánh nặng lớn cho gia đình, thậm chí dẫn đến mặc cảm, tổn thương tâm lý, ảnh hưởng điều trị. Nếu không ngăn chặn, stress không chỉ giảm hiệu suất công việc mà còn gây vấn đề tâm lý, trầm cảm; thậm chí sa sút trí tuệ, Parkinson, Alzheimer khi về già.
Để giảm áp lực, các chuyên gia khuyến nghị duy trì thói quen lành mạnh như tập thể dục đều đặn, ăn uống cân đối, tránh thức ăn nhanh. Thiền định, yoga, chia sẻ với gia đình bạn bè, du lịch giúp giảm căng thẳng. Hạn chế thức khuya, đồ ăn nhiều chất béo có hại, thuốc lá và rượu bia. Thăm khám định kỳ để phát hiện và xử trí bệnh sớm, trước khi quá muộn.
Thùy An
