Ellen Robillard, thành viên đảng Dân chủ ở bang New York, từng nghĩ tới việc xin quốc tịch Canada sau cuộc bầu cử năm 2016. Mẹ bà là người gốc Canada, sinh tại bang Nova Scotia.
Tuy nhiên, Robillard, 52 tuổi, gác lại ý định, khi nhận ra con trai mình không đủ điều kiện nhập tịch theo quy định thời đó, vốn không cho phép công dân Canada sinh ở nước ngoài truyền quốc tịch cho con nếu đứa trẻ cũng sinh ngoài Canada.
Năm 2023, tòa án Canada tuyên quy định này là vi hiến, và những thay đổi về điều kiện nhập tịch bắt đầu có hiệu lực từ cuối năm 2025. Điều này bất ngờ mở ra con đường nhập tịch Canada cho nhiều người Mỹ, trong đó có mẹ con Robillard, những người đang làm hồ sơ xin quốc tịch Canada.
Ellen Robillard, phải, chụp ảnh cùng bạn đời khi thăm quê ngoại năm 2025. Ảnh: CNN
Là người đứng đầu ủy ban địa phương đảng Dân chủ tại một vùng ngoại ô của Rochester, bang New York, Robillard từng bị đe dọa trên mạng xã hội, có lần còn bị bám theo về nhà sau một cuộc biểu tình, khi tình trạng chia rẽ đảng phái ngày càng nghiêm trọng trong nền chính trị Mỹ. Bà lo ngại mình có thể trở thành mục tiêu nếu bạo lực chính trị leo thang.
Những tranh cãi về chính trị khiến bà rơi vào tình trạng kiệt sức, trầm cảm và mất ngủ, rạn nứt quan hệ với bạn bè và người thân, ngày càng mất niềm tin vào cuộc sống.
"Tôi thật sự không còn nhận ra thế giới của mình nữa", Robillard nói. "Năm ngoái tôi về quê ngoại Nova Scotia, như thể trở thành một con người khác. Mọi thứ bớt căng thẳng hơn rất nhiều. Ai cũng dễ chịu hơn, rất nhiều tương tác tích cực. Riêng điều này đã khiến tôi cảm thấy trọn vẹn".
Luật sửa đổi của Canada sẽ cho phép bà truyền quốc tịch cho con trai, hiện 19 tuổi, sau khi nhập tịch Canada. Trong bối cảnh chính trị hiện nay ở Mỹ, hai mẹ con đang thu thập các giấy tờ cần thiết, mô tả đây là động thái "chuẩn bị cho phương án dự phòng". "Nếu tình hình ở đây bắt đầu xấu đi, nhất là về kinh tế, tôi biết mình có thể lên xe và rời đi. Ít nhất đó vẫn là một lựa chọn".
Kể từ khi luật mới được thông qua, Cassandra Fultz, chuyên gia tư vấn di trú tại thủ đô Ottawa, cho biết lượng khách Mỹ của bà đã tăng gấp 10 lần, từ mức trung bình 10 hồ sơ lên 100 hồ sơ mỗi tháng.
Khu vực biên giới giữa Seatle, bang Washington, Mỹ và Surrey, British Columbia, Canada. Ảnh: Reuters
Miễn là người xin quốc tịch chứng minh được dòng dõi trực hệ với một công dân Canada, có thể qua nhiều thế hệ, họ sẽ đủ điều kiện nhập tịch. Hàng triệu người Mỹ được cho là đáp ứng yêu cầu này.
Bản thân Fultz cũng mang hai quốc tịch Mỹ và Canada. Bà cho biết sau mỗi kỳ bầu cử ở Mỹ, bà đều nhận được những câu hỏi từ những người Mỹ bất mãn, bất kể đảng nào thắng. Theo bà, những đợt quan tâm như vậy trước đây thường chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, lần này khác hẳn.
"Mức độ quan tâm tới việc chuyển sang Canada đã tăng đều kể từ tháng 11/2024, điều chưa từng có tiền lệ. Trong 17 năm làm nghề, tôi chưa từng thấy điều này", Fultz nói. "Thông thường, mọi người rồi cũng nguôi đi. Nhưng giờ đã gần tới bầu cử giữa kỳ mà mức độ quan tâm vẫn rất cao, dù đã hai năm trôi qua".
Tình hình tương tự diễn ra tại Thư viện Lưu trữ Quốc gia Quebec. Tháng 2/2025, cơ quan này nhận 100 yêu cầu từ Mỹ xin tra cứu giấy tờ kết hôn, khai tử, chứng nhận rửa tội nhằm chứng minh dòng dõi để làm hồ sơ quốc tịch. Tới tháng 2 năm nay, con số này tăng vọt lên 1.500.
Rachel Rabb đã quyết định rời Mỹ đến Mexico năm 2018, nhưng chiến dịch chống băng đảng gần đây của ông Trump ở nước này khiến nỗi sợ của cô quay lại.
Khi biết Canada sửa luật quốc tịch, mở rộng diện đủ điều kiện, Rabb, 34 tuổi, bắt đầu tra cứu gia phả. Cô phát hiện mình có cụ cố sinh tại Ontario, Canada. "Trong bối cảnh chính trị hiện nay, việc phát hiện mình có tổ tiên Canada chẳng khác nào một món quà trời cho", Rabb nói.
Chuyên gia di trú Fultz cho biết nhiều người Mỹ, như Rabb hay Robillard, nộp hồ sơ không phải để chuyển tới Canada ngay lập tức, mà để có giấy tờ chứng minh quốc tịch "phòng khi cần".
Rachel Rabb tại Mexico. Ảnh: CNN
Không phải mọi hồ sơ đều xuất phát từ động cơ chính trị. Những lý do phổ biến nhất để xin quốc tịch Canada còn có đoàn tụ gia đình, làm việc, du học, hoặc đơn giản hơn là mong muốn kết nối lại với cội nguồn.
"Dù người đang ngồi ở Nhà Trắng có là tổng thống tuyệt vời nhất đi nữa, tôi vẫn sẽ hồ hởi làm hồ sơ", Timothy Beaulieu nói.
Phải tới khi 20 tuổi, Beaulieu mới được nghe ông ngoại người Mỹ kể nhiều hơn về gốc gác Pháp - Canada của gia đình, từ thời cụ cố. "Cảm giác như một thế giới mới mở ra vậy", Beaulieu, nay 45 tuổi, sống tại bang New Hampshire, nói.
Tuy nhiên, không phải tất cả đều hài lòng với việc Canada nới lỏng điều kiện nhập tịch. Trên các diễn đàn trực tuyến, một số người Canada phàn nàn rằng thay đổi này đang ưu ái những người Mỹ vốn có ít gắn bó hay đóng góp cho đất nước, trong khi các hộ gia đình nhập cư đi làm, đóng thuế đầy đủ lại phải đối mặt với quy trình nhập tịch kéo dài và phức tạp.
Một số người khác cũng khó chịu trước việc người Mỹ coi Canada như một "kế hoạch B".
Chuyên gia Fultz nhấn mạnh chính phủ Canada sửa luật do tòa án xác định quy định cũ là "vi hiến, mang tính phân biệt đối xử", đồng thời cho biết trong số các khách hàng Mỹ của bà có "những người giỏi nhất, sáng giá nhất", là bác sĩ, luật sư tốt nghiệp các trường danh tiếng.
"Đây là điều tốt cho Canada, và cũng tốt cho người Canada. Xét cho cùng, họ là họ hàng đúng nghĩa của chúng ta. Tôi không thấy có bất cập gì ở đây", bà Fultz nhận xét.
Đức Trung (Theo CNN, Globe and Mail, Toronto Star)
