Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết sau khi uống rượu, ethanol được vận chuyển đến gan – "nhà máy xử lý" hóa chất quan trọng nhất của cơ thể. Khoảng 90% rượu đi qua gan để được chuyển hóa. Tại đây, ethanol được biến đổi thành acetaldehyde, rồi phân hủy thành acetate. Acetaldehyde là kẻ gây hại chính, độc hơn ethanol nhiều lần. Nó gây đỏ mặt, đau đầu, tim đập nhanh, cảm giác mệt rũ rượi sau uống. Người uống rượu nặng nhưng không ăn thường dễ tụt đường, tay chân run rẩy, người lạnh, thậm chí hôn mê.
Ở người uống rượu lâu năm, gan còn huy động thêm hệ enzyme CYP2E1 để xử lý rượu. Ban đầu, điều này khiến họ có vẻ "uống khỏe hơn", ít say hơn với cùng lượng rượu. Nhưng cái giá phải trả là gan bị tấn công bởi các gốc tự do, dễ viêm gan, xơ gan, ung thư gan.
"Chịu khó tập "uống khỏe" hay tăng tửu lượng là cách chắc chắn để gan yếu dần đi theo thời gian", bác sĩ nói.
Để bảo vệ lá gan, mọi người cần có chế độ ăn, uống và nghỉ ngơi hợp lý. Về chế độ ăn, một bữa ăn đầy đủ, có mặt chất béo, protein và carbohydrate phức hợp trước khi uống là "lá chắn" quan trọng. Chất béo, như dầu, bơ, phô mai, pate, thịt mỡ... làm chậm làm rỗng dạ dày khá hiệu quả. Uống một ly sữa trước khi vào bữa nhậu cũng là lựa chọn đáng cân nhắc. Sữa chứa cả protein và chất béo, khi gặp acid dạ dày có thể tạo thành một lớp keo tương đối sánh, giúp bảo vệ niêm mạc phần nào. Người có dạ dày yếu, hay đau dạ dày khi uống rượu thường thấy dễ chịu hơn nếu uống sữa hoặc ăn nhẹ trước.
"Cách uống cũng cần thay đổi", bác sĩ nói. Mọi người nên uống chậm, uống xen kẽ nước lọc, không uống rượu pha. Cơ thể người trưởng thành bình thường cần khoảng một giờ để xử lý một đơn vị cồn. Nếu bạn uống một lúc nhiều chén, nhiều ly liên tiếp, gan sẽ bị "ngập" trong ethanol, acetaldehyde tích tụ và cơn say đến rất nhanh.
Vừa ăn vừa uống, ăn nhiều rau xanh, không để bụng đói khi uống rượu. Ảnh: Ngọc Phạm
Có thể uống sản phẩm giải rượu, chứa nhóm vitamin, khoáng chất điện giải, giảm mệt, giảm nhức đầu ở mức độ nhất định. Tuy nhiên, chúng không làm nồng độ cồn trong máu giảm nhanh như nhiều người tưởng. Máy đo nồng độ cồn của cảnh sát giao thông vẫn ghi nhận lượng cồn hiện diện trong hơi thở cho đến khi gan kịp chuyển hóa xong số rượu đã uống. Không có viên thuốc hay gói bột nào "xóa dấu vết" rượu chỉ trong vài phút; mọi quảng cáo theo hướng đó nên được xem là phóng đại.
Không uống Paracetamol sau khi uống rượu để giảm đau đầu. Rượu đã làm gan phải xử lý lượng lớn acetaldehyde, đồng thời ở người uống rượu nhiều, kéo dài hoặc suy dinh dưỡng, dự trữ glutathione – chất giúp trung hòa chất độc – thường bị giảm. Paracetamol cũng tạo ra một chất trung gian cực độc tên NAPQI. Khi glutathione cạn kiệt, NAPQI không được khử độc, sẽ trực tiếp tấn công tế bào gan, có thể gây tổn thương gan nặng, thậm chí suy gan cấp trong các trường hợp nguy cơ cao.
Sau khi uống, tuyệt đối không lái xe, không bơi, không làm việc trên cao, không vận hành máy móc. Caffeine có thể giúp bạn bớt buồn ngủ, nhưng không làm phản xạ và khả năng phán đoán trở lại như cũ. Có những người cảm giác mình "tỉnh như sáo" sau khi uống cà phê, nước tăng lực, nhưng thực chất vẫn đang trong tình trạng "tỉnh táo giả", rất dễ gặp tai nạn nếu cố làm việc nguy hiểm. Nếu người say có các dấu hiệu nặng như thở chậm, da lạnh, môi tím, nôn liên tục, co giật, hôn mê, cần đi viện cấp cứu.
Cách an toàn nhất là uống vừa phải, nam giới chỉ nên dừng khoảng hai đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới khoảng một đơn vị, và có các ngày trong tuần hoàn toàn không uống để gan nghỉ ngơi; một số nước còn khuyến cáo không quá 14 đơn vị/tuần cho cả nam và nữ.
Thùy An
