Tại cuộc họp báo sau khi Mỹ bắt Tổng thống Venezuela Maduro, ông Donald Trump nói sẽ đưa những tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới, đầu tư hàng tỷ USD vào Venezuela. Theo Tổng thống Mỹ, các tập đoàn này sẽ trả chi phí để tái thiết hệ thống hạ tầng khai thác dầu thô vốn xuống cấp tại quốc gia Nam Mỹ.
Theo số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Venezuela sở hữu trữ lượng dầu thô khoảng 303 tỷ thùng, chiếm khoảng 17% toàn cầu vào năm 2023. Dù tài nguyên dồi dào, quốc gia này chỉ đóng góp 0,3% vào tổng sản lượng dầu thô toàn cầu vào thời điểm đó.
Sản lượng khai thác dầu thô của nước này cũng lao dốc trong nhiều thập kỷ. Nguyên nhân bởi quản lý yếu kém, thiếu dòng vốn từ các doanh nghiệp nước ngoài, nhất là sau khi Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu khí vào những năm 2000, gồm tài sản của Exxon Mobil và ConocoPhillips - hai tập dầu khí hàng đầu thế giới của Mỹ.
Theo các chuyên gia, bất kỳ doanh nghiệp nào muốn quay lại đầu tư tại Venezuela sẽ phải đối mặt với loạt thách thức từ rủi ro an ninh, hạ tầng xuống cấp, các tranh cãi pháp lý liên quan chiến dịch bắt giữ ông Maduro đến nguy cơ bất ổn chính trị kéo dài.
Mark Christian, Giám đốc phát triển kinh doanh tại Chris Well Consulting, cho rằng các doanh nghiệp Mỹ sẽ chưa trở lại Venezuela cho đến khi họ chắc chắn kiếm được tiền và an ninh đảm bảo ở mức tối thiểu. Theo Christian, các công ty có thể cũng chờ đến lúc lệnh trừng phạt với Venezuela được dỡ bỏ.
Bên cạnh đó, Venezuela sẽ phải cải cách khung pháp lý để các công ty dầu khí nước ngoài được tham gia đầu tư với quy mô lớn hơn. Ngành dầu khí nước này được quốc hữu hóa từ thập niên 1970. Đến những năm 2000, chính phủ yêu cầu các dự án chuyển sang mô hình liên doanh - do công ty dầu khí quốc gia PDVSA kiểm soát. Đa số doanh nghiệp, trong đó có Chevron đã đàm phán rút lui hoặc chuyển đổi hoạt động. Số khác không đạt được thỏa thuận và khởi kiện ra trọng tài quốc tế.
Một công nhân đi bộ bên cạnh các giàn khoan tại một mỏ dầu do Tập đoàn Dầu khí quốc gia Venezuela (PDVSA) vận hành ở vành đai Orinoco, năm 2015. Ảnh: Reuters
Theo IEA, phần lớn trữ lượng dầu của Venezuela là dầu siêu nặng tập trung tại vành đai Orinoco. Việc khai thác loại dầu này đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao - lĩnh vực mà các tập đoàn dầu khí quốc tế có thế mạnh, song sự tham gia của họ bị hạn chế bởi các lệnh trừng phạt quốc tế.
Chuyên gia về chiến lược năng lượng và địa chính trị Thomas O’Donnell nhận định sản lượng dầu có thể tăng mạnh trong 5-7 năm, với điều kiện ông Trump cùng các bên liên quan thiết lập được quá trình chuyển giao hòa bình và khoản đầu tư được triển khai.
Ông nhận định dầu nặng của Venezuela "rất phù hợp" với các nhà máy lọc dầu tại vùng vịnh Mỹ, cũng như có thể pha trộn với dầu nhẹ từ khai thác đá phiến. Tuy nhiên, O’Donnell lưu ý kịch bản này phụ thuộc vào việc "mọi thứ đều diễn ra suôn sẻ", trong khi thực tế lại rất rủi ro. "Một quá trình chuyển đổi chính trị thất bại, mang dấu ấn áp đặt của Mỹ có thể dẫn tới nhiều năm kháng cự", chuyên gia này cảnh báo.
Francisco Monaldi, Giám đốc Chương trình Năng lượng Mỹ Latin tại Viện Baker (Đại học Rice, Houston) dự đoán Chevron là doanh nghiệp hưởng lợi lớn nhất nếu Venezuela mở cửa trở lại ngành dầu khí. Còn các công ty Mỹ khác sẽ theo dõi sát mức độ ổn định chính trị và chờ đợi diễn biến thực tế vận hành, khung pháp lý trước khi đưa ra quyết định.
Venezuela là một trong những thành viên sáng lập Tổ chức các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) cùng Iran, Iraq, Kuwait và Arab Saudi. Quốc gia này từng sản xuất tới 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày những năm 1970, tương đương hơn 7% sản lượng toàn cầu khi đó. Con số này giảm xuống dưới 2 triệu thùng những năm 2010 và chỉ còn bình quân 1,1 triệu thùng vào 2024 - tương đương 1% nguồn cung thế giới.
Thông qua hợp tác với tập đoàn PDVSA, Chevron là doanh nghiệp Mỹ duy nhất còn hoạt động tại Venezuela. ConocoPhillips đang yêu cầu bồi thường hàng tỷ USD liên quan đến việc tiếp quản 3 dự án dầu khí gần hai thập niên trước. Exxon cũng vướng vào các vụ kiện trọng tài kéo dài sau khi rời khỏi nước này. Hiện tại, ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips là 3 doanh nghiệp của Mỹ nằm trong top 10 tập đoàn dầu khí lớn nhất thế giới tính theo sản lượng.
"Tập đoàn có khả năng rất quan tâm đến việc quay lại Venezuela là Conoco, vì họ đang bị nợ hơn 10 tỷ USD và khó có thể thu hồi nếu không trở lại", ông Monaldi cho hay. Ông nghĩ Exxon cũng có thể đầu tư lại vào Venezuela, nhưng khoản nợ của tập đoàn này ít hơn nhiều.
Về phía ConocoPhillips, đại diện công ty nói rằng đang theo dõi sát các diễn biến tại Venezuela và những tác động tiềm tàng với nguồn cung năng lượng toàn cầu, sự ổn định của thị trường. "Việc suy đoán về các hoạt động kinh doanh hay đầu tư trong tương lai lúc này là quá sớm", người phát ngôn ConocoPhillips cho biết.
Chevron hiện xuất khẩu khoảng 150.000 thùng dầu một ngày từ Venezuela sang các nhà máy lọc dầu ở vùng vịnh Mỹ. Thời gian qua, tập đoàn này thận trọng điều chỉnh chiến lược để duy trì hiện diện tại quốc gia Nam Mỹ dưới thời chính quyền Tổng thống Trump. Tháng 12/2025, CEO Mike Wirth cũng tiết lộ ông đã trao đổi với Washington về tầm quan trọng từ việc duy trì sự hiện diện của doanh nghiệp Mỹ tại Venezuela qua nhiều thời kỳ chính trị.
Đến nay, Chevron đã hoạt động hơn 100 năm tại Venezuela. Họ khẳng định ưu tiên hiện tại là đảm bảo an toàn cho nhân viên, cũng như sự toàn vẹn của tài sản. "Chúng tôi tiếp tục vận hành với sự tuân thủ đầy đủ các luật lệ và quy định liên quan", người phát ngôn Chevron nói. Trong khi đó, Exxon chưa phản hồi các câu hỏi của Reuters.
OPEC và các đồng minh dự kiến họp vào 4/1. Nhóm này nhiều khả năng sẽ giữ nguyên chính sách sản lượng hiện tại. Họ đã tăng sản lượng từ năm ngoái. Điều này làm dấy lên lo ngại dư cung trên toàn cầu, nhưng đã thống nhất dừng tăng sản xuất dầu trong 3 tháng đầu 2026.
Ông Ed Hirs, chuyên gia năng lượng tại Đại học Houston dự đoán các diễn biến gần đây tại Venezuela chưa tác động đáng kể tới giá xăng dầu tại Mỹ. Theo ông, phần lớn sản lượng dầu của Venezuela đang được xuất sang Cuba và Trung Quốc. Ông cũng nhắc lại rằng lịch sử từng ghi nhận nhiều chiến dịch can thiệp của Mỹ, nhưng không mang lại lợi ích rõ rệt cho các doanh nghiệp nước này.
Tháng trước, các tàu chở dầu do Chevron thuê nằm trong số rất ít tàu rời cảng Venezuela, sau khi ông Trump công bố lệnh "phong tỏa". Đây có thể là điểm sáng hiếm hoi, nếu ông Trump có thể khôi phục dòng chảy dầu Venezuela vào vùng vịnh Mỹ, qua đó hỗ trợ các nhà máy lọc dầu như Valero. Tuy nhiên, các diễn biến ở thời điểm hiện tại dường như đều ngược lại.
Tú Anh (theo Reuters)
