Mùa xuân là thời điểm vạn vật sinh sôi, nhưng cũng là giai đoạn cơ thể con người dễ “chao đảo” nhất trong năm. Nhiệt độ thay đổi thất thường, sáng nắng – chiều lạnh, độ ẩm cao xen lẫn những đợt gió khô khiến hệ hô hấp và miễn dịch phải liên tục thích nghi. Không ít người rơi vào tình trạng mệt mỏi, ho dai dẳng, viêm họng, dị ứng theo mùa.
Theo ThS.BS Trần Ngọc Lưu Phương (Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, TP.HCM), trong nhiều chia sẻ trước đây, mùa giao mùa là lúc sức đề kháng suy giảm nếu ăn uống thiếu cân bằng. Ông cho rằng bên cạnh nghỉ ngơi và vận động hợp lý, việc tận dụng thực phẩm theo mùa. Đặc biệt là rau xanh giàu tinh dầu và chất chống oxy hóa, có thể giúp cơ thể tăng “hàng rào phòng thủ” tự nhiên, hạn chế viêm nhiễm đường hô hấp và rối loạn tiêu hóa.
Trong số đó, có 3 loại rau quen thuộc được ví như “kháng sinh tự nhiên” của mùa xuân: hẹ, rau xà lách và thì là. Nếu biết cách sử dụng hợp lý, ăn cách ngày trong thực đơn tuần, chúng có thể hỗ trợ thanh nhiệt, giải độc và tăng cường đề kháng rõ rệt.
Rau hẹ có tính ấm, giúp tăng cường dương khí, hỗ trợ giải độc và bảo vệ gan khỏi các tổn thương.
1. Hẹ – “penicillin xanh” cho đường hô hấp
Hẹ từ lâu đã xuất hiện trong y học cổ truyền với tính ấm, vị cay nhẹ, giúp tán hàn, tiêu đờm, hỗ trợ hô hấp. Trong hẹ chứa nhiều allicin – hợp chất sulfur tự nhiên cũng có trong tỏi – có tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm và ức chế một số vi sinh vật gây bệnh.
Vào mùa xuân, khi không khí ẩm và vi khuẩn dễ sinh sôi, các món ăn từ hẹ có thể giúp làm ấm cơ thể, giảm nguy cơ cảm lạnh và ho gió. Ngoài ra, hẹ còn giàu vitamin C, beta-carotene và chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường miễn dịch.
Gợi ý các món:
- Món canh: Canh hẹ nấu tôm tươi hoặc nấu nghêu giúp thanh mát nhưng vẫn giữ độ ấm cần thiết.
- Món xào: Hẹ xào gan gà hoặc hẹ xào trứng - kết hợp đạm và rau xanh, thích hợp cho bữa cơm gia đình.
- Món cháo: Cháo hẹ thịt băm cho người mới ốm dậy, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi.
Tuy nhiên, người có cơ địa nóng trong, hay bốc hỏa nên dùng với lượng vừa phải, tránh ăn quá nhiều trong một bữa.
Xà lách rất giàu folate, mangan, sắt và các nhóm vitamin thiết yếu (A, C, D, E, K) giúp tăng đề kháng cho cơ thể
2. Rau xà lách - “lá phổi xanh” thanh nhiệt, giải độc
Rau xà lách thường được xem là thực phẩm giảm cân, nhưng giá trị của nó không dừng ở đó. Với hàm lượng nước cao, giàu vitamin A, C, K cùng folate và các chất chống oxy hóa, xà lách giúp thanh lọc cơ thể, hỗ trợ gan thải độc và làm dịu hệ thần kinh.
Mùa xuân dễ khiến cơ thể rơi vào trạng thái “nóng trong” do thay đổi khí hậu và chế độ ăn nhiều đạm dịp đầu năm. Rau xà lách với tính mát có thể giúp cân bằng lại nhiệt lượng cơ thể, hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế táo bón.
Đặc biệt, chất lactucarium tự nhiên trong xà lách có tác dụng an thần nhẹ, giúp cải thiện giấc ngủ - yếu tố quan trọng để duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh.
Gợi ý các món:
- Món salad: Xà lách trộn ức gà áp chảo, cá hồi hoặc đậu hũ nướng - bổ sung protein lành mạnh.
- Món cuốn: Cuốn thịt luộc, tôm hấp cùng xà lách và rau thơm - vừa mát, vừa giàu chất xơ.
- Món sinh tố xanh: Xay xà lách cùng táo xanh và dưa leo - phù hợp cho người muốn thanh lọc nhẹ nhàng.
Lưu ý nên rửa kỹ và ngâm nước muối loãng để loại bỏ tồn dư hóa chất. Người có hệ tiêu hóa yếu nên hạn chế ăn quá nhiều rau sống vào buổi tối.
Thì là giúp kích thích enzyme tiêu hóa
3. Thì là - gia vị nhỏ, lợi ích lớn
Thì là thường được dùng như một loại rau gia vị trong các món cá, nhưng ít ai biết rằng đây là “kho” tinh dầu thiên nhiên có khả năng kháng khuẩn và chống oxy hóa mạnh.
Tinh dầu trong thì là chứa anethole và flavonoid, giúp giảm viêm, hỗ trợ tiêu hóa, hạn chế đầy hơi – vấn đề thường gặp khi thời tiết thay đổi. Ngoài ra, thì là còn giàu canxi và sắt, có lợi cho xương và máu, đặc biệt phù hợp với phụ nữ và người lớn tuổi.
Mùa xuân là thời điểm các bệnh về đường ruột và rối loạn tiêu hóa gia tăng. Việc thêm thì là vào món ăn không chỉ giúp tăng hương vị mà còn góp phần bảo vệ hệ tiêu hóa.
Gợi ý các món:
- Món cá: Cá hấp thì là, chả cá thì là - vừa dậy mùi thơm vừa hỗ trợ tiêu hóa.
- Món canh: Canh ngao thì là hoặc canh cà chua thì là - thanh mát, dễ ăn.
- Món trứng: Trứng chiên thì là - đơn giản nhưng giàu dinh dưỡng.
Người huyết áp thấp nên dùng vừa phải vì thì là có thể góp phần làm hạ huyết áp nhẹ.
Điều quan trọng là sự đa dạng và cân bằng. Việc luân phiên hẹ - xà lách - thì là trong tuần (ví dụ mỗi loại 2–3 lần/tuần) giúp cơ thể tiếp nhận đa dạng vitamin, khoáng chất và hoạt chất sinh học mà không gây quá tải.
Bên cạnh đó, mùa xuân cũng là thời điểm cần:
- Uống đủ nước 1,5-2 lít/ngày.
- Tăng cường trái cây giàu vitamin C như cam, ổi, kiwi.
- Hạn chế đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối.
- Ngủ đủ giấc và vận động nhẹ nhàng ngoài trời khi thời tiết thuận lợi.
