Ngày 5/3, Chính phủ ban hành Nghị định 68 về quản lý thuế với hộ, cá nhân kinh doanh và có hiệu lực ngay từ ngày ký. Nghị định hướng dẫn cách xử lý hàng tồn kho khi hộ kinh doanh chuyển sang diện kê khai thuế từ đầu năm nay.
Theo đó, hộ kinh doanh có doanh thu từ 3 tỷ đồng trở lên xác định và ghi nhận giá trị hàng tồn kho, máy móc, thiết bị tại thời điểm 31/12/2025. Số này làm căn cứ xác định chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân cho kỳ tính thuế 2026.
Hộ kinh doanh lập bảng kê hàng tồn kho, máy móc, thiết bị theo mẫu, lưu giữ. Họ cần gửi một bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp qua kênh online cùng hồ sơ khai thuế quý I/2026 với trường hợp khai thuế theo quý hoặc chậm nhất 20/4 nếu khai theo tháng.
Tuy nhiên, bảng kê này không phải cơ sở pháp lý để xác nhận hay hợp thức hóa nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa. Hộ kinh doanh chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ của bảng kê, và sẽ bị phạt nếu vi phạm.
Một quầy hàng tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội). Ảnh: Giang Huy
Từ năm 2026, hộ và cá nhân kinh doanh chuyển từ nộp thuế khoán sang kê khai, nghĩa là mọi doanh thu, chi phí phải có hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Quy định này khiến nhiều tiểu thương lo lắng vì lượng hàng tồn kho lớn không có hóa đơn nhập hàng, dễ bị xem là không rõ nguồn gốc.
Thực tế, đây là vướng mắc lớn nhất khi chuyển đổi của hộ kinh doanh. Bởi thời gian áp dụng thuế khoán, phần lớn họ không yêu cầu hoặc lưu hóa đơn mua hàng. Trong khi đó theo quy định hiện hành, hàng hóa mua vào phải có chứng từ hợp pháp, trừ một số trường hợp đặc biệt như mua của nông dân, ngư dân. Theo Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam Nguyễn Thị Cúc, không ít trường hợp hàng được mua qua kênh không chính thức, thậm chí nhập lậu, hàng giả hoặc không rõ nguồn gốc, dẫn đến rủi ro lớn khi chuyển sang kê khai.
Ngoài xử lý hàng tồn, Nghị định cũng quy định hộ kinh doanh có doanh thu 1 tỷ đồng trở lên phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã, hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Trường hợp có nhiều địa điểm, hộ kinh doanh có thể dùng chung một mã số thuế nhưng hóa đơn phải ghi rõ địa chỉ của từng cửa hàng.
Hộ có doanh thu trên 500 triệu và dưới 1 tỷ đồng không bắt buộc nhưng có thể đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử nếu đáp ứng điều kiện, có nhu cầu. Các hộ không đăng ký có thể khai và nộp thuế theo từng lần phát sinh.
Cùng với đó, họ phải thông báo tất cả số tài khoản ngân hàng, ví điện tử liên quan sản xuất - kinh doanh cho cơ quan thuế bằng phương thức điện tử. Họ cũng phải tự kê khai đầy đủ, chính xác doanh thu phát sinh để xác định số thuế phải nộp, và chịu trách nhiệm trước pháp luật về các nội dung này.
Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến cuối 2025 cả nước có 3-4 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định.
Năm ngoái, số thu thuế từ khu vực hộ, cá nhân kinh doanh đạt 32.840 tỷ đồng, tăng 37,5% so với cùng kỳ. Theo thống kê, giai đoạn 2022-2025, cả nước có khoảng từ 3-4 triệu hộ kinh doanh. Trong đó, hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định, chiếm khoảng 2% tổng thu ngân sách nhà nước.
Phương Dung
